สงครามรัสเซีย ยูเครน ยืดเยื้อโลกเผชิญเงินเฟ้อสูง หุ้น เอเชียและไทย อาจได้อานิสงค์บวก
"อนุสรณ์ ธรรมใจ" ประเมิน สงครามรัสเซีย ยูเครน ยืดเยื้อทำโลกเผชิญเงินเฟ้อสูง หลังกระทบราคาน้ำมันโลกพุ่งต่อเนื่อง MSCI จ่อถอดหุ้นรัสเซียออกจากดัชนีเพื่อการลงทุนทั้งหมด ทำหุ้นเอเชียและไทย อาจได้อานิสงค์บวก
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
รศ. ดร. อนุสรณ์ ธรรมใจ อดีตกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ สภาวิจัยแห่งชาติ สาขาเศรษฐศาสตร์ และ อดีตรองอธิการบดีฝ่ายวิจัยและบริการวิชาการ ม. รังสิต เปิดเผยว่า การหยุดยิงชั่วคราวและการเปิดช่องทางและปล่อยให้ประชาชนในสองเมือง เมือง Mariupol เมือง Volnovakha อพพยหนีภัยสงครามได้ มี Humanitarian Corridors ให้ประชาชนสามารถหนีออกจากพื้นที่สงคราม ข้อตกลงเหล่านี้เป็นสัญญาณว่ามีความคืบหน้าในการเจรจาระหว่างรัสเซียและยูเครนระดับหนึ่งแต่รัสเซียยังคงละเมิดการหยุดยิงอยู่ ข้อตกลงดังกล่าวทำให้ความรุนแรงของสงครามลดลงชั่วคราว ปัจจัยนี้น่าจะส่งผลบวกระยะสั้นเพียงเล็กน้อยต่อตลาดการเงิน อาจทำให้ราคาทองคำและราคาสินค้าโภคภัณฑ์ชะลอการพุ่งขึ้นในระยะสั้นบ้าง
อย่างไรก็ตาม การที่ MSCI เตรียมถอดหุ้นรัสเซียออกจากดัชนีเพื่อการลงทุนทั้งหมด และ ตลาดหุ้นรัสเซียถูกจัดอยู่ในตลาดการลงทุนที่ไม่สามารถลงทุนได้ (Uninvestable) และ จัดตลาดหุ้นรัสเซียจากตลาด Emerging Market เป็น Standard Market ผลการดำเนินการดังกล่าวของ MSCI จะทำให้เม็ดเงินของกองทุน Emerging Market จะขยับเข้ามาลงทุนในตลาดหุ้นเอเชียและไทยมากขึ้น ตลาดหุ้นรัสเซียคิดเป็น 3% ของ Emerging Market ETFs โดยผลที่เกิดขึ้นทันทีต่อนักลงทุนหรือกองทุนที่ถือ กองทุน Emerging Makket ETFs ขาดทุนหรือมูลค่าลดลงทันทีอย่างน้อย 3% เมื่อ MSCI ถอดตลาดหุ้นรัสเซียออกจาก Index ในต้นสัปดาห์ 7-8 มีนาคม นี้
ดร. อนุสรณ์ อธิบายว่า ETF หรือ Exchange Traded Fund คือ กองทุนรวมดัชนี (Index Fund) ที่มีนโยบายการลงทุนตามดัชนีต่างๆ เช่น ตลาดหุ้น สินค้าโภคภัณฑ์ ตราสารหนี้ เป็นต้น โดยต้องการสร้างผลตอบแทนให้ใกล้เคียงกับการเคลื่อนไหวของดัชนีมากที่สุด คาดว่า ตลาดหุ้น ตลาดตราสารหนี้ ตลาดอัตราแลกเปลี่ยนและตลาดสินค้าโภคภัณฑ์จะมีความผันผวนมากที่สุดในสัปดาห์นี้หลัง MSCI ปรับน้ำหนักการลงทุนและถอดหุ้นรัสเซียออกจากการลงทุน โดยขณะนี้ตลาดหุ้นรัสเซียยังคงถูกสั่งปิดโดยทางการ
ซึ่งเมื่อเปิดทำการซื้อขายจะถูกเทขายอย่างรุนแรง นอกจากนี้ การซื้อขาย กองทุนรัสเซีย ETF ในตลาดหุ้นสหรัฐอเมริกา คือ VanEck Russia ETF มูลค่าทรัพย์สินสุทธิลดลงอย่างรุนแรงเหลือเพียง 1.29 ดอลลาร์ต่อหน่วยลงทุนแต่ราคาปิดยังคงอยู่ที่ 7.19 ดอลลาร์ต่อหน่วย กองทุนได้ถูกปิดลงไม่ให้มีการขายออกชั่วคราว เม็ดเงินเหล่านี้บางส่วนที่เคยลงทุนในรัสเซียจะถูกโยกมาลงทุนในตลาด Emerging Market อื่นๆโดยเฉพาะในตลาดหุ้นอาเซียนและไทยแทน ในปี 2564 กอง iShares MSCI Russia ETF ให้ผลตอบแทนในระดับ 17.98%
