
การประชุม COP31 หรือการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 เป็นเวทีสำคัญที่ผู้แทนจากเกือบ 200 ประเทศทั่วโลกมาร่วมเจรจาเพื่อกำหนดทิศทางการรับมือกับภาวะโลกร้อน ทั้งการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด และการจัดหาเงินทุนช่วยเหลือประเทศที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
การประชุมปีนี้จัดขึ้นระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2569 ที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี แต่เมื่อถึงวันสุดท้ายของการประชุม ประเทศต่าง ๆ กลับยังไม่สามารถหาข้อสรุปร่วมกันได้ ส่งผลให้การเจรจาต้องยืดเยื้อออกไปเกินกำหนด โดยมีประเด็นขัดแย้งสำคัญคือการลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลและเงินทุนช่วยเหลือประเทศกำลังพัฒนา
ร่างข้อตกลงฉบับใหม่ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน ตัดข้อความเกี่ยวกับการเลิกใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลออกทั้งหมด รวมถึงตัดเป้าหมายเงินทุน 120,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี สำหรับช่วยประเทศกำลังพัฒนารับมือกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
สถานการณ์นี้ทำให้หลายประเทศและองค์กรด้านสิ่งแวดล้อมออกมาวิพากษ์วิจารณ์ว่า COP31 อาจไม่สามารถผลักดันมาตรการรับมือโลกร้อนที่เข้มข้นเพียงพอได้ แม้จะมีความคืบหน้าในการเสนอเป้าหมายเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าทั่วโลกเป็น 35% ภายในปี 2035 ก็ตาม
หนึ่งในประเด็นที่สร้างความขัดแย้งมากที่สุดของ COP31 คืออนาคตของเชื้อเพลิงฟอสซิล ทั้งถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซธรรมชาติ ซึ่งยังเป็นแหล่งพลังงานสำคัญของหลายประเทศ
ย้อนกลับไปในการประชุม COP28 เมื่อปี 2023 ที่นครดูไบ ประเทศต่าง ๆ เคยบรรลุข้อตกลงครั้งสำคัญร่วมกันว่า โลกจำเป็นต้องเร่งเปลี่ยนผ่านออกจากการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลในระบบพลังงาน เพื่อให้สามารถบรรลุเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ภายในปี 2050
แม้ข้อตกลงดังกล่าวจะไม่ได้กำหนดเส้นตายให้ทุกประเทศเลิกใช้ฟอสซิล แต่ถือเป็นครั้งแรกที่การประชุม COP ระบุถึงความจำเป็นในการเปลี่ยนผ่านออกจากเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างชัดเจน
อย่างไรก็ตาม ผ่านมา 3 ปี ประเทศต่าง ๆ ยังไม่สามารถตกลงกันได้ว่าจะดำเนินการตามเป้าหมายดังกล่าวอย่างไร
เดิมทีร่างข้อตกลง COP31 ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน มีข้อเสนอให้ประเทศต่าง ๆ เร่งดำเนินการเปลี่ยนผ่านจากเชื้อเพลิงฟอสซิล แต่ร่างฉบับใหม่เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน กลับตัดข้อความเกี่ยวกับฟอสซิลออกทั้งหมด หลังได้รับการคัดค้านจากซาอุดีอาระเบียและประเทศผู้ผลิตน้ำมันและก๊าซรายใหญ่อื่น ๆ
ความเปลี่ยนแปลงนี้สร้างความไม่พอใจให้กับหลายประเทศ โดยเฉพาะปานามา ซึ่งรัฐมนตรีสิ่งแวดล้อมออกมาระบุว่า เป็นเรื่องที่ยอมรับไม่ได้หากข้อตกลงจากการประชุม COP ไม่กล่าวถึงเชื้อเพลิงฟอสซิลเลย ทั้งที่เป็นสาเหตุสำคัญของภาวะโลกร้อน
