
วันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งตรงกับวันเด็กสากล (World Children's Day) เครือข่ายนักเรียน นักศึกษา และนักกิจกรรมคนรุ่นใหม่ในไทยมีกำหนดจัดการชุมนุมที่มีประเด็นตั้งต้นจากสิทธิและความเสมอภาคทางการศึกษา ทั้งการเรียนฟรีถึงระดับปริญญาตรีโดยไม่มีค่าใช้จ่ายแฝง การเคารพศักดิ์ศรีของนักเรียน และการเปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีส่วนกำหนดกฎระเบียบของโรงเรียน ก่อนที่เครือข่ายอื่น ๆ จะหยิบยกเรื่องค่าแรง ค่าครองชีพ การจัดสรรงบประมาณ การเกณฑ์ทหาร และรัฐธรรมนูญเข้ามาด้วย
ความเคลื่อนไหวในไทยเกิดขึ้นในปีเดียวกับที่นักเรียน นักศึกษา และเยาวชนในหลายประเทศออกมาเรียกร้องความเปลี่ยนแปลง ตั้งแต่นักศึกษาเซเนกัลที่ไม่ได้รับเงินสนับสนุนการศึกษาอย่างเพียงพอ นักเรียนอินเดียที่ได้รับผลกระทบจากข้อสอบรั่ว นักเรียนฝรั่งเศสที่ประท้วงปัญหาครูไม่เพียงพอและอาคารเรียนทรุดโทรม ไปจนถึงคนรุ่นใหม่ในเซอร์เบียที่เรียกร้องความรับผิดชอบต่อโครงการก่อสร้างของรัฐและการเลือกตั้งก่อนกำหนด
แม้แต่ละประเทศมีบริบทเฉพาะตัว แต่ข้อเรียกร้องจำนวนไม่น้อยสะท้อนคำถามร่วมกันว่า เมื่อคนรุ่นใหม่ถูกคาดหวังให้เรียนหนังสือ ทำงาน และสร้างอนาคตด้วยตนเอง ระบบเศรษฐกิจ การศึกษา และการเมืองได้เปิดโอกาสให้พวกเขาทำเช่นนั้นอย่างเป็นธรรมเพียงใด
SPOTLIGHT พาย้อนสำรวจการประท้วงใน 14 ประเทศที่เกิดขึ้นจริงในปี 2569 ทั้งการเคลื่อนไหวที่เรียกตนเองว่า Gen Z และการประท้วงที่มีนักเรียน นักศึกษา และเยาวชนเป็นกำลังสำคัญ เพื่อทำความเข้าใจว่าอะไรคือแรงผลักดันให้คนรุ่นใหม่ตัดสินใจออกมาเรียกร้องความเปลี่ยนแปลง และปัญหาเหล่านี้เชื่อมโยงกับประเทศไทยอย่างไร
หนึ่งในการประท้วงของคนรุ่นใหม่ช่วงต้นปี 2569 เกิดขึ้นที่มหาวิทยาลัย Cheikh Anta Diop (UCAD) ในกรุงดาการ์ เมืองหลวงของเซเนกัล ซึ่งเป็นหนึ่งในมหาวิทยาลัยของรัฐที่ใหญ่ที่สุดในแอฟริกาตะวันตก โดยมีนักศึกษาลงทะเบียนเรียนถึง 89,768 คนในปี 2567
การประท้วงเริ่มขึ้นตั้งแต่เดือนธันวาคม 2568 หลังนักศึกษาออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลจ่ายเงินสนับสนุนการศึกษาที่พวกเขาระบุว่าได้รับล่าช้าหรือไม่ครบตามจำนวน ก่อนที่สถานการณ์จะตึงเครียดขึ้นเมื่อมหาวิทยาลัยสั่งปิดโรงอาหาร หลังนักศึกษาปฏิเสธที่จะจ่ายค่าอาหาร
สำหรับนักศึกษาจำนวนมาก โดยเฉพาะผู้ที่เดินทางจากต่างจังหวัดมาเรียนในเมืองหลวง เงินช่วยเหลือจากรัฐบาลไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะกับการเรียน แต่ยังเป็นเงินสำหรับค่าอาหาร ที่พัก และค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวัน โดย Associated Press รายงานว่า นักศึกษาได้รับเงินสนับสนุนเฉลี่ยเดือนละประมาณ 40,000 ฟรังก์ CFA ซึ่งเป็นรายได้เพียงแหล่งเดียวของนักศึกษาหลายคน ขณะที่นักศึกษาบางรายไม่ได้รับเงินช่วยเหลือเป็นเวลาหลายเดือน และบางรายต้องรอนานเกือบหนึ่งปี
ปัญหาดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางวิกฤตการคลังของเซเนกัล หลังรัฐบาลที่เข้ารับตำแหน่งในปี 2567 ตรวจพบว่ารัฐบาลชุดก่อนหน้ารายงานข้อมูลหนี้ต่ำกว่าความเป็นจริง โดยนักวิเคราะห์ประเมินว่าหนี้ที่ไม่ได้รับการเปิดเผยอย่างถูกต้องมีมูลค่าประมาณ 13,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ส่งผลให้กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ระงับโครงการเงินกู้เดิมมูลค่า 1,800 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
