ทรัมป์ลั่นจะรบอิหร่านเป็นเดือน แต่ยิ่งนาน เศรษฐกิจโลกจะรับไหวไหม?

3 มีนาคม 2569 ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐฯ กล่าวว่า การสู้รบกับอิหร่านอาจยืดเยื้อนานถึง  1 เดือน หรือนานกว่านั้น อย่างไรก็ตาม ทรัมป์กล่าวว่า ปฏิบัติการทางทหารครั้งนี้เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อลบล้าง “ภัยคุกคามอันใหญ่หลวง” ต่อผลประโยชน์สหรัฐฯ

สงคราม 1 เดือนเป็นไปได้ไหม?

ก่อนหน้านี้นักวิเคราะห์หลายราย รวมถึงรศ. ดร.สมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์ นักวิชาการอิสระด้านรัฐศาสตร์คาดไว้ว่า สหรัฐฯ น่าจะอยากจบสงครามให้เร็วที่สุด เนื่องจากหากสงครามยืดเยื้อ มีประชาชนพลทหารสหรัฐฯ ล้มตาย ซึ่งขณะนี้มีรายงานทหารสหรัฐฯ เสียชีวิตแล้ว 6 คน อาจสร้างความไม่พอใจในกลุ่มประชาชนชาวสหรัฐฯ และส่งผลต่อคะแนนิยมของทรัมป์

อีกข้อที่อาจารย์สมชายตั้งข้อสังเกตคือ สหรัฐฯ ดูเหมือนไม่ได้เตรียมการมาเพื่อต่อสู้ยืดเยื้อ การดึงสมรภูมิให้นาน ยุทโธปกรณ์ที่ใช้สกัดขีปนาวุธก็อาจหร่อยหรอ อย่างไรก็ตามทรัมป์กล่าวว่า ความขัดแย้งอาจนานกว่าที่คิด

“จะนานเท่าไหร่ก็เท่านั้น มันโอเค เท่าที่จำเป็น [...] เราคาดไว้แล้วตั้งแต่เริ่มต้นว่าต้องใช้เวลา 4-5 สัปดาห์” ทรัมป์กล่าวที่ทำเนียบขาว

“4 สัปดาห์ 2 สัปดาห์ 6 สัปดาห์ อาจจะนานกว่า หรือน้อยกว่าก็ได้” รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม พีท เฮกเซธกล่าวในทำนองเดียวกัน

แต่หากความขัดแย้งใตะวันออกกลางยืดเยื้อนานอย่างที่ทรัมป์ว่า ผลลัพธ์คืออะไรบ้าง บทความจาก Palestine Chronicle สรุปผลกระทบเอาไว้ดังนี้

สงครามยืดเยื้อ ตลาดเริ่มปรับตัว

คล้ายคลึงกับที่อาจารย์สมชายกล่าวไว้ว่า ราคาน้ำมันที่เพิ่มสูงในช่วงแรกคือ “ราคาจิตวิทยา” บทความชิ้นนี้กล่าวว่า ตลาดมัก “ตอบสนองด้วยอารมณ์” ในระยะแรกของสงคราม แต่เมื่อเข้าสู่สัปดาห์ที่สี่ ตลาดจะเริ่มปรับตัวในเชิงโครงสร้าง

ถึงจุดนั้น การสู้รบในและรอบ ๆ อิหร่าน จะเปลี่ยนความผันผวนชั่วคราวให้กลายเป็นความเสี่ยงที่ฝังลึก นักลงทุนอาจเริ่มปรับพอร์ตการลงทุน ห่วงโซ่อุปทาน และระดับการเปิดรับความเสี่ยงในระยะยาว

หากความช่องแคบฮอร์มุซยังไม่ปลอดภัย และใช้เป็นที่สัญจรไม่ได้ ราคาน้ำมันมีแนวโน้มจะทรงตัวในระดับสูง แทนที่จะพุ่งขึ้นเพียงชั่วคราว ต้นทุนพลังงานที่สูงอย่างต่อเนื่องจะกระตุ้นเงินเฟ้อทั่วโลก และชะลอการเติบโตทางเศรษฐกิจในประเทศที่นำเข้าพลังงาน

