จับตาเจรจาสหรัฐฯ - อิหร่าน ที่ปากีสถาน 11 เม.ย. จะจบสงครามได้ไหม?

กรุงอิสลามาบัด เมืองหลวงของปากีสถาน กำลังได้รับการปรับปรุงโฉมครั้งใหญ่ เพราะที่นี่จะกลายมาเป็นสถานที่จัดการประชุมครั้งประวัติศาสตร์ที่ทั่วโลกกำลังจับตามองในวันเสาร์ที่ 11 เมษายนนี้

นับจนถึงขณะนี้ ผ่านมาราวหกสัปดาห์ หลังจากสหรัฐอเมริกาและอิสราเอล เปิดปฏิบัติการโจมตีร่วมต่ออิหร่าน ซึ่งส่งผลให้ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุดของอิหร่านเสียชีวิต จุดชนวนสงครามที่คร่าชีวิตผู้คนหลายพันรายในหลายประเทศ ปิดเส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดของโลกอย่างช่องแคบฮอร์มุซ และดันราคาพลังงานพุ่งสูงขึ้นอย่างรุนแรงทั่วโลก

การหารือดังกล่าวเกิดขึ้นเพียงไม่กี่วันหลังจากทั้งรัฐบาลวอชิงตันและเตหะรานตกลงหยุดยิงชั่วคราวเป็นเวลา 2 สัปดาห์ โดยมีปากีสถานเป็นตัวกลาง อย่างไรก็ตาม ข้อตกลงดังกล่าวเริ่มเผชิญแรงกดดัน เนื่องจากทั้งสองฝ่ายตีความเงื่อนไขไม่ตรงกัน โดยอิสราเอลก็ยังคงเดินหน้าโจมตีเลบานอนอย่างต่อเนื่อง และสหรัฐฯ ชี้ว่า เลบานอนไม่ได้อยู่ในเงื่อนไข แต่อิหร่านย้ำชัดว่า จะยกเลิกข้อตกลงหากว่าอิสราเอลยังโจมตีเลบานอนต่อ

การหารือครั้งนี้ถูกคาดหวังว่า จะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ ท่ามกลางความไม่แน่นอนของข้อตกลงหยุดยิง Spotlight สรุปประเด็นสำคัญ ซึ่งจะครอบคลุมตั้งแต่ผู้เข้าร่วม สถานที่จัดการเจรจา และวาระหลักที่จะถูกหยิบยกขึ้นมาหารือ 

สถานที่จัดการประชุมคือที่ไหน?

การเจรจาจะเริ่มขึ้นในวันเสาร์นี้ที่กรุงอิสลามาบัด หลังจากที่นายกรัฐมนตรีเชห์บาซ ชารีฟ เชิญทั้งรัฐบาลสหรัฐฯ และอิหร่านมาหารืออย่างเป็นทางการ

ด้านทำเนียบขาวยืนยันการหารือแล้ว ซึ่งจะเกิดขึ้นช่วงเช้าวันเสาร์ตามเวลาท้องถิ่นของปากีสถาน ส่วนคณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่านแถลงว่า การเจรจาอาจจะกินเวลานานถึง 15 วันได้ โดยชี้ความเป็นไปได้ว่า สมาชิกของคณะผู้แทนเจรจราบางส่วนอาจจะต้องอยู่ที่กรุงอิสลามาบัดต่อไปก่อน หรืออาจจะต้องกลับไปที่เมืองหลวงของปากีสถานอีกเพื่อการเจรจาโรงแรมเซเรนาจะเป็นสถานที่จัดการเจรจา โดยโรงแรมดังกล่าวตั้งอยู่ติดกับกระทรวงต่างประเทศในเขต “เรดโซน” ของเมืองหลวง ซึ่งเป็นที่ตั้งของอาคารรัฐบาลที่สำคัญและสถานทูตของประเทศต่าง ๆ โดยโรงแรมเซเรนถูกจองเอาไว้ตั้งแต่ค่ำวันพุธที่ผ่านมาจนถึงวันอาทิตย์ ซึ่งบรรดาแขกที่จองไว้ก่อนหน้านี้ถูกขอร้องให้ยกเลิกการจองไปก่อน 

ส่วนทางการปากีสถานประกาศให้วันที่ 9-10 เมษายนเป็นวันหยุดราชการในเขตเมืองหลวง แต่บริการที่จำเป็นยังคงไว้เช่นเดิม ได้แก่ ตำรวจ โรงพยาบาลและสาธารณูปโภคต่าง ๆ ขณะที่มาตรการรักษาความปลอดภัยถูกคุมเข้มทั่วทั้งเมืองหลวง ไม่ใช่เฉพาะแค่ในเรดโซนเท่านั้น

ใครจะเข้าร่วมการประชุมบ้าง?

ทำเนียบขาวยืนยันว่า เจดี แวนซ์ รองประธานาธิบดีสหรัฐฯ จะเป็นผู้นำคณะผู้แทนสหรัฐฯ ในการเจรจาครั้งนี้ โดยมีสตีฟ วิตคอฟฟ์ ทูตพิเศษคนสำคัญของทรัมป์ และจาเร็ด คุชเนอร์ บุตรเขยของทรัมป์เข้าร่วมด้วย

ด้านคณะผู้แทนของอิหร่าน คาดว่าจะนำโดยประธานรัฐสภา โมฮัมหมัด บาเกอร์ กอลีบาฟ และรัฐมนตรีต่างประเทศ อับบาส อารักชี อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีความชัดเจนว่า จะมีตัวแทนจากกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม ซึ่งเป็นกำลังหลักในการตอบโต้ทางทหารของอิหร่านในสงครามครั้งนี้ เข้าร่วมการเจรจาหรือไม่ แม้กอลีบาฟเองจะเคยเป็นอดีตผู้บัญชาการของ IRGC มาก่อน

