WHO ส่งวัคซีนสู้วิกฤตอีโบลาในคองโก ไทยเสี่ยงแค่ไหน? รับมืออย่างไร?
อาทิตย์ที่ผ่านมา วิกฤตอีโบลาในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC) กลายเป็นหนึ่งในประเด็นที่สร้างความกังวลให้กับวงการสาธารณสุขโลก เพราะการระบาดขยายตัวอย่างรวดเร็ว จนมีผู้ติดเชื้อสะสมกว่า 5,000 ราย และมีผู้เสียชีวิตเกือบ 2,500 ราย
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ล่าสุด องค์การอนามัยโลก หรือ WHO ได้อนุมัติให้มีการจัดสรรวัคซีนอีโบลา “แอร์วีโบ” หรือ Ervebo จำนวน 70,000 โดสจากคลังสำรองระดับโลก เพื่อส่งเข้าไปช่วยรับมือกับสถานการณ์ฉุกเฉิน
แต่สิ่งที่ทำให้การตัดสินใจครั้งนี้ถูกจับตา ไม่ใช่เพียงจำนวนผู้เสียชีวิตที่เพิ่มขึ้น หากแต่อยู่ที่คำถามสำคัญว่า วัคซีนที่ WHO กำลังส่งเข้าไปนั้น อาจไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อรับมือกับไวรัสสายพันธุ์ที่กำลังระบาดโดยตรง แล้วไทยเสี่ยงแค่ไหน? ต้องรับมืออย่างไร?
ตัวการคือ “บุนดิบูเกียว” สายพันธุ์ที่โลกยังไม่มีวัคซีนเฉพาะ
ข้อมูลระบุว่า การระบาดครั้งนี้เกี่ยวข้องกับไวรัสอีโบลาสายพันธุ์ “บุนดิบูเกียว” หรือ Bundibugyo virus ซึ่งเป็นหนึ่งในสายพันธุ์ของไวรัสในกลุ่มอีโบลา โดยในปัจจุบันมีผู้เสียชีวิตแล้ว 2,476 รายจากคนติดเชื้อที่ได้รับการยืนยันทั้งหมด 5,208 ราย
วัคซีน “แอร์วีโบ” เป็นวัคซีนที่ได้รับการยืนยันในการใช้ป้องกันโรคที่เกิดจากไวรัสอีโบลา แต่ไม่ใช่กับสายพันธุ์บุนดิบูเกียว หรือพูดง่าย ๆ ว่า ยังไม่มีวัคซีนใดที่ได้รับการรับรองโดยเฉพาะสำหรับไวรัสบุนดิบูเกียว
แต่สำหรับฝ่ายที่สนับสนุนการใช้วัคซีน การตัดสินใจครั้งนี้สะท้อนความจำเป็นของสถานการณ์ฉุกเฉินเพราะในพื้นที่ที่ระบบสาธารณสุขกำลังเผชิญแรงกดดันอย่างหนัก การปล่อยให้บุคลากรด่านหน้าทำงานโดยไม่มีมาตรการป้องกันเพิ่มเติม อาจทำให้ระบบรับมือกับโรคระบาดอ่อนแอลงไปอีก และถ้าหากวัคซีนสามารถให้การป้องกันข้ามสายพันธุ์ได้ แม้เพียงบางส่วน ก็อาจช่วยลดความเสี่ยงให้กับกลุ่มคนที่มีโอกาสสัมผัสเชื้อสูงที่สุด
ทาง WHO กล่าวว่า “เรายังไม่ทราบชัดเจนว่าประสิทธิภาพของวัคซีนแอร์วีโบจะสามารถป้องกันมนุษย์จากสายพันธุ์ได้ไหม” พร้อมเน้นย้ำถึงความสำคัญของการทดลองทางคลินิกเพื่อหลักฐานใหม่
7 หมื่นโดส แบ่งเป็น “ป้องกันด่านหน้า” และ “ค้นหาคำตอบ”
หลังรัฐบาลคองโกได้มีการยื่นขอวัคซีน “แอร์วีโบ” กับกลุ่มประสานงานระหว่างประเทศด้านการจัดหาวัคซีน เนื่องจากการระบาดขยายตัวอย่างรวดเร็ว “กาวี” หรือ Gavi องค์การพันธมิตรเพื่อวัคซีนจะสนับสนุน 7ล้านดอลลาร์เพื่อช่วยในการขนส่งวัคซีนให้คองโก และอีก 6 ล้านดอลลาร์สำหรับการช่วยเหลือด้านการสนับสนุนปฏิบัติการฉีดวัคซีนในพื้นที่เสี่ยง
โดยตอนนี้แผนการรับมือของรัฐบาลคองโก และองค์การด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศแบ่งวัคซีน 70,000 โดสออกเป็น 2 ส่วน