ข้อมูลเบื้องต้นที่กระทรวงการคลังเซเนกัลเปิดเผยเมื่อเดือนตุลาคม 2569 ระบุว่า ณ สิ้นปี 2568 หนี้ของรัฐบาลกลางและรัฐวิสาหกิจมีมูลค่ารวมประมาณ 48,430 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็น 105.3% ของ GDP หลังมีการปรับฐานการคำนวณ GDP ใหม่ สะท้อนถึงข้อจำกัดในการจัดสรรงบประมาณของรัฐบาล
Reuters รายงานเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ว่า งบประมาณสำหรับเงินช่วยเหลือนักศึกษาในปี 2569 อยู่ที่กว่า 78,800 ล้านฟรังก์ CFA ลดลงประมาณ 11% จากปี 2567 โดยสมาคมนักศึกษาระบุว่า นักศึกษาปีหนึ่งบางส่วนได้รับเงินเพียง 75,000 ฟรังก์ CFA ในช่วงหลายเดือน จากที่ควรได้รับ 155,000 ฟรังก์ CFA ขณะที่รัฐบาลยืนยันว่าไม่ได้ค้างชำระเงินช่วยเหลือ แต่เป็นการปรับรอบการจ่ายเงินให้สอดคล้องกับปฏิทินการศึกษา
กระทั่งวันที่ 9 กุมภาพันธ์ การประท้วงบานปลายเป็นการปะทะระหว่างนักศึกษากับตำรวจ ส่งผลให้อับดูลาย บา (Abdoulaye Ba) นักศึกษาทันตแพทย์ปีสอง วัย 21 ปี เสียชีวิต และนำไปสู่การปิดพื้นที่พักอาศัยของนักศึกษาภายในมหาวิทยาลัยในวันถัดมา
สมาคมนักศึกษากล่าวหาว่าเขาถูกตำรวจทำร้ายทั้งที่ไม่ได้เข้าร่วมการประท้วง ขณะที่อัยการเซเนกัลแถลงเมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ว่า หลักฐานที่มีในขณะนั้นไม่สนับสนุนข้อกล่าวหาว่าเขาเสียชีวิตจากการถูกตำรวจทำร้าย อย่างไรก็ตาม ทางการยังเปิดการสอบสวนเจ้าหน้าที่ตำรวจบางนายที่ถูกกล่าวหาว่าใช้กำลังเกินขอบเขตระหว่างการควบคุมการชุมนุม
แม้เวลาจะผ่านไปหลายเดือน แต่ปัญหาการจ่ายเงินช่วยเหลือนักศึกษายังคงไม่ได้รับการแก้ไขอย่างสมบูรณ์ ล่าสุด เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงอุดมศึกษาของเซเนกัลประกาศเริ่มจ่ายเงินย้อนหลังให้แก่นักศึกษามหาวิทยาลัยของรัฐที่ยังไม่ได้รับเงินในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2568 ถึงเดือนกันยายน 2569 ขณะที่กลุ่มตัวแทนนักศึกษา UCAD ยังคงเรียกร้องให้รัฐบาลแก้ไขปัญหาการจ่ายเงินล่าช้าและกำหนดหลักเกณฑ์การให้ทุนที่ชัดเจนขึ้น
ขณะเดียวกัน วิกฤตการคลังของประเทศยังไม่มีข้อยุติ หลังรัฐสภาลงมติไม่เห็นชอบร่างงบประมาณปี 2570 เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน ทำให้แผนขอรับเงินกู้จาก IMF มูลค่า 2,200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งยังอยู่ระหว่างรอการอนุมัติจากคณะกรรมการบริหาร IMF เผชิญความไม่แน่นอนเพิ่มเติม
กรณีของเซเนกัลจึงไม่ได้สะท้อนเพียงผลกระทบของวิกฤตหนี้สาธารณะที่มีต่อค่าครองชีพของนักศึกษา แต่ยังสะท้อนความผิดหวังของคนรุ่นใหม่ที่เคยเป็นฐานสนับสนุนสำคัญให้รัฐบาลชุดปัจจุบันขึ้นสู่อำนาจในปี 2567 ด้วยความหวังว่ารัฐบาลใหม่จะแก้ไขปัญหาคอร์รัปชัน สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนได้
