เปิดแผน กฟน.ยุคพลังงานสะอาด ต่อยอดธุรกิจใหม่ หนุนไทยลดคาร์บอน

ประเทศไทยกำหนดเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิลง 47% ภายในปี 2035 เมื่อเทียบกับปีฐาน 2019 และมุ่งสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (net zero) ภายในปี 2050 ซึ่งการไปให้ถึงเป้าหมายดังกล่าวต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายภาคส่วน รวมถึงหน่วยงานด้านการผลิตและจำหน่ายไฟฟ้าที่มีบทบาทในการปรับระบบไฟฟ้าให้รองรับการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด

การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) หรือ MEA ในฐานะรัฐวิสาหกิจที่ดูแลระบบจำหน่ายไฟฟ้าในกรุงเทพฯ นนทบุรี และสมุทรปราการ จึงเป็นหนึ่งในหน่วยงานที่ต้องร่วมขับเคลื่อนเป้าหมายนี้ โดยได้กำหนดแผน ‘MEA Energy Transition’ ให้สอดคล้องกับทิศทางการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศ พร้อมตั้งเป้าลดการปล่อยคาร์บอนจากการดำเนินงานภายในองค์กรลง 55% ในช่วงปี 2027-2037 ก่อนมุ่งสู่ carbon neutrality ในปี 2042 และ net zero ในปี 2050

คมกริช สาคริก ผู้ช่วยผู้ว่าการการไฟฟ้านครหลวง และมนัส อรุณวัฒนาพร ผู้ช่วยผู้ว่าการการไฟฟ้านครหลวง ได้เปิดเผยแผนและแนวทางการดำเนินงานของ MEA บนเวทีเสวนา “MEA Energy Transition 2026 เปลี่ยนผ่านพลังงาน สู่มหานครแห่งอนาคต” ภายในมหกรรมความยั่งยืน Sustainability Expo 2026 (SX2026) เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งเผยให้เห็นถึงบทบาทของการไฟฟ้านครหลวงในการร่วมขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศ ตั้งแต่การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านไฟฟ้า การสนับสนุนให้ประชาชนและภาคธุรกิจเข้าถึงพลังงานสะอาด ขณะเดียวกัน ก็เผยให้เห็นถึงโจทย์ใหม่ ๆ ที่ กฟน.ต้องรับมือ

MEA Energy Transition ลดคาร์บอน 3 ภาคส่วน

ภายใต้แผน MEA Energy Transition กฟน. วางแนวทางดำเนินงานให้สอดคล้องกับเป้าหมายการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศ พร้อมกำหนดเป้าหมายลดการปล่อยคาร์บอนจากการดำเนินงานภายในองค์กรใน scope 1 และ scope 2 ลง 55% ในช่วงปี 2027-2037 เมื่อเทียบกับปีฐาน ก่อนมุ่งสู่ carbon neutrality ในปี 2042 และ net zero ในปี 2050

แนวทางขับเคลื่อนครอบคลุม 3 ภาคส่วน ได้แก่ การผลิตไฟฟ้า การใช้พลังงาน และการขนส่ง ซึ่งล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

ภาคการผลิตไฟฟ้า

กฟน.ส่งเสริมการใช้พลังงานหมุนเวียน (renewable energy) ซึ่งแบ่งเป็น 2 ลักษณะ คือ พลังงานที่สามารถผลิตไฟฟ้าได้อย่างต่อเนื่องหรือคาดการณ์ปริมาณการผลิตได้ค่อนข้างแน่นอน (firm) เช่น พลังงานน้ำจากเขื่อน และพลังงานที่มีความผันผวนตามสภาพแวดล้อม ไม่สามารถคาดการณ์ปริมาณการผลิตไฟฟ้าได้แน่นอน (non-firm) เช่น พลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานลม ซึ่งรูปแบบที่สองเป็นความท้าทายในการบริหารจัดการระบบจำหน่ายไฟฟ้า อย่างไรก็ตาม กฟน.กำลังพัฒนาระบบเพื่อรองรับการผลิตไฟฟ้าทุกรูปแบบ

ในระยะต่อไป การผลิตไฟฟ้ายังมีแนวโน้มใช้พลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้น และสำหรับโรงไฟฟ้าเก่า ๆ จะมีการนำเทคโนโลยีดักจับคาร์บอน (carbon capture) มาใช้ร่วมด้วย เพื่อไม่ให้ปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์