ขณะที่ประเทศหมู่เกาะขนาดเล็กอย่างวานูอาตู ซึ่งกำลังเผชิญความเสี่ยงจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นและพายุรุนแรง มองว่าร่างข้อตกลงฉบับปัจจุบันยังขาดความจริงจังในการแก้ปัญหาสภาพภูมิอากาศ
อีกหนึ่งประเด็นที่ยังหาข้อสรุปไม่ได้คือ Climate Finance หรือเงินทุนที่ใช้สนับสนุนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและการปรับตัวต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ก่อนหน้านี้ ในการประชุม COP29 เมื่อปี 2024 ที่ประเทศอาเซอร์ไบจาน ประเทศต่าง ๆ ได้ตกลงตั้งเป้าระดมเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศสำหรับประเทศกำลังพัฒนาอย่างน้อย 300,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี ภายในปี 2035 โดยให้ประเทศพัฒนาแล้วเป็นผู้นำในการสนับสนุนเงินทุน
ต่อมาในการประชุม COP30 เมื่อปี 2025 ที่ประเทศบราซิล ยังมีข้อตกลงให้เพิ่มเงินทุนด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็น 3 เท่าภายในปี 2035 เพื่อช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนารับมือกับภัยพิบัติ เช่น น้ำท่วม ภัยแล้ง และคลื่นความร้อนที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้น
อย่างไรก็ตาม ปัญหาสำคัญคือเป้าหมายดังกล่าวยังไม่มีความชัดเจนเพียงพอว่าแต่ละประเทศต้องสนับสนุนเงินทุนเท่าไร และจะมีเงินทุนเพียงพอต่อความต้องการจริงหรือไม่
ในการประชุม COP31 จึงมีข้อเสนอให้กำหนดเป้าหมายเงินทุนสำหรับการปรับตัวอย่างน้อย 120,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี ภายในปี 2035 เพื่อทำให้เป้าหมายที่เคยตกลงกันไว้มีความชัดเจนมากขึ้น
แต่ร่างข้อตกลงฉบับวันที่ 19 พฤศจิกายนกลับตัดตัวเลขดังกล่าวออก แม้ยังคงกล่าวถึงการเพิ่มเงินทุนเพื่อการปรับตัวเป็น 3 เท่าภายในปี 2035 ก็ตาม
การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้ประเทศกำลังพัฒนากังวลว่า แม้จะมีการประกาศเป้าหมายรับมือ Climate Change มากขึ้น แต่หากไม่มีเงินทุนสนับสนุนอย่างเพียงพอ หลายประเทศก็อาจไม่สามารถดำเนินการตามเป้าหมายได้จริง
แม้การเจรจาเรื่องเชื้อเพลิงฟอสซิลยังไม่คืบหน้า แต่อีกหนึ่งประเด็นสำคัญที่ยังอยู่ในร่างข้อตกลงคือการเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าในระบบพลังงานโลกเป็น 35% ภายในปี 2035
ปัจจุบัน ไฟฟ้าคิดเป็นประมาณ 23% ของการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายทั่วโลก ขณะที่พลังงานอีกส่วนใหญ่ยังมาจากการใช้เชื้อเพลิงโดยตรง เช่น น้ำมันในรถยนต์ ก๊าซธรรมชาติในอาคาร และเชื้อเพลิงฟอสซิลในภาคอุตสาหกรรม
เป้าหมายนี้จึงต้องการเร่งให้กิจกรรมเหล่านี้เปลี่ยนมาใช้ไฟฟ้ามากขึ้น หรือที่เรียกว่า Electrification เช่น การเปลี่ยนจากรถยนต์น้ำมันเป็นรถยนต์ไฟฟ้า การนำเครื่องจักรไฟฟ้ามาใช้ในโรงงาน และการเปลี่ยนระบบทำความร้อนจากเชื้อเพลิงมาใช้ไฟฟ้า
แนวทางดังกล่าวยังสอดคล้องกับข้อตกลง COP28 ที่ต้องการเพิ่มกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนทั่วโลกเป็น 3 เท่า และเพิ่มอัตราการปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้พลังงานเป็น 2 เท่าภายในปี 2030