แต่จากผลของสงครามรัสเซียยูเครนและการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจของพันธมิตรชาติตะวักตก ทำให้ราคาที่เคยสูงสุดเมื่อตุลาคมเมื่อปีที่แล้ว ที่ 52.8 ปัจจุบันตกมาอยู่ที่ 12.0 ลดลงไปประมาณ 77% คาดว่า หากตลาดหุ้นรัสเซียเปิดทำการเชื่อว่า มูลค่าตลาดอาจหายไปทันทีไม่ต่ำกว่า 60% แรงกดดันทางด้านเศรษฐกิจและตลาดการเงินจะทำให้รัสเซียทนไปได้นานแค่ไหน คิดว่าน่าจะทนไปได้นานพอสมควรเพราะรัสเซียมีทุนสำรองระหว่างประเทศสูงถึง 6.3 แสนล้านดอลลาร์ ธนาคารกลางรัสเซียประกาศขึ้นดอกเบี้ยทีเดียวจาก 9.5% เป็น 20% หรือเพิ่มขึ้น 10.5% เพื่อประคองค่าเงินรูเบิลไม่ให้ทรุดหนักและจูงใจไม่ให้คนถอนเงินออกจากธนาคาร รวมทั้งสั่งให้ผู้ส่งออกต้องขายเงินตราต่างประเทศที่ได้รับมาถึง 80%
ทั้งนี้ราคาน้ำมันจะพุ่งขึ้นต่อเนื่องแม้นจะมีอุปทานน้ำมันจากอิหร่านเพิ่มเข้ามาในตลาดโลกก็ตาม เพราะกองทัพรัสเซียเข้ามาควบคุมโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในยูเครนและการใช้การผลิตไฟฟ้าบีบยูเครนและยุโรปตะวันตกได้ ผลกระทบของสงครามรัสเซียยูเครนส่งผลกระทบต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจโลก ระบบการค้าโลก การลงทุนระหว่างประเทศและตลาดการเงินโลกอย่างชัดเจน รัฐบาลรัสเซียจะถูกคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจเพิ่มขึ้นอีกจากชาติตะวันตก และสร้างแรงกดดันทางการเมืองสั่นคลอนอำนาจรัฐบาลของระบอบปูตินได้ นาโต้ยังไม่ตอบสนองข้อเรียกร้องของยูเครน ประกาศให้ยูเครนเป็นเขตห้ามบิน และ ไม่ส่งกองทัพนาโต้ร่วมต่อสู้กับกองทัพรัสเซีย เพื่อลดการเผชิญหน้าโดยตรงระหว่างนาโต้กับรัสเซียและหลีกเลี่ยงสงครามขยายวง
ประเมินสถานการณ์สงครามรัสเซียยูเครนและผลกระทบออกเป็น 6 ฉากทัศน์ ดังต่อไปนี้
ฉากทัศน์ที่หนึ่ง เป็นเพียงสงครามระยะสั้น สามารถยึดครองยูเครนได้และสามารถตั้งรัฐบาลที่เป็นพันธมิตรกับรัสเซียได้ภายใน 15 วัน ผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกจำกัดและไม่รุนแรง ส่วนเศรษฐกิจรัสเซียเสียหายหนักจากการคว่ำบาตรของพันธมิตรชาติตะวันตก ความสูญเสียของชีวิตมนุษย์และความเสียหายในพื้นที่สงครามรุนแรง แต่ฉากทัศน์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นแล้ว เพราะรัสเซียไม่น่าจะสามารถยึดครองประเทศยูเครนได้ตามเป้าหมายหรือเร็วกว่า 15 วัน
มีแรงต่อต้านจากประชาชนและกองทัพยูเครนอย่างเข้มแข็งและยังมีชาวยูเครนและทหารรับจ้างต่างประเทศสมัครไปรบในยูเครน การไม่สามารถโค่นล้มรัฐบาลซิรินสกี้ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนชาวยูเครนได้ภายในเวลาอันสั้น ทำให้สถานการณ์ทางการเมืองและการทหารของระบอบปูตินไม่อยู่ในฐานะที่มีอำนาจต่อรองมากนัก ฉากทัศน์นี้อาจเกิดขึ้นได้หากทั้งสองฝ่ายยุติการหยุดยิงและยุติสงคราม สามารถเจรจาสันติภาพกันได้ แต่เป็นสิ่งที่มีความเป็นไปได้น้อย