เซอร์เบียเป็นหนึ่งในประเทศที่การประท้วงของคนรุ่นใหม่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองอย่างเป็นรูปธรรม หลังการเคลื่อนไหวที่มีนักศึกษาเป็นแกนนำและดำเนินมาเกือบ 2 ปี สามารถโค่นพรรคการเมืองที่ครองอำนาจมายาวนาน 14 ปี ผ่านการเลือกตั้งในเดือนตุลาคม 2569
จุดเริ่มต้นของการประท้วงเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2567 หลังหลังคาคอนกรีตบริเวณทางเข้าสถานีรถไฟในเมืองโนวีซาด (Novi Sad) ถล่มลงมา ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตรวม 16 คน ทั้งที่สถานีแห่งนี้เพิ่งผ่านการปรับปรุงภายใต้โครงการก่อสร้างรถไฟความเร็วสูงเชื่อมกรุงเบลเกรดของเซอร์เบียกับกรุงบูดาเปสต์ของฮังการี
เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้นักศึกษาและประชาชนจำนวนมากตั้งคำถามถึงความโปร่งใสในการจัดซื้อจัดจ้าง การใช้งบประมาณ และมาตรฐานการก่อสร้างโครงการของรัฐ โดยมองว่าโศกนาฏกรรมครั้งนี้อาจเป็นผลจากปัญหาคอร์รัปชันและความบกพร่องในการกำกับดูแลที่สะสมมานาน
ในช่วงแรก นักศึกษาเรียกร้องให้รัฐบาลเปิดเผยเอกสารทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับการปรับปรุงสถานีรถไฟ และดำเนินคดีกับผู้ที่ต้องรับผิดชอบ ก่อนที่การเคลื่อนไหวจะขยายวงกว้างขึ้น โดยมีทั้งอาจารย์ เกษตรกร และประชาชนจากหลากหลายอาชีพเข้าร่วม จนนำไปสู่ข้อเรียกร้องให้จัดการเลือกตั้งรัฐสภาก่อนกำหนดตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2568
การประท้วงดำเนินต่อเนื่องมาจนถึงวันที่ 23 พฤษภาคม 2569 เมื่อนักศึกษาและประชาชนจำนวนมากรวมตัวกันในกรุงเบลเกรด โดย Reuters รายงานว่า ตำรวจประเมินจำนวนผู้ชุมนุมอยู่ที่ประมาณ 34,300 คน ขณะที่องค์กรอิสระที่ติดตามการชุมนุมประเมินว่ามีผู้เข้าร่วมประมาณ 100,000 คน
จากนั้น การชุมนุมเกิดขึ้นอีกครั้งในเมืองโนวีซาดเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน และเมืองคราลเยโว (Kraljevo) เมื่อวันที่ 28 มิถุนายน แม้ประธานาธิบดีอเล็กซานดาร์ วูชิช (Aleksandar Vučić) จะประกาศก่อนหน้านั้นหนึ่งวันว่าจะลาออกเพื่อเปิดทางให้มีการเลือกตั้งก่อนกำหนด แต่ผู้ประท้วงบางส่วนยังไม่มั่นใจว่าเขาจะยอมสละอำนาจทางการเมืองจริง ขณะที่วูชิชและฝ่ายรัฐบาลปฏิเสธข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการทุจริตและการบิดเบือนกระบวนการเลือกตั้ง
กระทั่งวันที่ 9 กันยายน วูชิชประกาศยุบสภาและกำหนดให้มีการเลือกตั้งรัฐสภาในวันที่ 25 ตุลาคม ก่อนจะลาออกจากตำแหน่งประธานาธิบดีในวันที่ 27 กันยายน เพื่อเปิดทางให้ตนเองสามารถกลับมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีได้ หากพรรค Serbian Progressive Party (SNS) ของเขาชนะการเลือกตั้งและสามารถจัดตั้งรัฐบาลได้อีกครั้ง
ขณะเดียวกัน ขบวนการนักศึกษาได้ส่งผู้สมัครรับเลือกตั้งจำนวน 250 คน ภายใต้ชื่อ Student List ซึ่งแม้จะมีนักศึกษาเป็นผู้ขับเคลื่อนหลัก แต่ผู้สมัครที่ได้รับการคัดเลือกจากที่ประชุมนักศึกษาตามมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ประกอบด้วยบุคคลจากหลากหลายสาขาอาชีพ ทั้งอาจารย์มหาวิทยาลัย แพทย์ เกษตรกร ศิลปิน และนักกิจกรรม โดยมีเป้าหมายร่วมกันในการต่อต้านคอร์รัปชันและปฏิรูปการทำงานของหน่วยงานรัฐ