แต่นอกเหนือจากน้ำมัน ความเสียหายที่ร้ายแรงกว่าคือ ความเชื่อมั่น เส้นทางการค้าตกอยู่ในความเสี่ยง ค่าประกันภัยยังคงสูง การขนส่งต้องเปลี่ยนเส้นทาง บริษัทต่าง ๆ ชะลอแผนขยายกิจการ รัฐบาลเพิ่มงบประมาณด้านกลาโหม การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ส่งผลต่อความคาดหวังทางเศรษฐกิจในลักษณะที่อาจยาวนานกว่าสงครามเอง

อิหร่าน: สงครามซ้ำจุดเปราะบางเดิมทางเศรษฐกิจ

นอกจากสงครามที่เพิ่งปะทุขึ้น อิหร่านจมอยู่ภายใต้ปัญหาเศรษฐกิจมานาน ทั้งจากการคว่ำบาตรจากสหรัฐฯ และตะวันตก ระดับเงินเฟ้อที่สูงต่อเนื่อง และค่าเงินที่อ่อนตัวลงอย่างมีนัยสำคัญ เศรษฐกิจเติบโตไม่สม่ำเสมอ และพึ่งพาการส่งออกน้ำมันที่ถูกจำกัดมาก

สงครามที่ยืดเยื้อหนึ่งเดือนจะซ้ำเติมจุดอ่อนเหล่านี้ แม้การส่งออกน้ำมันอาจไม่หยุดชะงักทั้งหมด แต่อุปสรรคเพียงเล็กน้อยหรือความลังเลของเรือบรรทุกน้ำมัน ก็ทำให้รายได้ไม่แน่นอน มีค่าประกันภัยที่สูงขึ้น อีกทั้งความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์จำกัดความสามารถของอิร่านในการทำรายได้จากพลังงานขณะเดียวกัน รายจ่ายทางทหารก็เพิ่มขึ้น

การคลังของอิหร่านตึงตัวมากขึ้น เงินเฟ้ออาจเร่งตัวหากค่าเงินอ่อนลงอีก ครัวเรือนต้องเผชิญต้นทุนสินค้านำเข้าและสินค้าจำเป็นที่สูงขึ้น ความตึงเครียดทางสังคมมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเมื่ออำนาจซื้อถดถอย

ยิ่งความขัดแย้งยืดเยื้อ อิหร่านยิ่งเสี่ยงเข้าสู่วงจรถดถอยที่ลึกขึ้น ซึ่งยากจะฟื้นตัวอย่างรวดเร็ว เนื่องจากข้อจำกัดจากมาตรการคว่ำบาตรและการเข้าถึงตลาดทุนระหว่างประเทศที่จำกัด

อิสราเอล: ต้นทุนสะสมของสงครามที่ยืดเยื้อ

ไม่ต่างจากอิหร่าน ปฏิบัติการทางทหารที่ยืดเยื้อทำร้ายเศรษฐกิจอิสราเอลเองเช่นเดียวกัน ยิ่งเมื่ออิสราเอลเพิ่งมีสงครามอิสราเอล-ฮามาส และเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในฉนวนกาซามาแล้ว

สงครามในกาซาสร้างภาระทางการคลังมหาศาล งบประมาณกลาโหมพุ่งสูงอย่างมาก โดยมีการประเมินว่ามีมูลค่าหลายหมื่นล้านดอลลาร์ ทั้งค่าใช้จ่ายทางตรงและทางอ้อม ซึ่งรวมถึง

• การระดมกำลังทหารกองหนุนเป็นเวลานาน
• การเติมเต็มยุทโธปกรณ์ทางทหาร
• การชดเชยให้ชุมชนที่ได้รับผลกระทบ
• การซ่อมแซมโครงสร้างพื้นฐานที่เสียหาย
• การขยายมาตรการความมั่นคงในหลายแนวรบ

การยกระดับความตึงเครียดกับอิหร่านเป็นเวลาหนึ่งเดือนจะเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายใหม่ ๆ เช่น ระบบป้องกันขีปนาวุธ ปฏิบัติการทางอากาศ การส่งกำลังพล และมาตรการรักษาความมั่นคงภายในที่เข้มงวดขึ้น

เมื่อการขาดดุลงบประมาณขยายตัว การกู้ยืมของรัฐบาลเพิ่มขึ้น และต้นทุนการกู้ยืมอาจสูงขึ้นหากตลาดเครดิตประเมินความเสี่ยงใหม่