ฉากทัศน์ที่สอง สงครามยืดเยื้อในยูเครน ฉากทัศน์นี้เป็นไปได้มากที่สุดเหมือนสถานการณ์สู้รบในซีเรียและอัฟกานิสถาน กองทัพรัสเซียสามารถยึดครองพื้นที่บางส่วนของยูเครนได้ รัฐบาลยูเครนยังคงบริหารประเทศได้ในบางพื้นที่ ผลกระทบต่อเศรษฐกิจยุโรปจะรุนแรงและยืดเยื้อรวมทั้งมีผลกระทบต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจยุโรป ผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกมีจำกัด แต่สงครามยืดเยื้อในยูเครนจะเป็นจุดเริ่มต้นของสงครามตัวแทนระหว่างระบอบอำนาจนิยม กับ ระบอบเสรีประชาธิปไตย กลายเป็นสงครามเย็นรอบใหม่
ฉากทัศน์ที่สาม ขยายวงสู่สงครามยุโรป ฉากทัศน์นี้มีความเป็นไปได้ลดลง เพราะสมาชิกนาโต้ไม่ส่งกองทัพเข้าร่วมรบโดยตรง และหลีกเลี่ยงการดำเนินการใดๆในการเผชิญหน้าทางการทหารโดยตรงระหว่างนาโต้กับรัสเซีย แต่หากเกิดกรณีนี้ขึ้นจะส่งผลกระทบทำให้เศรษฐกิจเกิดวิกฤตการณ์ได้ หากสงครามขยายวงเป็นสงครามในยุโรปผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกแม้นจะไม่รุนแรงเท่าการแพร่ระบาดโควิดและล็อกดาวน์เศรษฐกิจเมื่อปี พ.ศ. 2563
แต่น่าจะส่งผลกระทบทางลบอย่างรุนแรงต่อเศรษฐกิจของบางประเทศ ทิศทางขาขึ้นอัตราดอกเบี้ยโลกชะลอตัวและธนาคารกลางหลายประเทศอาจต้องออกมาตรการเพิ่มเพื่อประคับประคองตลาดการเงิน อย่างไรก็ตาม บทบาทของรัสเซียในระบบการค้าโลกและระบบการเงินและการลงทุนโลกยังไม่ได้มีขนาดใหญ่มาก ขนาดเศรษฐกิจและมูลค่าของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศอยู่ในอันดับที่ 11 ของโลกประมาณ 6.37 ล้านล้านดอลลาร์
ขณะที่ยูเครนอยู่ในอันดับที่ 56 ประมาณ 0.15 ล้านล้านดอลลาร์ (จัดอันดับโดยกองทุนการเงินระหว่างประเทศ) ประเทศยุโรปตะวันออกอย่างโปแลนด์มีมูลค่าส่งออกไปยุโรปตะวันตกมากกว่ารัสเซีย ประเด็นใหญ่ คือ ปัญหาวิกฤติพลังงานในยุโรปตะวันตก หากรัสเซียเลิกส่งออกพลังงานไปยุโรปเพราะยุโรปตะวันตกต้องพึ่งการนำเข้าพลังงานจากรัสเซียหนึ่งในสามของอุปสงค์ทั้งระบบ ต้องพึ่งพาน้ำมันประมาณ 25% จากรัสเซียและก๊าซธรรมชาติ 44% จากรัสเซีย ราคาข้าวสาลีและราคาขนมปังจะปรับตัวสูงขึ้นในระยะต่อไป ราคาสินค้าโภคภัณฑ์หลายตัว Plantinum, Palladium, Silver, Copper ในตลาดโลกน่าจะปรับตัวสูงขึ้นเกือบทั้งหมด
ฉากทัศน์ที่สี่ ขยายวงสู่สงครามยุโรปและมีการใช้ขีปนาวุธนิวเคลียร์โจมตีกันไปมา เป็นฉากทัศน์ที่มีความเป็นไปได้ต่ำเช่นเดียวกัน หากเกิดกรณีนี้ขึ้นอาจเกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ระดับเดียวกับวิกฤตการณ์เศรษฐกิจตกต่ำทั่วโลกในช่วงทศวรรษ ค.ศ. 1930
