"ยกเลิกเพื่อเริ่มใหม่" ก.ต่างประเทศชี้ยกเลิก MOU44 เพื่อเปิดทางเจรจา
กรณี MOU 44 ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงอีกครั้ง ท่ามกลางความกังวลใจของประชาชน ต่อประเด็นอธิปไตยไทยในพื้นที่เกาะกูด หลังรัฐบาลปัจจุบัน ภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล มีนโยบายชัดเจนที่จะยกเลิก MOU 44 ฝ่ายเดียว โดยข้อตกลงดังกล่าวนับว่าเกี่ยวข้องโดยตรงต่อเส้นเขตแดนและยุทธศาสตร์การต่อสู้ของไทยที่มีต่อกัมพูชาในเรื่องเขตแดน
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
MOU 44 คือข้อตกลงที่ว่าด้วยการสำรวจและพัฒนาเขตไหล่ทวีปในทะเล ซึ่งเป็นการหาทางร่วมมือในพื้นที่ทับซ้อนทางเศรษฐกิจ แต่ปัญหาความไม่ชัดเจนของเส้นเขตก็ยังเป็นชนวนให้เกิดเหตุปะทะ อยู่บ่อยครั้ง
เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 30 เม.ย. 2569 ณ กระทรวงการต่างประเทศ นายเบญจมินทร์ สุกาญจนัจที - อธ. กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย นายอังกูร กุลวานิช - รอธ. กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย และนายรัชภูมิ บุญรอด - รอธ. กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย ร่วมกันชี้แจงถึงการเดินหน้ายกเลิก MOU 44 โดยย้ำชัดว่า การยกเลิกในครั้งนี้ เป็นการ “ยกเลิกเพื่อเริ่มใหม่” เพื่อเปิดทางสู่การเจรจาเขตแดนทางทะเลกับกัมพูชาใหม่ ภายใต้กรอบกฎหมายสากลอย่างอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล (UNCLOS) หลังข้อตกลงเดิมไม่สามารถคลี่คลายปัญหาพื้นที่ทับซ้อนได้ตลอดกว่า 25 ปี
นโยบายดังกล่าวสอดคล้องกับข้อสั่งการของนายกรัฐมนตรีในการประชุมคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2569 รวมถึงการแถลงนโยบายต่อรัฐสภา และมติของที่ประชุมสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) เมื่อวันที่ 23 เมษายน 2569 ที่เห็นชอบแนวทางปรับกรอบการเจรจา เพื่อรักษาผลประโยชน์ของชาติในระยะยาว
จาก “ทางตัน 25 ปี” สู่การเริ่มต้นใหม่
กระทรวงการต่างประเทศชี้ว่า MOU 44 ซึ่งเป็นข้อตกลงเพื่อเปิดการเจรจาเรื่องเขตแดนและการพัฒนาร่วม กลับนำไปสู่ภาวะชะงักงันยาวนาน โดยมีการประชุมร่วมเพียงไม่กี่ครั้ง และไม่เกิดความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม
หนึ่งในอุปสรรคสำคัญ คือการที่ฝ่ายกัมพูชาให้ความสำคัญกับการพัฒนาร่วมด้านพลังงาน มากกว่าการปักปันเขตแดน ขณะที่ปัจจัยการเมืองภายในของทั้งสองประเทศก็ทำให้การเจรจาผันผวนต่อเนื่อง
รัฐบาลไทยจึงเห็นว่า ถึงเวลา “รีเซ็ต” กระบวนการใหม่ โดยหันไปใช้กรอบ UNCLOS ซึ่งทั้งสองประเทศเป็นภาคี และมีกลไกทางกฎหมายที่ชัดเจนในการระงับข้อพิพาท
ส่วนข้อกังวลด้านผลกระทบที่อาจส่งผลต่อการทำสัญญากับประเทศอื่น ๆ ตอนนี้ทางกระทรวงต่างประเทศกำลังเตรียมแผนเพื่อเจรจาชี้แจง และเน้นย้ำว่า จะไม่ส่งผลกระทบอย่างที่ประชาชนกังวลแน่นอน
กระบวนการยกเลิก: เดินตามกฎหมายระหว่างประเทศ
การยกเลิก MOU 44 ถือเป็นการดำเนินการภายใต้หลักกฎหมายสนธิสัญญา ซึ่งสะท้อนแนวทางของ Vienna Convention on the Law of Treaties (VCLT) แม้ไทยและกัมพูชาจะไม่ได้เป็นภาคีโดยตรง แต่ถือเป็นกฎหมายจารีตประเพณีระหว่างประเทศที่ใช้บังคับได้
แนวทางการยกเลิกสามารถดำเนินการได้หลายกรณี เช่น
- ความยินยอมร่วมกันของทั้งสองฝ่าย
- การบอกเลิกฝ่ายเดียวภายใต้เงื่อนไข
- การทำข้อตกลงใหม่ในเรื่องเดียวกัน
- การอ้างการเปลี่ยนแปลงสภาพการณ์อย่างมีนัยสำคัญ
ในทางปฏิบัติ รัฐบาลต้องเสนอเรื่องต่อคณะรัฐมนตรีพิจารณา ก่อนแจ้งฝ่ายกัมพูชาอย่างเป็นทางการ โดยไม่จำเป็นต้องระบุฐานทางกฎหมายเฉพาะในการบอกเลิก
ก้าวต่อไป: ปักปันเขตแดนภายใต้ UNCLOS
หลังการยกเลิก MOU 44 ไทยจะใช้กรอบ UNCLOS เป็นหลักในการเจรจา โดยเน้นการปักปันเขตแดนทางทะเลให้ได้ “ผลที่เป็นธรรม” โดยใช้แนวทางสากล เช่น การลากเส้นมัธยะ ปรับตามสถานการณ์พิเศษ และตรวจสอบความได้สัดส่วน เพื่อให้เกิดความยุติธรรมระหว่างทั้งสองฝ่าย
อย่างไรก็ตาม แม้การเปลี่ยนกรอบจะเปิดทางใหม่ แต่รัฐบาลยอมรับว่ายังมีความท้าทาย ทั้งการต่อรองทางกฎหมายจากกัมพูชา ความเป็นไปได้ของการสร้างสถานการณ์ รวมถึงความจำเป็นในการรักษาบรรยากาศการเจรจา
ขณะเดียวกัน การสื่อสารต่อสาธารณะก็เป็นอีกโจทย์สำคัญ โดยต้องสร้างความเข้าใจว่า “ผลที่เป็นธรรม” ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการแบ่งครึ่ง 50/50 เสมอไป แต่ต้องเป็นผลลัพธ์ที่มีหลักกฎหมายรองรับ
ดังนั้น รัฐบาลย้ำว่า การยกเลิก MOU 44 ไม่ใช่การยุติการเจรจา แต่คือการ “เริ่มต้นใหม่” บนพื้นฐานกฎหมายสากล เพื่อคลี่คลายปัญหาที่ค้างคามานาน
