จากอัฟกานิสถาน อิรักสู่เวเนฯ ย้อนปฏิบัติการสหรัฐฯ บุกทำไม? จบเช่นไร?

หากย้อนประวัติศาสตร์กลับไปในอดีต จะพบว่า การเปิดปฏิบัติการบุกต่างชาติของสหรัฐฯ ไม่ใช่เรื่องใหม่ เพราะสหรัฐฯ เคยเปิดปฏิบัติการส่งกองกำลังแทรกแซงประเทศอื่นมาแล้ว โดยสองเหตุการณ์ในหน้าประวัติศาสตร์ที่ใหญ่ที่สุดคงหนีไม่พ้นปฏิบัติการบุกอัฟกานิสถานในปี 2001 และการบุกอิรักในปี 2003 จนมาสู่ปฏิบัติการล่าสุดที่โดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ สั่งบุกเวเนซุเอลาและจับตัวประธานาธิบดีนิโกลัส มาดูโรในปี 2026 

Spotlight พาย้อนอดีต ดูปฏิบัติการของสหรัฐฯ ทั้งสองครั้งก่อนหน้านี้ในอัฟกานิสถานและอิรัก ซึ่งสหรัฐฯ ให้เหตุผลในการบุกที่แตกต่างกันออกไป แต่ทุกครั้งมักถูกตั้งคำถามเรื่องความชอบธรรมอยู่เสมอ 

ปัจจุบัน สงครามอัฟกานิสถานและสงครามอิรักจบไปเป็นที่เรียบร้อย Spotlight ย้อนผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจากการทำสงครามมาให้ว่าแต่ละครั้ง จบลงอย่างไร  แต่สงครามเวเนซุเอลาเพิ่งจะเริ่มต้นขึ้นเท่านั้น

สหรัฐฯ บุกอัฟกานิสถาน ปี 2001

อ้างว่าต้องการปราบกลุ่มก่อการร้ายที่ก่อวินาศกรรม 911

ย้อนกลับไปในปี 2001 หลังเกิดเหตุวินาศกรรม 911 สร้างความสูญเสียอย่างใหญ่หลวงให้แก่สหรัฐฯ รัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้การนำของจอร์จ ดับเบิลยู บูช ก็ไม่รอช้า ส่งกองกำลังที่นำโดยตนเองและพันธมิตรโจมตีอัฟกานิสถานทันที ในฐานะเป็นฐานที่มั่นของกลุ่ม “อัลกออิดะห์” ซึ่งมี “บิน ลาเดน” เป็นหัวหน้าอยู่เบื้องหลัง

ปฏิบัติการที่มีชื่อว่า Operation Enduring Freedom หรือแปลไทยได้ว่า ปฏิบัติการรับรองเสรีภาพ เริ่มขึ้นในวันที่ 7 ตุลาคม 2001 โดยการบุกใช้เวลาอยู่นับเดือน จนกระทั่งวันที่ 13 พฤศจิกายน ปีเดียวกันนั้น ถึงสามารถยึดกรุงคาบูล เมืองหลวงเอาไว้ได้ ก่อนจะสามารถโค่นล้มรัฐบาลตาลิบันได้ในวันที่ 17 ธันวาคม

หลังจากนั้น ฐานทัพของกองทัพระหว่างประเทศก็ได้รับการจัดตั้งขึ้นใกล้กับเมืองใหญ่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ อย่างไรก็ตาม ในเวลานั้น สมาชิกส่วนใหญ่ของกลุ่มอัลกออิดะห์และตาลีบันไม่ได้ถูกจับกุม โดยบิน ลาเดน และสมาชิกคนสำคัญได้หลบหนีเข้าไปยังประเทศเพื่อนบ้านอย่างปากีสถาน 

ต่อมา คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติจัดตั้งกองกำลังสนับสนุนความมั่นคงสากล หรือ ISAF เพื่อดูแลปฏิบัติการทางทหารในอัฟกานิสถานและยังช่วยฝึกกองกำลังความมั่นคงแห่งชาติอัฟกานิสถานด้วย 

แต่สหรัฐฯ ต้องใช้เวลาอีกเป็นสิบปีหลังจากนั้น จึงจะสามารถจัดการบิน ลาเดนได้สำเร็จ โดยสหรัฐฯ สามารถระบุที่ซ่อนตัวของเขาในปากีสถานได้สำเร็จ ก่อนจะส่งกองกำลังพิเศษบุกสังหารบิน ลาเดนได้สนใันที่ 2 พฤษภาคม 2011 หลังจากนั้นมีการยืนยันดีเอ็นเอและร่างของบิน ลาเดน 

ทำไมสหรัฐฯ จึงถอนกำลังออกจากอัฟกานิสถาน 

31 สิงหาคม 2021 คือวันที่สหรัฐฯ ถอนกำลังออกจากอัฟกานิสถาน โดยการตัดสินใจถอนทหารเริ่มขึ้นในสมัยทรัมป์ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีวาระแรก และมาสิ้นสุดลงในสมัยอดีตประธานาธิบดีโจ ไบเดน ซึ่งเป็นการสานต่อนโยบายสิ้นสุดสงคราม

สงครามอัฟกานิสถานนับว่าเป็นสงครามที่ยาวนานและมีค่าใช้จ่ายที่สูงมาก ทั้งในแง่ทรัพย์สิน และชีวิตของทหาร โดยมีตัวเลขประมาณการตั้งแต่เกือบ 1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ (978,000 ล้านดอลลาร์) ไปจนถึง กว่า 2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งรวมค่าใช้จ่ายทางตรงและทางอ้อมตลอดระยะเวลาเกือบ 20 ปี ตั้งแต่ปี 2001 ถึง 2021