นอกจากนั้น MEA ยังดำเนินการลดการใช้ก๊าซ SF6 ในอุปกรณ์ไฟฟ้าแรงสูง ซึ่งเป็นก๊าซที่มีศักยภาพในการทำให้เกิดภาวะโลกร้อนสูงกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ถึง 23,500 เท่า เมื่อเทียบในปริมาณน้ำหนักเท่ากัน โดย กฟน.ทยอยลดการใช้อุปกรณ์ที่มีก๊าซชนิดนี้ ควบคุมและตรวจสอบการรั่วไหล รวมถึงจัดเก็บก๊าซเพื่อนำไปกำจัดอย่างเหมาะสม และสำหรับอุปกรณ์ใหม่ จะเลือกใช้ชนิดที่ไม่ต้องพึ่งพาก๊าซ SF6

ภาคการใช้พลังงาน

กฟน.มุ่งเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ไฟฟ้า โดยส่งเสริมให้ผู้ใช้ไฟเลือกใช้อุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ใช้พลังงานน้อยลง แต่ยังให้ประสิทธิภาพในการทำงานเท่าเดิม อย่างเช่น เครื่องปรับอากาศที่สามารถทำความเย็นได้เท่าเดิมโดยใช้ไฟฟ้าลดลง แนวทางนี้ช่วยลดปริมาณไฟฟ้าที่ต้องใช้ในกิจกรรมต่าง ๆ

ภาคการขนส่ง

กฟน.ส่งเสริมการเปลี่ยนจากรถยนต์ที่ใช้เครื่องยนต์สันดาปภายใน (ICE) ไปสู่รถยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่า เพราะการผลิตไฟฟ้ามีประสิทธิภาพในการใช้เชื้อเพลิงสูงกว่า โดยเครื่องยนต์สันดาปสามารถเปลี่ยนพลังงานจากเชื้อเพลิงไปเป็นพลังงานขับเคลื่อนได้ประมาณ 30% ขณะที่โรงไฟฟ้าขนาดใหญ่มีประสิทธิภาพในการแปลงพลังงานได้สูงสุดประมาณ 60% ดังนั้น แม้ว่าจะเป็นไฟฟ้าที่ผลิตจากเชื้อเพลิงฟอสซิล ก็ใช้เชื้อเพลิงมีประสิทธิภาพกว่ารถยนต์สันดาปอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนั้น ยังมีไฟฟ้าบางส่วนที่ผลิตจากพลังงานหมุนเวียนด้วย

โซลาร์-EV เปลี่ยนโจทย์ระบบไฟฟ้า กฟน.เร่งรับมือ

เมื่อมีการติดตั้งโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้านและอาคารมากขึ้น และมีการใช้รถยนต์ไฟฟ้าเพิ่มขึ้น ซึ่งตอบโจทย์การลดการปล่อยคาร์บอน แต่ขณะเดียวกัน ก็สร้างผลกระทบต่อระบบโครงข่ายไฟฟ้า และเป็นโจทย์ใหม่ของทั้งการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.)

ในอดีต ระบบจำหน่ายไฟฟ้ามีทิศทางการไหลทางเดียว คือจากโรงไฟฟ้าไปยังบ้านเรือนและอาคารต่าง ๆ การบริหารจัดการแรงดันไฟฟ้าจึงไม่ซับซ้อน โดยเจ้าหน้าที่สามารถเข้าไปปรับระดับแรงดันที่หม้อแปลงไฟฟ้าด้วยระบบแมนนวลได้ แต่เมื่อมีการติดตั้งโซลาร์เซลล์ในบ้านเรือนและอาคารเพิ่มขึ้น ทิศทางการไหลของไฟฟ้าก็เปลี่ยนไป โดยเฉพาะช่วงกลางวันที่โซลาร์ผลิตไฟฟ้าได้มากกว่าความต้องการใช้ไฟในบ้าน ไฟฟ้าส่วนเกินจากบ้านเรือนจะไหลย้อนกลับเข้าสู่ระบบจำหน่าย และอาจทำให้แรงดันไฟฟ้าสูงเกินไปในบางพื้นที่

ขณะที่การใช้รถยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่เพิ่มขึ้นก็สร้างโจทย์อีกด้าน โดยเฉพาะช่วงกลางคืนที่ผู้ใช้รถกลับมาชาร์จไฟที่บ้าน หากมีการชาร์จพร้อมกันจำนวนมาก ความต้องการใช้ไฟฟ้าจะเพิ่มขึ้นและอาจทำให้แรงดันไฟฟ้าตก

