ทรัมป์ติดหล่มสงครามอิหร่าน หันใช้คว่ำบาตร จะช่วยหรือยิ่งทำให้ยืดเยื้อ?

เกือบ 6 เดือนแล้ว หลังจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ของสหรัฐฯ ให้คำมั่นว่า จะคว้าชัยเหนืออิหร่านอย่างรวดเร็ว แต่แล้ว สถานการณ์กลับหยุดชะงัก ความหวังที่สหรัฐฯ จะปิดฉากรบด้วยชัยชนะหรือการเจรจาจะแก้ปัญหาความขัดแย้งได้กลับดูริบหรี่ขึ้นทุกที

และเพื่อหาทางปลดล็อกปัญหาที่ค้างคา ทรัมป์ประกาศ “วันดี-เดย์ทางเศรษฐกิจ” โดยจะใช้มาตรการกดดันทางเศรษฐกิจกับอิหร่านแทน 

อย่างไรก็ตาม อิหร่านเองก็เป็นประเทศที่เผชิญกับการคว่ำบาตรจากสหรัฐฯ มาก่อนหน้าจะเกิดสงครามอยู่แล้ว และทุกวันนี้ อิหร่านพยายามแสดงออกชัดเจนว่า พวกเขามีศักยภาพมากพอที่จะปรับตัวทางเศรษฐกิจ ดังนั้น คำถามสำคัญที่น่าสนใจหลังจากนี้คือ สหรัฐฯ จะผลักดันนโยบาย “คว่ำบาตร” ตัวใหม่ไปไกลขนาดไหน และจะล้มเหลวหรือไม่? 

สหรัฐฯ จะใช้มาตรการอะไร?

แม้สหรัฐฯ จะยังไม่ได้ประกาศมาตรการกดดันทางเศรษฐกิจตัวใหม่ต่ออิหร่านอย่างแน่ชัด แต่สก็อตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังสหรัฐฯ ระบุว่า จะเปิดเผยรายละเอียดในระหว่างการแถลงข่าววันที่ 24 สิงหาคมนี้ แต่มาตรการคว่ำบาตรตัวใหม่นี้จะรุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์

อย่างไรก็ตาม เบสเซนให้สัมภาษณ์กับสถานีโทรทัศน์ CNBC ว่า สหรัฐฯ พร้อมดำเนินมาตรการกับทุกประเทศ ไม่ว่าจะเป็นมิตรหรือศัตรู หากเห็นว่าประเทศนั้นกำลังช่วยเหลือและสนับสนุนอิหร่านให้สามารถเดินหน้าต่อไปได้

เบสเซนกล่าวว่า “คุณต้องเลือกว่าจะอยู่ข้างเราหรืออยู่ฝ่ายตรงข้าม” พร้อมเตือนว่า หากประเทศใดยังคงทำธุรกิจกับอิหร่าน ไม่ว่าจะเป็นการโอนเงิน ซื้อขายน้ำมัน หรือดำเนินการขนถ่ายสินค้าทางทะเล สหรัฐฯ จะใช้ศักยภาพและอำนาจอย่างเต็มที่ในการบังคับใช้มาตรการกับประเทศเหล่านั้น

ด้านเจ.ดี. แวนซ์ รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ ระบุว่า มาตรการคว่ำบาตรครั้งนี้ถือเป็นการเข้าสู่ระยะใหม่ของความขัดแย้ง โดยมองว่า แรงกดดันทางเศรษฐกิจเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดที่สหรัฐฯ มีอยู่

แวนซ์กล่าวว่า แม้อิหร่านจะพยายามใช้แรงกดดันทางเศรษฐกิจตอบโต้สหรัฐฯ แต่ตลอดช่วงหลายสัปดาห์ที่ผ่านมา อิหร่านกลับเผชิญแรงกดดันมากกว่าสหรัฐฯ และสหรัฐฯ จะเดินหน้ากดดันต่อไป เพราะเชื่อว่านี่คือแนวทางที่ดีที่สุดในการบรรลุเป้าหมายสูงสุดของสหรัฐฯ ในท้ายที่สุด

สหรัฐฯ ติดหล่มสงคราม จนต้องใช้มาตรการอื่นแทน

อิมราน บายูมี ผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิรัฐศาสตร์จาก Atlantic Council ในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. และอดีตที่ปรึกษาด้านนโยบายของกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ ให้สัมภาษณ์กับ BBC ว่า การประกาศมาตรการล่าสุดน่าจะเป็นผลจากความผิดหวังที่มาตรการอื่น ๆ ยังไม่สามารถสร้างผลลัพธ์ตามที่ทรัมป์ต้องการ

เขากล่าวว่า นี่สะท้อนว่าสหรัฐฯ กำลังตกอยู่ในภาวะติดหล่มอยู่ในสงคราม และกำลังพยายามใช้แรงกดดันทางเศรษฐกิจอีกครั้ง

บายูมีกล่าวเพิ่มเติมว่า มาตรการดังกล่าวเป็นเพียงอีกหนึ่งเครื่องมือที่สหรัฐฯ นำมาใช้ แต่จนถึงขณะนี้รัฐบาลสหรัฐฯ ยังไม่ได้แสดงยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนว่าต้องการบรรลุเป้าหมายใด ไม่ว่าจะด้วยเครื่องมือทางทหารหรือเศรษฐกิจ โดยคำถามสำคัญว่า สหรัฐฯ ต้องการบรรลุอะไรจากสงครามครั้งนี้ยังคงไม่มีคำตอบ