- วัคซีนจำนวน 50,000 โดสจะเป็นด่านหน้าที่ถูกนำไปใช้กับบุคลากรทางการแพทย์ เจ้าหน้าที่ตอบสนองภาวะฉุกเฉิน และกลุ่มคนที่ต้องทำงานอยู่แนวหน้าของการรับมือโรคระบาด
- วัคซีนจำนวน 20,000 โดสที่เหลือจะถูกนำไปใช้ในหารศึกษาทางคลินิกระยะท้าย เพื่อรวบรวมหลักฐานว่าวัคซีนนี้จะสามารถยับยั้งการระบาด หรือป้องกันไวรัสบุนดิบูเกียวได้ไหม
นี่จึงเป็นสถานการณ์ที่มีสองเป้าหมายเกิดขึ้นพร้อมกัน ด้านหนึ่งคือ การปกป้องคนที่กำลังเผชิญความเสี่ยงสูงที่สุดในเวลานี้ และอีกด้านหนึ่งคือ การใช้สถานการณ์ระบาดเพื่อค้นหาคำตอบทางวิทยาศาสตร์ ที่โลกยังไม่มี
โครงการ “แม่น้ำคองโกปลอดอีโบลา”
สหประชาชาติ และพันธมิตรด้านมนุษยธรรมยังได้ร่วมมือกับรัฐบาลคองโก เปิดตัวโครงการ “Congo River Without Ebola” หรือ “แม่น้ำคองโกปลอดอีโบลา” โดยมีเป้าหมายเพื่อเร่งสกัดการแพร่ระบาดผ่านมาตรการสำคัญ ตั้งแต่การเพิ่มศักยภาพในการรักษาผู้ป่วย การขยายระบบเฝ้าระวังโรค การเพิ่มการมีส่วนร่วมของชุมชน ไปจนถึงการจัดพิธีฝังศพที่ปลอดภัย และสมเกียรติ
เพราะสำหรับอีโบลา การควบคุมโรคไม่ได้ขึ้นอยู่กับวัคซีนเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับว่าเจ้าหน้าที่สามารถค้นหาผู้ติดเชื้อได้เร็วแค่ไหน แยกผู้ป่วยได้เร็วเพียงใด และชุมชนมีความเชื่อมั่นมากพอที่จะเข้าร่วมมาตรการควบคุมโรคหรือไม่
ไทยเสี่ยงแค่ไหน? ต้องรับมืออย่างไร?
กรมควบคุมโรคประเทศไทยได้มีการเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับโรคอีโบลาเพื่อป้องกันการตื่นตระหนกของประชาชน และรู้ทันวิธีป้องกันตัวเองจากโรคนี้ โดยมีข้อมูลดังนี้
- ประชาชนทั่วไปในไทยที่ไม่มีประวัติสัมผัสผู้ป่วย หรือไม่ได้เดินทางมาจากพื้นที่เสี่ยง มีความเสี่ยงต่ำมาก เพราะโรคนี้ไม่ได้ติดต่อง่ายอย่างที่คิด
- โรคอีโบลาติดต่อได้จากการสัมผัสเชื้อโดยตรงเท่านั้น ได้แก่การสัมผัสเลือด หรือสารคัดหลั่งของผู้ป่วย การสัมผัสร่างผู้เสียชีวิตจากโรคอีโบลา และการสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อนสารคัดหลั่งของผู้ป่วย
- เชื้ออีโบลาไม่แพร่กระจายในอากาศ ไม่ใช่โรคติดต่อแบบ airborne และไม่ติดต่อจากการอยู่ร่วมกันทั่วไป
- แนวทางป้องกันตนเองมีดังนี้
- ล้างมือบ่อย ๆ ด้วยสบู่ หรือแอลกอฮอล์เจล
- หลีกเลี่ยงการสัมผัสเลือด และสารคัดหลั่งของผู้ป่วย
- สวมหน้ากากอนามัยเมื่อมีอาการระบบทางเดินหายใจ
- ไม่ใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกับผู้อื่น (เช่นแก้วน้ำ ผ้าเช็ดตัว แปรงสีฟัน)
- หลีกเลี่ยงการเดินทางไปยังพื้นที่เสี่ยงที่มีการระบาด
สรุปคือ ตอนนี้โรคอีโบลาในไทยยังมีความเสี่ยงต่ำมาก ดังนั้นประชาชนในไทยไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนก แต่เราควรรู้วิธีป้องกันตัวเองอย่างถูกต้อง