ขณะเดียวกัน เจ้าหน้าที่ปากีสถานเตือนว่า ยังไม่มีสิ่งใดแน่นอนทั้งนั้น จนกว่าคณะผู้แทนจะเดินทางมาถึงจริง

ก่อนหน้านี้ เรซา อามิรี โมกาดดัม เอกอัครราชทูตอิหร่านประจำปากีสถาน ได้โพสต์ผ่านแพลตฟอร์ม X ระบุว่า คณะผู้แทนอิหร่านจะเดินทางถึงในวันที่ 9 เมษายน พร้อมย้ำว่า แม้สาธารณชนในอิหร่านจะยังคงมีความกังขา เนื่องจากการละเมิดข้อตกลงหยุดยิงซ้ำแล้วซ้ำเล่าจากอิสราเอล ซึ่งถูกมองว่าเป็นการบ่อนทำลายความพยายามทางการทูต แต่คณะผู้แทนยังคงเข้าร่วมเพื่อ “การเจรจาอย่างจริงจัง” บนพื้นฐานของข้อเสนอ 10 ข้อของอิหร่าน

ประเด็นหลักบนโต๊ะเจรจาที่ยังเต็มไปด้วยความขัดแย้ง

ประเด็นสำคัญในเวลานี้คือ ทั้งสองฝ่ายต่างถือแผนสันติภาพคนละฉบับกัน โดยข้อเสนอ “10 ข้อ” ของอิหร่าน เรียกร้องให้เตหะรานมีบทบาทกำกับดูแลช่องแคบฮอร์มุซ การถอนกำลังทหารของสหรัฐฯ ออกจากตะวันออกกลาง และการยุติปฏิบัติการทางทหารต่อกลุ่มพันธมิตรของอิหร่าน

แม้ทรัมป์จะระบุว่า แผนดังกล่าว “พอใช้ได้” แต่ทำเนียบขาวยังไม่ได้ยอมรับเงื่อนไขเหล่านี้อย่างเป็นทางการ พร้อมยืนยันในอีกด้านว่า อิหร่านยินยอมที่จะมอบคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะของตนให้ ซึ่งแคโรไลน์ เลวิตต์ โฆษกทำเนียบขาว ระบุว่า เป็นเงื่อนไขที่ไม่อาจต่อรองได้ อย่างไรก็ตาม อิหร่านก็ยังไม่ได้ยืนยันอย่างเป็นทางการว่าจะยอมสละยูเรเนียมดังกล่าว

อีกหนึ่งจุดขัดแย้งสำคัญคือ สถานการณ์ในเลบานอน โดยอิสราเอลได้เปิดฉากโจมตีครั้งรุนแรงที่สุดนับตั้งแต่สงครามปัจจุบันเริ่มต้น ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 200 คนในวันพุธที่ผ่านมาเพียงวันเดียว

ด้านรัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน อับบาส อารักชี เตือนว่า เตหะรานอาจยกเลิกข้อตกลงหยุดยิง หากการโจมตีของอิสราเอลยังดำเนินต่อไป พร้อมระบุว่า สหรัฐฯ ต้องเลือกระหว่างการหยุดยิง หรือการเดินหน้าทำสงครามผ่านอิสราเอล โดยอ้างถึงคำกล่าวของนายกรัฐมนตรีปากีสถานที่ยืนยันว่า ข้อตกลงหยุดยิงควรครอบคลุมทั้งภูมิภาค รวมถึงเลบานอน

อย่างไรก็ตาม เจดี แวนซ์ ซึ่งให้สัมภาษณ์ที่กรุงบูดาเปสต์ ย้ำว่า เงื่อนไขหยุดยิง ไม่ได้ครอบคลุมเลบานอน  ซึ่งเป็นจุดยืนเดียวกับทรัมป์และทำเนียบขาว

นักวิเคราะห์มองว่า บรรยากาศของการเจรจาเต็มไปด้วยความไม่ไว้วางใจตั้งแต่ยังไม่เริ่มต้น โดยมาซูด คาลิด อดีตเอกอัครราชทูตปากีสถานประจำจีน ระบุว่า อิสราเอลกำลังทำหน้าที่ตัวขัดขวาง เพื่อบ่อนทำลายกระบวนการเจรจา ผ่านการโจมตีเลบานอนอย่างต่อเนื่อง ซึ่งอาจทำให้ทุกฝ่ายยิ่งแข็งกร้าวในจุดยืนของตน และทำให้การเจรจาล้มเหลว

เขาเตือนว่า กระบวนการนี้จะมีความซับซ้อนและยืดเยื้อ อาจต้องขยายเวลานอกเหนือจากกรอบ 15 วันที่กำหนดไว้

ขณะที่ซาฮาร์ ข่าน นักวิเคราะห์อิสระในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. เห็นพ้องว่า “ความไม่ไว้วางใจ” คืออุปสรรคสำคัญที่สุดในขณะนี้ โดยระบุว่า ทั้งวอชิงตันและเตหะรานต่างพยายามแสดงให้เห็นว่าตนเป็นฝ่าย “ชนะ” ผ่านการยื่นข้อเรียกร้องสูงสุด

แต่เธอชี้ว่า หากข้อตกลงหยุดยิงยังคงอยู่ และทั้งสองฝ่ายสามารถเปิดโต๊ะเจรจาได้จริง นั่นจะถือเป็นก้าวที่สำคัญที่สุด ท่ามกลางความขัดแย้งที่ยังคงเปราะบางและเต็มไปด้วยแรงกดดันรอบด้าน