เปิดประวัติ 'อาลีเรซา อาราฟี' รักษาการแทนผู้นำสูงสุดอิหร่าน
สถานการณ์ในอิหร่านขณะนี้เข้าสู่ภาวะตึงเครียดถึงขีดสุด หลังการประกาศยืนยันการสูญเสียผู้นำสูงสุด อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี จากการโจมตีทางอากาศของสหรัฐฯ และอิสราเอล ส่งผลให้เกิดสุญญากาศทางอำนาจครั้งใหญ่ที่สุดในรอบเกือบ 4 ทศวรรษ
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ทหารอิหร่านและกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติ (IRGC) ได้ยิงขีปนาวุธและโดรนเข้าใส่ฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาคหลายแห่ง ทั้งในกาตาร์ บาห์เรน และจอร์แดน เพื่อเป็นการล้างแค้น ขณะที่ประธานาธิบดีเปเซชเคียนประกาศกร้าวว่า "นี่คือสิทธิอันชอบธรรมในการตอบโต้การก่ออาชญากรรมครั้งประวัติศาสตร์" ท่ามกลางการจับตามองว่าใครจะเป็น "เบอร์หนึ่ง" คนต่อไปที่จะขึ้นมานำพาประเทศผ่านมรสุมครั้งนี้
ล่าสุดทางการอิหร่านได้ประกาศใช้รัฐธรรมนูญมาตรา 111 จัดตั้ง "สภาผู้นำชั่วคราว" (Interim Leadership Council) ขึ้นทันที เพื่อรักษาเสถียรภาพของระบอบปกครองในสภาวะสงคราม
อาลีเรซา อาราฟี นักบวชอาวุโสผู้ทรงอิทธิพลจากสภาผู้พิทักษ์ ได้รับการแต่งตั้งให้เข้ามาเป็นหนึ่งในสามผู้กุมชะตาประเทศ ร่วมกับประธานาธิบดี มาซูด เปเซชเคียน และหัวหน้าฝ่ายตุลาการ โมห์เซนี เอเจอี โดยอาราฟีถูกวางตัวให้เป็นตัวแทนฝ่ายจิตวิญญาณและอุดมการณ์รัฐ เพื่อค้ำจุนโครงสร้างอำนาจของเหล่านักบวชไม่ให้สั่นคลอนจากการรุกรานของภายนอกและการประท้วงภายในที่เริ่มก่อตัวขึ้น
Spotlight เปิดประวัติ 'อาลีเรซา อาราฟี' มือขวาผู้กุมความลับและกลไกอำนาจรัฐ ชายผู้อยู่เบื้องหลังอุดมการณ์อิหร่านยุคใหม่เป็นใคร?
'อาลีเรซา อาราฟี' ขุมปัญญาทางศาสนาในอิหร่าน
หลังการสูญเสียผู้นำสูงสุด อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี ส่งผลให้อิหร่านต้องประกาศใช้รัฐธรรมนูญมาตรา 111 จัดตั้ง "สภาผู้นำชั่วคราว" เพื่อประคองสถานการณ์วิกฤต โดยมีชื่อของ 'อาลีเรซา อาราฟี' ก้าวขึ้นมาเป็นตัวละครหลักในฐานะตัวแทนฝ่ายนักบวช
ชีค อาลีเรซา อาราฟี (Alireza Arafi) วัย 67 ปี ไม่ใช่นักการเมืองสายประชานิยมที่เน้นการปราศรัยเรียกคะแนนเสียง แต่เขาคือ "สายสถาบัน" ที่ทรงอิทธิพลที่สุดคนหนึ่งในระบอบการปกครองปัจจุบัน เขาเกิดในครอบครัวนักบวชชั้นสูงที่เมืองเมย์บอด และเติบโตในเมืองกุมนย์กลางทางปัญญาของนิกายชีอะฮ์ เขาไต่เต้าจนได้รับสถานะ 'มุจตาฮิด' ซึ่งหมายถึงผู้มีสิทธิ์ตีความกฎหมายอิสลามโดยอิสระ
ปัจจุบันเขาดำรงตำแหน่งสำคัญซ้อนกันถึง 3 แห่ง คือ สมาชิกสภาผู้พิทักษ์ (Guardian Council) รองประธานสภาผู้เชี่ยวชาญ (Assembly of Experts) และล่าสุดคือหนึ่งในสมาชิกสภาผู้นำชั่วคราว และก่อนหน้านี้