ด้าน ไมเคิล พาร์กเกอร์ อดีตเจ้าหน้าที่สำนักงานควบคุมทรัพย์สินต่างประเทศของสหรัฐฯ (OFAC) ซึ่งทำงานในหน่วยงานดังกล่าวนาน 8 ปี และเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ กล่าวว่า ยุทธศาสตร์ใหม่นี้มีแนวโน้มเป็นความพยายามที่จะขยายรัศมีผลกระทบทางเศรษฐกิจของมาตรการคว่ำบาตร ด้วยการพุ่งเป้าไปยังประเทศที่สาม ซึ่งยังคงทำธุรกิจกับอิหร่าน แต่มีระบบเศรษฐกิจที่พึ่งพาเงินดอลลาร์สหรัฐฯ

ที่ผ่านมา สหรัฐฯ มักใช้การขู่ว่าจะคว่ำบาตรทางอ้อมต่อสถาบันการเงินต่างชาติ เพื่อกดดันให้ประเทศเหล่านั้นปฏิบัติตามนโยบายคว่ำบาตรของสหรัฐฯ

แต่พาร์กเกอร์มองว่า การใช้มาตรการกับธุรกรรมใดก็ตามที่เกี่ยวข้องกับทั้งเงินดอลลาร์สหรัฐฯ และอิหร่าน ถือเป็นกลไกที่สหรัฐฯ ยังไม่ได้ใช้ประโยชน์อย่างเต็มที่

ตัวอย่างเช่น การพุ่งเป้าไปยังสถาบันการเงินต่างชาติที่ช่วยให้อิหร่านหลบเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร หรือช่วยโอนเงินเข้าสู่รัฐบาลอิหร่าน

อย่างไรก็ตาม ยังไม่ชัดเจนว่าอิหร่านจะตอบโต้มาตรการเหล่านี้อย่างไร ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญด้านมาตรการคว่ำบาตรระบุว่า ที่ผ่านมาอิหร่านพิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าสามารถใช้ช่องทางนอกระบบเพื่อหลบเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตรได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การใช้ “กองเรือเงา” ในการขนส่งน้ำมัน หรือจัดตั้งบริษัทการค้าใหม่ที่ไม่ปรากฏอยู่ในรายชื่อคว่ำบาตรของสหรัฐฯ

โมฮัมเหม็ด ฮัมมูดา ผู้จัดการด้านการควบคุมการส่งออกและมาตรการคว่ำบาตรของตลาดหลักทรัพย์ลอนดอน กล่าวว่า อิหร่านปรับตัวได้อย่างรวดเร็ว และเมื่อมีการคว่ำบาตรเกิดขึ้น ก็จะหาช่องทางใหม่เพื่อหลีกเลี่ยงมาตรการเหล่านั้น ทำให้หน่วยงานที่มีหน้าที่บังคับใช้มาตรการคว่ำบาตรต้องคอยไล่ตามการปรับตัวของอิหร่านอยู่เสมอ

ฮัมมูดากล่าวว่า แม้มาตรการคว่ำบาตรจะถูกกำหนดไว้อย่างชัดเจนบนเอกสาร แต่ “งานที่ยากจริง ๆ อยู่เบื้องหลัง” เพราะมีทีมงานทั่วโลกที่ต้องติดตามและระบุตัวบุคคลหรือองค์กรที่เกี่ยวข้องกับการหลบเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตร ขณะที่อิหร่านก็จำเป็นต้องปรับตัวอยู่ตลอดเวลา

ประสิทธิภาพของมาตรการคว่ำบาตรครั้งใหม่นี้จึงขึ้นอยู่กับปฏิกิริยาของประเทศที่ตกเป็นเป้าหมายเป็นสำคัญ ซึ่งอาจรวมถึงพันธมิตรของสหรัฐฯ อย่างตุรกีและอิรัก รวมถึงจีน

พาร์กเกอร์ระบุว่า ความสามารถของอิหร่านในการหลบเลี่ยงมาตรการคว่ำบาตรไม่ได้ขึ้นอยู่กับอิหร่านเพียงฝ่ายเดียว แต่ขึ้นอยู่กับว่าประเทศอื่น ๆ และสถาบันการเงินต่างชาติ เต็มใจเปิดทางให้อิหร่านเข้าถึงระบบธนาคารอย่างเป็นทางการมากน้อยเพียงใด

เขามองว่า มาตรการคว่ำบาตรจะมีอำนาจมากน้อยเพียงใด ขึ้นอยู่กับความพร้อมของประเทศเป้าหมายที่จะปฏิบัติตามเป้าหมายนโยบายต่างประเทศของสหรัฐฯ หรือยอมเผชิญกับผลกระทบที่อาจรุนแรงจากการถูกจำกัดธุรกรรมทางการค้าที่เกี่ยวข้องกับเงินดอลลาร์สหรัฐฯ

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญบางรายตั้งคำถามว่า ประเทศเป้าหมายเหล่านั้นจะยอมทำตามสหรัฐฯ หรือไม่

บายูมีกล่าวว่า เขาไม่คิดว่าจีนจะยอมทำตามเรื่องนี้ พร้อมชี้ว่า ประเทศเหล่านี้ต่างสามารถรักษาผลประโยชน์ของตัวเองและบริหารความสัมพันธ์กับรัฐบาลทรัมป์ได้

https://www.bbc.com/news/articles/cre4gdvlj9ro
https://www.channelnewsasia.com/world/iran-us-china-bessent-sanctions-6331921