ช่องแคบฮอร์มุซเปิดไม่สุด เรือแค่ 10 ลำได้ผ่าน ดีลหยุดยิงสวนทางความจริง
สถานการณ์ความตึงเครียดบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นเลือดใหญ่ทางการค้าและการขนส่งน้ำมันของโลก ยังไม่ผ่อนคลายลงจากเดิม แม้สหรัฐฯ และอิสราเอลจะออกมาประกาศว่า ได้ทำข้อตกลงหยุดยิงเป็นเวลาสองสัปดาห์เมื่อวันอังคารที่ 7 เมษายนที่ผ่านมา แต่ภาพเหตุการณ์หน้างานจริงกลับสวนทางอย่างสิ้นเชิง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
จากข้อมูลการติดตามเรือเดินสมุทรล่าสุด พบว่า ในรอบ 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา มีเรือเพียงประมาณ 7 ถึง 10 ลำเท่านั้นที่สามารถสัญจรผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ ซึ่งเป็นตัวเลขที่ต่ำจนน่าตกใจเมื่อเทียบกับสภาวะปกติที่มีเรือผ่านกว่า 140 ลำต่อวัน ในจำนวนนี้ประกอบด้วยเรือบรรทุกสินค้าแห้งแบบเทกองและเรือน้ำมันเพียงไม่กี่ลำเท่านั้น
ภาวะชะงักงันนี้ส่งผลกระทบต่อเนื่องเป็นลูกโซ่ นับตั้งแต่สงครามเริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ มีเรือบรรทุกน้ำมันและเรือสินค้าหลายร้อยลำติดค้างอยู่ภายในอ่าวเปอร์เซีย ส่งผลให้อุปทานน้ำมันดิบทั่วโลกหายไปทันที 20% นับเป็นการหยุดชะงักครั้งยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ และบีบให้ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกพุ่งสูงขึ้นทำลายสถิติเป็นประวัติการณ์อย่างต่อเนื่อง
เหตุใดช่องแคบฮอร์มุซยังเปิดไม่สุด หรืออาจเรียกว่า ไม่ได้เปิดมากกว่าเดิมเลย และมีเรือจากประเทศไหนได้ไฟเขียวผ่านทางแล้วบ้าง
ยุทธวิธีของอิหร่าน: การควบคุมที่มาพร้อมเงื่อนไข
เหตุผลหลักที่ทำให้ช่องแคบ “เปิดไม่สุด” คือการที่ทางการอิหร่าน โดยกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ยังคงแสดงอำนาจควบคุมน่านน้ำอย่างเบ็ดเสร็จ อิหร่านได้ประกาศเตือนให้เรือทุกลำเลี่ยงเส้นทางเดินเรือสากลปกติ โดยอ้างเหตุผลด้านความปลอดภัยจากทุ่นระเบิด และบังคับให้เรือต้องอ้อมไปใช้เส้นทางในเขตน่านน้ำของอิหร่านรอบเกาะลารักแทน
การบังคับเส้นทางนี้ทำให้อิหร่านสามารถคัดกรองเรือได้อย่างเข้มงวด โดยเฉพาะเรือที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสหรัฐฯ หรืออิสราเอล ซึ่งมักถูกปฏิเสธการผ่านทางหรือถูกสั่งให้หันหลังกลับแม้จะอยู่ระหว่างการเดินทางก็ตาม นอกจากนี้ ยังมีรายงานที่สร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่ววงการเดินเรือ คือความพยายามของอิหร่านในการเรียกเก็บ “ค่าธรรมเนียมผ่านทาง” สูงถึง 2 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อลำ และมีเงื่อนไขว่า ต้องชำระเป็น “สกุลเงินดิจิทัล” เพื่อหลบเลี่ยงการตรวจสอบและคงอำนาจการต่อรองในช่วงหยุดยิงนี้
ทางด้านประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ได้ออกมาแสดงความไม่พอใจอย่างรุนแรงผ่านแพลตฟอร์ม Truth Social โดยกล่าวหาว่า อิหร่านทำหน้าที่ได้ “แย่มาก” และไร้ซึ่งเกียรติ ทรัมป์ยืนยันว่า สิ่งที่เกิดขึ้นเป็นการละเมิดข้อตกลงหยุดยิงอย่างชัดเจน และเตือนว่าอิหร่านไม่ควรริอ่านเก็บค่าธรรมเนียมผ่านทาง มิฉะนั้นอาจต้องเผชิญกับผลลัพธ์ที่เจ็บปวด