ขณะเดียวกัน แม้สหรัฐฯ จะทุ่มเททรัพยากรไปมาก แต่รัฐบาลอัฟกานิสถานที่สหรัฐฯ สนับสนุนกลับอ่อนแอและไม่สามารถปกครองประเทศได้อย่างมีเสถียรภาพ ทำให้ตาลีบันกลับมามีอิทธิพลอีกครั้ง

หลังจากนั้น การเจรจากับตาลีบันนำไปสู่ข้อตกลงให้ถอนทหารออกไปโดยแลกกับการที่ตาลีบันจะไม่ให้ที่พักพิงแก่กลุ่มก่อการร้าย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการหาทางออกจากอัฟกานิสถาน 

ปัจจุบัน อัฟกานิสถานอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐบาลตาลีบันอีกครั้ง

สหรัฐฯ บุกอิรัก ปี 2003

อ้างว่าอิรักมีอาวุธทำลายล้างสูง

เมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2003 กองกำลังสหรัฐฯ และพันธมิตร ซึ่งรวมถึงสหราชอาณาจักร ออสเตรเลียและโปแลนด์ บุกอิรักและโค่นซัดดัม ฮุสเซน ผู้นำอิรักในเวลานั้น โดยสหรัฐฯ อ้างว่าอิรักมี อาวุธทำลายล้างสูง (WMD) และเป็นภัยคุกคามสากล

หลังการต่อสู้ยาวนาน 26 วัน ในที่สุด กองกำลังพันธมิตรร่วมก็สามารถยึดกรุงแบกแดดได้สำเร็จ 

รัฐบาลสหรัฐฯ เวลานั้น อยู่ภายใต้การนำของอดีตประธานาธิบดีจอร์จ ดับเบิลยู บุช โดยเขาและนายกรัฐมนตรีโทนี แบลร์ ของสหราชอาณาจักร ระบุว่า เป้าหมายของกองกำลังผสมคือ ปลดอาวุธทำลายล้างสูง (WMD) ของอิรัก ยุติการสนับสนุนการก่อการร้ายของซัดดัม ฮุสเซน และปลดปล่อยประชาชนอิรัก ทั้งที่ก่อนเริ่มการรุกรานไม่นาน คณะผู้ตรวจสอบของสหประชาชาติที่นำโดย ฮันส์ บลิกซ์ ระบุว่า ไม่พบหลักฐาน การมีอยู่ของอาวุธทำลายล้างสูงในอิรัก และในเวลาต่อมา มีการตรวจสอบไม่พบอาวุธชนิดนี้จริง ซึ่งนำไปสู่การวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนัก

การบุกอิรักครั้งนี้ หลังการจับกุมตัวซัดดัม ฮุสเซน กองกำลังพันธมิตรได้เปลี่ยนผ่านอำนาจนำไปสู่การเลือกตั้งรัฐสภาของอิรักในเดือนมกราคม ปี 2005

ส่วนซัดดันถูกประหารชีวิตด้วยการแขวนคอในวันที่ 30 ธันวาคม ปี 2006 เขาถูกตัดสินประหารชีวิตโดยศาลพิเศษอิรักในข้อหา อาชญากรรมต่อมนุษยชาติ จากเหตุสังหารหมู่ชาวมุสลิมชีอะห์ในเมืองดูเญล

ทำไมสหรัฐฯ ถึงถอนกำลังออกจากอิรัก 

สหรัฐฯ ใช้เงินทำสงครามอิรักระหว่าง ปี 2003-2011) เป็นจำนวนมหาศาล แม้จะไม่มีการระบุตัวเลขที่แน่ชัด แต่คาดว่า น่าจะเป็นตัวเลจหลายแสนล้านดอลลาร์สหรัฐ และถ้าหากรวมค่าใช้จ่ายทั้งหมดรวมถึงดอกเบี้ยและความสูญเสียทางเศรษฐกิจ น่าจะสูงถึงกว่า 3.9 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ

แต่หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองในอิรัก กลับเกิดกลุ่มติดอาวุธเคลื่อนไหวรุนแรง ทั้งกลุ่มในอิรักเองและกลุ่มที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน โดยเกิดเหตุการณ์โจมตีฐานทัพสหรัฐฯ บ่อยครั้ง และเรียกร้องให้ทหารอเมริกันออกไป รัฐบาลสหรัฐฯ และอิรักจึงเริ่มเจรจาเพื่อยุติการอยู่ในประเทศของทหารต่างชาติ 

อิหร่านต้องการให้สหรัฐฯ ถอนทหารออกจากภูมิภาค เพื่อเพิ่มอิทธิพลของตนเอง และมองว่าการสิ้นสุดปฏิบัติการของสหรัฐฯ ในอิรักเป็นสิ่งจำเป็น ขณะที่สหรัฐฯ ก็ต้องการลดความเป็นกังวล และลดความเสี่ยงที่จะยกระดับความขัดแย้งในภูมิภาค

ดังนั้นในเวลาต่อมา สหรัฐฯ และอิรักเห็นพ้องว่าการยุติบทบาทของกองกำลังพันธมิตรจะช่วยส่งเสริมเสถียรภาพภายในอิรักมากขึ้น กองทัพสหรัฐฯ จึงถอนกำลังในปี 2011

ฺฺBBC, Wikipedia