เขาเคยคุมกลไกการศึกษาของอิหร่าน โดยเป็นอธิการบดีมหาวิทยาลัยนานาชาติอัล-มุสตาฟา และเป็นหัวหน้าเครือข่ายโรงเรียนศาสนาทั่วประเทศ ทำหน้าที่บ่มเพาะอุดมการณ์ปฏิวัติให้กับนักบวชรุ่นใหม่ทั้งในและต่างประเทศ ซึ่งหมายความว่า เขามีอิทธิพลต่อความคิดและทัศนคติของนักบวชรุ่นใหม่ที่จะก้าวขึ้นมาเป็นเจ้าหน้าที่รัฐในอนาคต
ในทางอำนาจทางการเมืองแล้ว การที่เขาเป็นหนึ่งใน 12 สมาชิกสภาผู้พิทักษ์ ทำให้เขามีอำนาจในการ "คัดกรอง" ผู้สมัครรับเลือกตั้งทุกระดับ รวมถึงตรวจสอบกฎหมายทุกฉบับว่าขัดต่อหลักศาสนาหรือไม่ และบทบาทในรองประธานสภาผู้เชี่ยวชาญ จึงมีอำนาจตามรัฐธรรมนูญในการเลือก หรือถอดถอน ผู้นำสูงสุด
เขาถูกมองว่า เป็นคนที่มีระเบียบวินัยสูงและจงรักภักดีต่อระบอบอย่างถึงที่สุด ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่ชนชั้นนำอิหร่านต้องการเพื่อรักษา "ความต่อเนื่อง" ของการปฏิวัติ แม้จะเป็นนักบวช แต่อาราฟีได้รับความไว้วางใจจากคาเมเนอีให้ดำรงตำแหน่งสำคัญมาตลอด ทำให้เขามีความสัมพันธ์ที่ "ราบรื่น" กับกองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการรักษาอำนาจในปัจจุบัน
'ทรัมป์' ปลุกคลื่นใต้น้ำ ล้มกระดานนักบวชอิหร่าน
ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ ได้กระตุ้นให้ชาวอิหร่านล้มล้างรัฐบาลของตนเอง "เมื่อเราจัดการเสร็จแล้ว จงเข้ายึดรัฐบาลของคุณ มันจะเป็นของคุณ นี่อาจเป็นโอกาสเดียวในรอบหลายชั่วอายุคน" ทรัมป์กล่าวในวิดีโอทาง Truth Social นอกจากนี้เขายังเรียกร้องให้ IRGC วางอาวุธ มิฉะนั้นจะต้อง "เผชิญกับความตายอย่างแน่นอน"
จนถึงขณะนี้ แม้จะมีภาพการเฉลิมฉลองอยู่บ้าง แต่ก็ยังมีสัญญาณน้อยมากที่ชาวอิหร่านจะออกมาตามท้องถนนเพื่อพยายามโค่นล้มรัฐบาลชั่วคราวและไม่มีสัญญาณของการแปรพักตร์โดยชนชั้นนำภายในหน่วยงานความมั่นคง ทรัมป์บอกกับ CBS News เมื่อวันเสาร์ว่ามี "ผู้สมัครที่ดีบางคน" ที่จะขึ้นมาครองอำนาจ แต่เขาไม่ได้ระบุชื่อ
เรซา ปาห์ลาวี บุตรชายคนโตของอดีตพระเจ้าชาห์แห่งอิหร่านที่ถูกเนรเทศ ได้ปรากฏตัวในฐานะคนที่มีศักยภาพจะเป็นผู้นำคนต่อไป ปาห์ลาวีมีอายุเพียง 16 ปีเมื่อการปฏิวัติปี 1979 โค่นล้มบิดาของเขา และเขาอาศัยอยู่ในสหรัฐฯ นับตั้งแต่นั้นมา นักวิเคราะห์บางคนเสนอว่า เขาอาจได้รับการสนับสนุนจากอิสราเอล
อย่างไรก็ตาม ปัญหาหนึ่งคือ ไม่มีกองกำลังทางเลือกที่รอเข้ายึดอำนาจในอิหร่าน เดวิด เพเทรียส อดีตนายพลกองทัพบกสหรัฐฯ และอดีตผู้อำนวยการ CIA กล่าวว่า "ความท้าทายที่นี่คือไม่มีบุคคลอย่าง อาเหม็ด อัล-ชารา เหมือนในซีเรีย ที่มีกองกำลังทหารและสามารถล้มล้างกองกำลังระบอบการปกครองที่กลวงเปล่าของ บาชาร์ อัล-อัสซาด ในปี 2024 ได้"
โรบิน ไรต์ นักเขียนจาก New Yorker ซึ่งเคยสัมภาษณ์คาเมเนอี ให้ความเห็นทำนองเดียวกันว่า "ชาวอิหร่านมี 'เนลสัน แมนเดลา' วัยหนุ่มจำนวนมาก แต่พวกเขาไม่มีสภาแห่งชาติแอฟริกัน (ANC) เหมือนในแอฟริกาใต้ ที่มีเวลาหลายปีในการสร้างโครงสร้างพื้นฐาน กำหนดภาพลักษณ์ของทางเลือกอื่นนอกจากระบบแบ่งแยกสีผิว และกำหนดตัวผู้นำ... อิหร่านไม่มีสิ่งเหล่านั้นเลย"