อย่างไรก็ตาม ท่าทีของทรัมป์ดูเหมือนจะต้องใช้ทั้งการข่มขู่และการเปิดช่องเจรจา เพราะในขณะที่เขาไม่พอใจต่อการกระทำของอิหร่าน เขากลับให้สัมภาษณ์กับสื่อว่า ยังคงมีความหวังต่อข้อตกลงสันติภาพ และระบุว่าผู้นำอิหร่านมีเหตุผลมากกว่าที่คิด โดยวอชิงตันได้เตรียมส่งคณะผู้แทนระดับสูง นำโดยรองประธานาธิบดี เจดี แวนซ์ และ จาเร็ด คุชเนอร์ เดินทางไปเจรจาที่ปากีสถานในวันเสาร์นี้ เพื่อหาทางออกที่ยั่งยืน
เรือลำไหนได้ผ่านบ้าง
สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานโดยอ้างอิงข้อมูลจากการติดตามเรือสัญจรว่า ในช่วง 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา มีเรือเพียง 7-10 ลำเท่านั้นที่สามารถลัดเลาะผ่านช่องแคบฮอร์มุซออกมาได้ ซึ่งเป็นตัวเลขที่น้อยจนน่าตกใจเมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยปกติที่ 140 ลำ โดยในจำนวนผู้โชคดีกลุ่มนี้ประกอบด้วย เรือบรรทุกสินค้าแห้งแบบเทกอง (Dry bulk carriers) จำนวน 6 ลำ และมีเรือบรรทุกผลิตภัณฑ์น้ำมัน (Oil products tanker) เพียง 1 ลำเท่านั้น ที่หลุดรอดออกมาได้ นอกจากนี้ ยังมีรายงานว่า เรือบรรทุกสารเคมีอีกหนึ่งลำกำลังอยู่ในระหว่างเตรียมการข้ามช่องแคบเพื่อมุ่งหน้าไปยังประเทศอินเดีย
ท่ามกลางมาตรการคัดกรองที่เข้มงวด มีเรือบางลำที่ตัดสินใจใช้เส้นทางเลี่ยงที่ผิดปกติเพื่อรักษาความปลอดภัย เช่น เรือบรรทุกก๊าซหุงต้ม (LPG) สัญชาติอินเดียที่ชื่อ “Pine Gas” ซึ่งเลือกเดินเรืออ้อมเกาะลารักตามคำแนะนำของอิหร่านจนสามารถออกจากอ่าวเปอร์เซียได้สำเร็จโดยไม่ถูกกองกำลัง IRGC บุกตรวจค้นหรือเรียกเก็บค่าธรรมเนียม
ขณะที่บริษัทเดินเรือยักษ์ใหญ่ของญี่ปุ่นอย่าง Mitsui O.S.K. Lines ก็เปิดเผยว่า สามารถนำเรือบรรทุกน้ำมันออกจากพื้นที่ขัดแย้งได้ 3 ลำในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา แต่เรือส่วนใหญ่ในอุตสาหกรรมยังคงเลือกที่จะทอดสมอรอคำแนะนำที่ชัดเจนจากรัฐบาลของตน เนื่องจากความเสี่ยงจากการถูกบีบให้หันหลังกลับกลางคันยังมีอยู่สูงมาก
จากความมั่นคงทางทะเลสู่วิกฤตพลังงานในครัวเรือน
ความล่าช้าในการเปิดช่องแคบไม่เพียงแต่กระทบต่อราคาน้ำมันโลก แต่ยังส่งผลถึงวิกฤตปากท้องในระดับประเทศ ตัวอย่างที่ชัดเจนคืออินเดีย ซึ่งกำลังเผชิญกับวิกฤตก๊าซหุงต้ม (LPG) ครั้งร้ายแรงที่สุดในรอบหลายทศวรรษ จนต้องมีการปันส่วนการใช้งานในครัวเรือน แม้รัฐบาลสหรัฐฯ จะยอมผ่อนปรนให้สินค้าพลังงานบางส่วนจากอิหร่านส่งไปยังอินเดียได้เพื่อบรรเทาทุกข์ แต่นั่นก็ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการที่ล้นหลาม
ในขณะเดียวกัน องค์การทางทะเลระหว่างประเทศได้ออกมาคัดค้านแนวคิดการเก็บค่าธรรมเนียมของอิหร่าน โดยยืนยันว่า ไม่มีข้อตกลงสากลใดรองรับการเก็บเงินในช่องแคบระหว่างประเทศ และการทำเช่นนี้จะสร้างบรรทัดฐานที่อันตรายอย่างยิ่งต่อเสรีภาพในการเดินเรือทั่วโลก
ในขณะที่เวลานับถอยหลังสู่การสิ้นสุดข้อตกลงหยุดยิงในวันที่ 19 เมษายนนี้ โลกกำลังเฝ้ามองด้วยความระทึกใจว่า การเจรจาระดับสูงที่กำลังจะเกิดขึ้นจะสามารถทลายกำแพงความขัดแย้งนี้ได้หรือไม่ หรือช่องแคบฮอร์มุซจะยังคงอยู่ในสภาวะ “ครึ่งหลับครึ่งตื่น” ที่พร้อมจะปิดตายและพาเศรษฐกิจโลกเข้าสู่ภาวะวิกฤตที่ยากเกินจะเยียวยา หากน้ำมันยังไม่สามารถไหลผ่านได้อย่างอิสระตามที่ประชาคมโลกคาดหวัง