ฉากทัศน์ที่ห้า ขยายวงสู่สงครามโลก เป็นฉากทัศน์นี้มีความเป็นไปได้น้อยเช่นเดียวกัน เพราะสหรัฐอเมริการและชาติพันธมิตรตะวันตกนาโต้ลดความเสี่ยงด้วยการไม่เผชิญหน้ากับรัสเซียโดยตรง หากเกิดกรณีนี้ขึ้นอาจเกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ระดับเดียวกับวิกฤตการณ์เศรษฐกิจตกต่ำทั่วโลกในช่วงทศวรรษ ค.ศ. 1930 หรือรุนแรงกว่า เพราะโลกเชื่อมโยงกันมากกว่า เป็นโลกาภิวัตน์มากกว่าเมื่อ 90 ปีที่แล้ว
ฉากทัศน์ที่หก เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในรัสเซีย ระบอบปูตินหลุดพ้นจากอำนาจ สงครามยุติลงทันทีและตามมาด้วยการถอนกำลังทหาร ฉากทัศน์นี้เป็นไปได้ แต่ต้องใช้เวลาไม่น้อยกว่า 1-2 ปี
ทั้งนี้การต่อสู้และสงครามน่าจะยืดเยื้อหากระบอบปูตินไม่ถอนกองทัพรัสเซียออกจากดินแดนของยูเครน และน่าจะมีสภาพเดียวกับ สงครามเวียดนาม สงครามในซีเรีย หรือ อัฟกานิสถาน หากถอนทหารและยุติการหยุดยิงด้วยการเจรจาสถานการณ์น่าจะจบลงโดยเร็วแต่ไม่น่าจะเป็นทางเลือกของระบอบปูตินเนื่องจากต้องการดินแดนบางส่วนมาผนวกรวมกับรัสเซีย ยังมีประเด็นเรื่องความพยายามเข้าร่วมกับอียูและนาโต้ของยูเครนที่เป็นประเด็นที่กลุ่มผู้นำของมอสโคว์รู้สึกถึงความไม่มั่นคง
แต่เรื่องนี้ มันเป็นเรื่องที่ต้องปล่อยให้ประชาชนชาวยูเครนตัดสินใจเลือกเอง ไม่ใช่เอากำลังไปรุกรานบีบบังคับ หากระบอบปูตินยึดพื้นที่ประเทศยูเครนได้ แล้วตั้งรัฐบาลหุ่นเชิดแล้วจะมั่นใจเลยว่า ประชาชนจะไม่ต่อต้าน มันก็จะเกิดความวุ่นวายและเป็น สงครามกลางเมือง Civil War แบบเดียวกับที่เกิดในซีเรีย สงครามอาจไม่ขยายวงตราบเท่าที่สมาชิกนาโต้ไม่ส่งกองทัพเข้าร่วมรบ หากสงครามขยายวง ก็ต้องมาประเมินเศรษฐกิจโลกเศรษฐกิจไทยกันใหม่
อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าจะเกิดกรณีฉากทัศน์ใดก็ตามจะทำให้ ราคาน้ำมันในประเทศปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่ำจากระดับปัจจุบัน 7-15 บาทต่อลิตร มีผลทำให้อัตราเงินเฟ้อในไทยในช่วงที่เหลือของปีเฉลี่ยที่ 6-10% และ ประเทศไทยอาจประสบปัญหาการขาดดุลบัญชีเดินสะพัดได้ในปีนี้ต่อเนื่องจากปีที่แล้ว หากเลือกชดเชยอุดหนุนราคาไปเรื่อยๆ ก็จะเพิ่มปัญหาหนี้สาธารณะและความเสี่ยงฐานะการคลังในอนาคต เงินเฟ้อช่วงที่เหลือของปีจะพุ่งสูงขึ้น และ น่าจะสูงกว่าเป้าหมายค่อนข้างมาก
ปัจจัยการไหลเข้าของเงินทุนที่โยกมาจากกองทุนตลาด Emerging Market ที่ลงทุนในรัสเซียมายังไทยและอาเซียนจะช่วยประคองเงินบาทเอาไว้ แม้นเงินบาทอ่อนค่าลงแต่อาจไม่ได้อ่อนค่ารุนแรงแต่อย่างใด โดยเงินบาทน่าจะมีช่วงความเคลื่อนไหวที่ระดับ 32.50-34.50 บาทต่อดอลลาร์ในช่วงเวลาที่เหลือของปี ตลาดสินค้าส่งออกของไทยโดยภาพรวมอาจชะลอตัวยกเว้นสินค้าเกษตรส่งออกจากการชะลอตัวของเศรษฐกิจโลกโดยรวม ส่วนผลกระทบโดยตรงจากเศรษฐกิจรัสเซียโดยตรงยังมีจำกัดเพราะมูลค่าส่งออกระหว่างรัสเซียกับไทยอยู่ในระดับ 1,000-1,200 ล้านดอลลาร์หรือประมาณ 32,000 ล้านบาทต่อปีเท่านั้น