หนึ่งในผลกระทบทางเศรษฐกิจที่ถูกพูดถึงน้อยคือ การอพยพและการย้ายถิ่นชั่วคราว นับตั้งแต่การยกระดับสงครามในกาซา มีรายงานว่า ชาวอิสราเอลจำนวนมาก โดยเฉพาะผู้เชี่ยวชาญทักษะสูง ได้ออกจากประเทศชั่วคราวหรือถาวร ซึ่งรวมถึงแรงงานในภาคเทคโนโลยี มหาวิทยาลัย และบริการมูลค่าสูง

การสูญเสียแรงงานทักษะสูงกระทบต่อผลิตภาพและความสามารถด้านนวัตกรรม แม้การจากไปเพียงชั่วคราวก็รบกวนการดำเนินงานของบริษัทและสถาบันวิจัย

ในขณะเดียวกัน การระดมกำลังทหารกองหนุนเป็นเวลานาน ทำให้แรงงานจำนวนมากหายไปจากกิจกรรมทางเศรษฐกิจภาคพลเรือน ธุรกิจขนาดเล็ก สตาร์ทอัพ และบริษัทขนาดกลาง มีความเปราะบางเป็นพิเศษเมื่อบุคลากรหลักไม่อยู่เป็นเวลานาน

ความขัดแย้งที่ลากยาวนานจะส่งผลต่อตลาดแรงงานมากขึ้นเรื่อย ๆ 

ด้านการลงทุนก็ได้รับผลเช่นกัน โดยเฉพาะการลงทุนจากต่างประเทศ ภาคเทคโนโลยีและเงินร่วมลงทุนเริ่มแสดงสัญญาณระมัดระวังท่ามกลางความขัดแย้งที่ยืดเยื้อ แม้ภาคเทคโนโลยีของอิสราเอลยังคงเชื่อมโยงกับโลกอย่างแน่นแฟ้น แต่ความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ทำให้นักลงทุนไวต่อความไม่แน่นอนมากขึ้น

สงครามที่ยืดเยื้อเพิ่มเงินส่วนชดเชยความเสี่ยงในสินทรัพย์อิสราเอล, ความลังเลของบริษัทข้ามชาติที่พิจารณาขยายกิจการ, ต้นทุนประกันภัยและต้นทุนดำเนินงานของธุรกิจ และความผันผวนในตลาดค่าเงินและพันธบัตร

หากสงครามยืดเยื้อเกินหนึ่งเดือน นักลงทุนอาจเริ่มทบทวนการเปิดรับความเสี่ยงในระยะยาว ไม่ใช่เพียงความผันผวนระยะสั้น

สหรัฐฯ และผลกระทบลุกลามในวงกว้าง

สหรัฐอเมริกาพึ่งพาน้ำมันจากตะวันออกกลางน้อยลงกว่าทศวรรษก่อน ๆ เนื่องจากการผลิตภายในประเทศที่สูงขึ้น อย่างไรก็ตาม ยังได้รับผลกระทบจากกลไกราคาน้ำมันในตลาดโลก

ราคาน้ำมันที่สูงต่อเนื่องหนึ่งเดือนจะส่งผลต่อราคาน้ำมันเบนซินสำหรับผู้บริโภค, อัตรากำไรของภาคขนส่งและการผลิต อาจกระทบการตัดสินใจด้านนโยบายของธนาคารกลางสหรัฐ และเพิ่มความเสี่ยงเงินเฟ้อ

หากเงินเฟ้อเร่งตัวอีกครั้ง การปรับลดอัตราดอกเบี้ยอาจถูกเลื่อนออกไป ทำให้ภาวะการเงินตึงตัวมากขึ้น ในทางการเมือง ราคาพลังงานที่สูงขึ้นสามารถกระตุ้นความไม่พอใจภายในประเทศ

ในระดับโลก เศรษฐกิจเอเชียที่พึ่งพาพลังงานจากอ่าวเปอร์เซียอย่างมากจะเผชิญต้นทุนนำเข้าที่เพิ่มขึ้น ยุโรปซึ่งยังอ่อนไหวต่อแรงกระแทกราคาพลังงานจากวิกฤตก่อนหน้า จะเผชิญแรงกดดันเงินเฟ้อรอบใหม่

ความเสี่ยงที่อยู่ในระดับสูงต่อเนื่องหนึ่งเดือนสามารถฉุดการเติบโตของหลายเศรษฐกิจพร้อมกัน