อย่างไรก็ตาม เป้าหมายการใช้ไฟฟ้า 35% ไม่ได้หมายความว่าไฟฟ้าทั้งหมดจะต้องมาจากพลังงานสะอาด แต่เป็นการเพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าเมื่อเทียบกับการใช้พลังงานขั้นสุดท้ายทั้งหมด จึงยังมีคำถามสำคัญว่า หากหลายประเทศเพิ่มการใช้ไฟฟ้า แต่ยังคงผลิตไฟฟ้าจากถ่านหินและก๊าซธรรมชาติเป็นหลัก การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวจะช่วยลดการปล่อยคาร์บอนได้มากเพียงใด
นอกจากนี้ แม้ร่างข้อตกลงยังคงเป้าหมาย 35% ไว้ แต่กลับเน้นความร่วมมือระดับโลกมากกว่าการกำหนดแนวทางดำเนินงานที่ชัดเจนสำหรับแต่ละประเทศ ทำให้ยังมีความไม่แน่นอนว่าเป้าหมายนี้จะเกิดขึ้นได้จริงมากน้อยเพียงใด
นอกจากความขัดแย้งเรื่องเชื้อเพลิงฟอสซิลและเงินทุนแล้ว ร่างข้อตกลง COP31 ยังให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีกำจัดก๊าซเรือนกระจกออกจากชั้นบรรยากาศ เพื่อช่วยลดอุณหภูมิโลกในระยะยาว
เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับเป้าหมายภายใต้ความตกลงปารีส (Paris Agreement) เมื่อปี 2015 ที่ประเทศต่าง ๆ ตกลงจะพยายามจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้สูงเกิน 1.5 องศาเซลเซียส เมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม
แต่รายงาน Emissions Gap Report 2026 ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) เตือนว่า โลกมีแนวโน้มที่จะมีอุณหภูมิสูงเกินระดับ 1.5 องศาเซลเซียสแล้ว ทำให้การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอที่จะทำให้อุณหภูมิกลับลงมาอยู่ในระดับเป้าหมายได้ในอนาคต
ร่างข้อตกลง COP31 จึงมีข้อเสนอให้เร่งใช้เทคโนโลยีที่ช่วยกำจัดคาร์บอนออกจากชั้นบรรยากาศ อย่างไรก็ตาม หลายประเทศตั้งคำถามถึงการพึ่งพาเทคโนโลยีเหล่านี้ เนื่องจากยังมีต้นทุนสูงและยังไม่ได้รับการพิสูจน์ว่าสามารถนำมาใช้ได้อย่างแพร่หลายในระดับที่จำเป็น
ขณะเดียวกัน ยังมีข้อกังวลเกี่ยวกับเทคโนโลยี Carbon Capture, Utilisation and Storage (CCUS) หรือการดักจับ ใช้ประโยชน์ และกักเก็บคาร์บอน ซึ่งอาจถูกนำมาใช้เป็นเหตุผลในการเดินหน้าผลิตน้ำมันและก๊าซธรรมชาติต่อไป แทนที่จะเร่งลดการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลตั้งแต่ต้นทาง
ผู้แทนจากยูกันดาแสดงความกังวลว่า การให้ความสำคัญกับเทคโนโลยีดักจับคาร์บอนมากเกินไป อาจทำให้ประเทศพัฒนาแล้วยังคงผลิตเชื้อเพลิงฟอสซิลต่อไป ขณะที่ภาระในการเพิ่มพลังงานหมุนเวียนกลับตกอยู่กับประเทศอื่น
การเจรจา COP31 ที่ยืดเยื้อออกไปสะท้อนให้เห็นว่า แม้ประเทศต่าง ๆ จะเห็นตรงกันถึงความจำเป็นในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่ยังมีความเห็นต่างอย่างมากเกี่ยวกับวิธีการและต้นทุนของการเปลี่ยนผ่าน
สถานการณ์โลกยังทำให้การเจรจาซับซ้อนขึ้น ทั้งความขัดแย้งระหว่างประเทศ ค่าครองชีพที่สูงขึ้น และการที่สหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นประเทศที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสะสมมากที่สุดในประวัติศาสตร์ ไม่เข้าร่วมการประชุมเป็นปีที่สองติดต่อกัน
สำหรับประเทศไทย ทิศทางที่เกิดขึ้นในการประชุม COP31 มีความสำคัญต่อการวางแผนพลังงานในระยะยาว โดยเฉพาะการเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียน การพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า และการรองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าที่อาจเพิ่มขึ้นจากภาคอุตสาหกรรมและการขนส่ง
อ้างอิง : Reuters, IEA, UNEP