เมื่อระบบต้องรับมือทั้งแรงดันเกินจากไฟฟ้าที่ไหลย้อนกลับในช่วงกลางวัน และแรงดันตกจากการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นในช่วงกลางคืน การควบคุมแรงดันจึงซับซ้อนกว่าเดิม เพราะต้องปรับระดับให้เหมาะสมกับทิศทางและปริมาณการไหลของไฟฟ้าที่เปลี่ยนไปในแต่ละช่วงเวลา การใช้เจ้าหน้าที่ปรับหม้อแปลงด้วยระบบแมนนวลแบบเดิมจึงไม่คล่องตัวเพียงพอ

กฟน.จึงนำเทคโนโลยี Smart Metro Grid มาใช้พัฒนาโครงข่ายไฟฟ้า โดยผสานเทคโนโลยี IoT เซนเซอร์ และระบบควบคุมแบบเรียลไทม์ เพื่อให้สามารถตรวจสอบและตอบสนองต่อความเปลี่ยนแปลงของระบบไฟฟ้าได้รวดเร็วยิ่งขึ้น หนึ่งในแนวทางคือการปรับปรุงหม้อแปลงไฟฟ้าจากระบบที่ต้องให้เจ้าหน้าที่เข้าไปปรับแรงดันด้วยตนเอง มาเป็นอุปกรณ์ที่สามารถตรวจสอบและปรับระดับแรงดันได้โดยอัตโนมัติตามสภาพการใช้งาน

นอกจากนั้น กฟน.เริ่มการติดตั้ง smart meter หรือมิเตอร์อัจฉริยะ ซึ่งสามารถส่งข้อมูลการใช้ไฟฟ้าและระดับแรงดันของแต่ละบ้านกลับมายังระบบได้แบบเรียลไทม์ โดยเริ่มดำเนินการติดตั้งในพื้นที่คลองเตย และมีเป้าหมายขยายการติดตั้งให้ครอบคลุม 100% ของพื้นที่บริการภายในปี 2575

ไม่เพียงเท่านั้น กฟน.ยังมีแนวคิดต่อยอดเป็น Smart Meter Plus เพื่อดูแลบ้านที่มีผู้ป่วยซึ่งจำเป็นต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ โดยหากเกิดเหตุไฟฟ้าตกหรือไฟฟ้าดับ กฟน.จะส่งเจ้าหน้าที่นำชุดจ่ายไฟสำรอง (power box set) เข้าไปให้ที่บ้าน เพื่อให้ผู้ป่วยยังมีไฟฟ้าสำหรับใช้งานเครื่องช่วยหายใจได้อย่างต่อเนื่องในช่วงที่เกิดเหตุขัดข้อง

UGT รองรับธุรกิจใช้ไฟฟ้าสีเขียว

นอกจากการพัฒนาโครงข่ายไฟฟ้าแล้ว MEA ยังสนับสนุนให้ภาคธุรกิจเข้าถึงพลังงานสะอาดผ่านบริการไฟฟ้าสีเขียว หรือ Utility Green Tariff (UGT) โดยประสานความร่วมมือกับการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และผู้ประกอบการโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียน เพื่อจัดสรรและรับรองแหล่งที่มาของพลังงานหมุนเวียนให้แก่ผู้ใช้ไฟฟ้าที่ต้องการเลือกใช้ไฟฟ้าสีเขียว

บริการนี้ช่วยให้ภาคธุรกิจสามารถเลือกใช้ไฟฟ้าที่มีการรับรองแหล่งที่มาจากพลังงานหมุนเวียนได้ โดยอาจมีอัตราค่าไฟฟ้าส่วนเพิ่มจากอัตราปกติ ซึ่งเป็นอีกทางเลือกสำหรับองค์กรที่ต้องการลดการปล่อยคาร์บอนจากการใช้พลังงาน

หนุนประชาชนติดโซลาร์อย่างปลอดภัย

ในส่วนของภาคประชาชน กฟน.มีบทบาทสนับสนุนการติดตั้งโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้านให้เป็นไปตามมาตรฐาน โดยดำเนินการรับลงทะเบียนผู้เข้าร่วมโครงการโซลาร์ภาคประชาชน ซึ่งรัฐบาลให้เงินสนับสนุนผู้ติดตั้งรายละ 50,000 บาท พร้อมเปิดรับสมัครและให้การรับรองผู้ให้บริการติดตั้ง และตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานการติดตั้ง

การตรวจสอบมาตรฐานมีความสำคัญต่อความปลอดภัย เพราะระบบโซลาร์เซลล์ที่ติดตั้งไม่ถูกต้องอาจเสี่ยงต่อการเกิดไฟไหม้ และยังส่งผลต่อความปลอดภัยของผู้ใช้ไฟและเจ้าหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติงานเกี่ยวกับระบบไฟฟ้าด้วย

