จีนคืนชีพให้แม่น้ำแยงซีอย่างไร? หลังระบบนิเวศทรุดโทรม โลมาน้ำจืดหายไป
แม่น้ำแยงซีในประเทศจีน ซึ่งระบบนิเวศวิทยาเสื่อมโทรมลงในรอบ 70 ปี กำลังส่งสัญญาณพบการฟื้นตัว หลังทางการออกคำสั่งห้ามจับปลา
แต่การออกคำสั่งห้ามจับปลาเพียงอย่างเดียว อาจไม่ได้ช่วยเหลือระบบนิเวศขนาดนั้น รวมถึงยังส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตของชาวประมง ชาวบ้านท้องถิ่นด้วย ดังนั้นคำสั่งดังกล่าวได้นำแนวคิด “ทฤษฎีเกมเชิงวิวัฒนาการ” (evolutionary game theory) มาใช้ ซึ่งรวมถึงการจัดหาทางเลือกอาชีพใหม่ให้กับชาวประมงที่ได้รับผลกระทบจากคำสั่งห้ามจับปลา
ทรุดโทรมหนักจนโลมาน้ำจืดสูญพันธุ์ไป
นักชีววิทยาอาวุโสรายหนึ่งระบุว่า นี่คือเรื่องราวการอนุรักษ์แหล่งน้ำจืดที่เป็นบวกที่สุดเท่าที่เขาเคยเห็นมาในรอบ 20 ปี
เซบาสเตียง บรอสส์ จาก University of Toulouse ในฝรั่งเศสกล่าวว่า “มันเป็นข่าวที่ยอดเยี่ยมจริง ๆ นี่เป็นหนึ่งในไม่กี่ครั้งที่เราสามารถพูดได้ว่า มาตรการของภาครัฐไม่เพียงได้ผล แต่ยังช่วยให้สถานการณ์ดีขึ้นอย่างชัดเจน”
บรอสส์เป็นหนึ่งในคณะนักวิจัยที่วิเคราะห์ความเปลี่ยนแปลงในลำน้ำสายขนาดใหญ่อย่างแม่น้ำแยงซี ซึ่งหล่อเลี้ยงประชากรกว่า 400 ล้านคน และเป็นที่ตั้งของโรงงานขนาดใหญ่จำนวนมากของโลก ภายหลังการประกาศห้ามดังกล่าว ทีมวิจัยพบว่า มวลชีวภาพของปลามีจำนวนเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่า และสัตว์น้ำใกล้สูญพันธุ์หลายชนิดเริ่มฟื้นตัว
ผลการศึกษาดังกล่าวได้รับการเผยแพร่เมื่อวันพฤหัสบดีในวารสาร Science สร้างความหวังถึงการฟื้นคืนอย่างน่าทึ่ง แม้สถานการณ์จะยังเปราะบางก็ตาม
แม่น้ำแยงซีมีความยาวมากเป็นอันดับสามของโลก ทอดยาวเกือบ 4,000 ไมล์ หรือกว่า 6,400 กิโลเมตร จากธารน้ำแข็งบนที่ราบสูงทิเบตสู่ปากแม่น้ำใกล้นครเซี่ยงไฮ้ แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เกิดเหตุสะเทือนใจที่ทำให้เราได้รับรู้ว่า แม่น้ำสายนี้ทรุดโทรมลงเพียงใด เมื่อ “ไป๋จี๋” โลมาน้ำจืดที่ครั้งหนึ่งเคยได้รับการเคารพบูชาดุจเทพธิดา ต้องสูญพันธุ์จากมลพิษ การสร้างเขื่อน การจราจรทางน้ำที่หนาแน่น และการทำประมงแบบทำลายล้างด้วยไฟฟ้าและระเบิด
การฟื้นฟูต้องทำหลายสิ่งควบคู่กัน
นักวิทยาศาสตร์จีนเรียกร้องให้มีการสั่งห้ามทำประมงในแม่น้ำแยงซีมาอย่างยาวนาน เพื่อหยุดยั้งความเสื่อมโทรมของถิ่นอาศัยและป้องกันการลดลงของปริมาณปลา ซึ่งลดลงไปแล้วถึง 85%
อย่างไรก็ตาม มาตรการของรัฐในช่วงแรกยังดำเนินไปอย่างกระจัดกระจาย จนกระทั่งปี 2021 รัฐบาลกลางประกาศใช้คำสั่งห้ามทำประมงเป็นเวลา 10 ปีอย่างเป็นทางการ
นโยบายดังกล่าวได้รับการออกแบบตามหลัก “ทฤษฎีเกมเชิงวิวัฒนาการ” เพื่อประเมินพฤติกรรมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลัก 3 ฝ่าย ได้แก่ ชุมชนท้องถิ่น รัฐบาลท้องถิ่น และรัฐบาลกลาง ภายใต้เงื่อนไขของบทลงโทษและแรงจูงใจที่แตกต่างกัน
รัฐบาลใช้งบประมาณราว 3,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อชดเชยและจัดหาอาชีพทางเลือกให้กับชาวประมงประมาณ 200,000 คน พร้อมยกเลิกเรือประมงจำนวนมากจากทั้งหมดราว 100,000 ลำ
ผลการศึกษาซึ่งเปรียบเทียบข้อมูลช่วงสองปีก่อนประกาศคำสั่งห้าม (2019-2021) กับสองปีหลังประกาศ (2021-2023) พบการฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว โดยมวลชีวภาพรวมเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่า และความหลากหลายของชนิดพันธุ์เพิ่มขึ้น 13%
หนึ่งในสายพันธุ์ที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่งอย่าง “โลมาไร้ครีบแยงซี” ดูจะได้รับประโยชน์อย่างชัดเจน โดยจำนวนที่พบเพิ่มขึ้นจากประมาณ 400 ตัว เป็น 600 ตัว ตามข้อมูลของนักวิจัย