สำหรับประชาชนที่กำลังพิจารณาติดตั้งโซลาร์เซลล์ กฟน.แนะนำให้พิจารณาพฤติกรรมการใช้ไฟฟ้าของครัวเรือนเป็นสำคัญ โดยแนะนำการติดตั้งโซลาร์เซลล์สำหรับบ้านที่มีการใช้ไฟฟ้ามากในช่วงกลางวัน หรือมีค่าไฟฟ้ามากกว่า 3,000 บาทต่อเดือน

โครงการช่วย SMEs ลดใช้ไฟฟ้า

สำหรับผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) กฟน.มีโครงการ MEA Energy Plus เพื่อสนับสนุนการปรับเปลี่ยนอุปกรณ์ไฟฟ้าให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น ครอบคลุม 4 กลุ่ม ได้แก่ เครื่องปรับอากาศระบบอินเวอร์เตอร์ มอเตอร์ที่ใช้ระบบปรับความเร็วรอบ (VSD) ตู้แช่ประสิทธิภาพสูง และเครื่องทำน้ำร้อนแบบปั๊มความร้อน (heat pump)

โครงการนี้ให้เงินสนับสนุน 10-30% ของเงินลงทุน สูงสุด 300,000 บาทต่อราย เพื่อช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายในการปรับเปลี่ยนอุปกรณ์และส่งเสริมให้ผู้ประกอบการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ข้อมูล ณ วันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 โครงการช่วยประหยัดพลังงานไฟฟ้าได้ 315,109 กิโลวัตต์ชั่วโมง และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ 157 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (tCO2eq)

MEA ขยายธุรกิจรองรับการเปลี่ยน แหล่งสร้างรายได้ใหม่

นอกเหนือจากภารกิจหลักด้านการจำหน่ายไฟฟ้า กฟน. ยังมองหาโอกาสต่อยอดธุรกิจจากความเปลี่ยนแปลงในภาคพลังงาน โดยขยายบริการที่เกี่ยวเนื่องกับการผลิตและใช้พลังงานสะอาด รวมถึงเทคโนโลยีที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ไฟฟ้าและรองรับการใช้พลังงานรูปแบบใหม่ เพื่อสร้างธุรกิจและแหล่งรายได้เพิ่มเติมให้กับองค์กร ควบคู่ไปกับการสนับสนุนให้ประชาชนและภาคธุรกิจปรับตัวเข้าสู่การเปลี่ยนผ่านพลังงาน

ธุรกิจเหล่านี้ครอบคลุมหลายด้าน โดยมีบริษัท MEAei เป็นหนึ่งในกลไกสำคัญในการพัฒนาบริการด้านพลังงาน

ด้านพลังงานแสงอาทิตย์ (solar PV) มีบริษัท MEAei ให้บริการด้านพลังงานอัจฉริยะ (smart energy) และพลังงานหมุนเวียน (renewable energy) แบบครบวงจร เพื่อสนับสนุนการผลิตและใช้พลังงานสะอาด

ด้านยานยนต์ไฟฟ้า (EV) มีบริการสถานีชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า และ Charge Sure by MEA ซึ่งให้บริการตรวจสอบและรับรองเครื่องชาร์จ เพื่อสร้างความมั่นใจด้านมาตรฐานและความปลอดภัยในการใช้งาน

ด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน (energy efficiency) บริษัท MEAei ให้บริการตรวจประเมินการใช้พลังงาน (energy audit) ระบบบริหารจัดการพลังงาน (energy management system) และโซลูชันเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน เช่น ระบบ Chiller และ Heat Pump

ด้านระบบกักเก็บพลังงาน มีบริการ Power Bank by MEA เป็นบริการรถแบตเตอรี่จ่ายไฟเคลื่อนที่

ทั้งหมดนี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวทางที่ MEA ใช้ขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงาน ตั้งแต่การพัฒนาโครงข่ายให้รองรับเทคโนโลยีใหม่ การส่งเสริมให้ประชาชนและภาคธุรกิจเข้าถึงพลังงานสะอาด ไปจนถึงการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ไฟฟ้า โดยยังคงให้ความสำคัญกับความมั่นคงของระบบและคุณภาพการให้บริการประชาชน

ทั้งนี้ รองผู้ว่าการการไฟฟ้านครหลวงบอกว่า การไฟฟ้านครหหลวงตระหนักดีว่า สิ่งที่ประชาชนผู้ใช้ไฟฟ้าคาดหวังจากการไฟฟ้านครหลวงคือ ระบบไฟฟ้าที่มั่นคงและบริการที่ดี ซึ่งเป็นสิ่งที่ กฟน.ต้องให้ความสำคัญควบคู่ไปกับการเปลี่ยนผ่านพลังงาน