ผลการเลือกตั้งอย่างเป็นทางการที่คณะกรรมการการเลือกตั้งเซอร์เบียประกาศเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน ระบุว่า Student List ได้รับคะแนนเสียงกว่า 2.35 ล้านเสียง หรือคิดเป็น 53.01% คว้า 140 จากทั้งหมด 250 ที่นั่งในรัฐสภา ขณะที่กลุ่มการเมืองที่นำโดยพรรค SNS ได้รับคะแนนเสียง 38.98% หรือ 103 ที่นั่ง ส่งผลให้ Student List มีเสียงข้างมากเพียงพอที่จะจัดตั้งรัฐบาลได้โดยไม่ต้องพึ่งพาเสียงจากกลุ่มการเมืองอื่น
ล่าสุด เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน สมาชิกสภาจาก Student List ได้เข้ารับตำแหน่งอย่างเป็นทางการ ก่อนที่รัฐสภาจะลงมติเลือกอเล็กซานดาร์ ชูปิช (Aleksandar Čupić) อาจารย์มหาวิทยาลัยจาก Student List ให้ดำรงตำแหน่งประธานรัฐสภาเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน และทำหน้าที่รักษาการประธานาธิบดีด้วย อย่างไรก็ตาม กลุ่มดังกล่าวยังไม่ได้ประกาศชื่อผู้ที่จะดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี
แม้ขบวนการนักศึกษาจะได้รับชัยชนะทางการเมือง แต่ปัญหาที่เป็นจุดเริ่มต้นของการประท้วงยังไม่ได้รับการแก้ไข โดย Associated Press รายงานเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นวันครบรอบ 2 ปีของเหตุสถานีรถไฟถล่มว่า แม้อัยการจะตั้งข้อหาบุคคลที่เกี่ยวข้อง 13 คน รวมถึงอดีตรัฐมนตรี แต่คดียังไม่เข้าสู่การพิจารณาของศาล
ความท้าทายต่อจากนี้จึงอยู่ที่ว่า ขบวนการที่เริ่มต้นจากการประท้วงบนท้องถนนจะสามารถนำอำนาจที่ได้รับจากประชาชนมาแก้ไขปัญหาคอร์รัปชัน ปฏิรูปสถาบันของรัฐ และฟื้นฟูความเชื่อมั่นต่อกระบวนการยุติธรรมได้มากน้อยเพียงใด
วันที่ 3 มิถุนายน นักเรียน นักศึกษา ครู และองค์กรภาคประชาชนหลายพันคนออกมาประท้วงในกรุงซานติอาโก โดยมีสมาพันธ์นักศึกษาแห่งชิลี (Confederación de Estudiantes de Chile หรือ Confech) เป็นหนึ่งในผู้ขับเคลื่อนหลัก
การประท้วงมีเป้าหมายต่อต้านนโยบายรัดเข็มขัดของรัฐบาลประธานาธิบดี โฆเซ อันโตนิโอ กัสต์ (José Antonio Kast) ที่เข้ารับตำแหน่งเมื่อวันที่ 11 มีนาคม พร้อมเป้าหมายลดรายจ่ายภาครัฐ 6,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐภายใน 18 เดือน
สำนักข่าว EFE รายงานว่า การปรับลดรายจ่ายในช่วงแรกครอบคลุมงบประมาณกระทรวงต่าง ๆ ราว 2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยกระทรวงศึกษาธิการถูกปรับลดประมาณ 197,000 ล้านเปโซชิลี หรือ 1.3% ของงบกระทรวง
ผู้ประท้วงกังวลว่าการลดรายจ่ายจะส่งผลต่อคุณภาพโรงเรียน การช่วยเหลือครอบครัวรายได้น้อย และระบบ Gratuidad ซึ่งให้สิทธิเรียนอุดมศึกษาโดยไม่เสียค่าเล่าเรียนแก่ผู้ที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์ ขณะที่รัฐบาลอธิบายว่าการปรับงบมีเป้าหมายเพิ่มประสิทธิภาพและยืนยันว่าจะรักษาสิทธิทางสังคมเอาไว้
การชุมนุมดำเนินต่อในวันที่ 1 ตุลาคม หลังรัฐบาลนำเสนอร่างงบประมาณปี 2570 โดย El País รายงานว่ามีผู้เข้าร่วมกว่า 20,000 คน และองค์กรภาคประชาชนประมาณ 30 แห่ง
ประเด็นสำคัญคือการจัดสรรงบการศึกษาราว 17.3 ล้านล้านเปโซ เทียบกับ 17.4 ล้านล้านเปโซในปี 2569 รวมถึงความกังวลต่อกำลังซื้อของงบประมาณที่ลดลงเมื่อคำนึงถึงเงินเฟ้อ กลุ่มครูและนักศึกษาจึงเรียกร้องไม่ให้ลดทรัพยากรของโรงเรียน มหาวิทยาลัย และบริการสนับสนุนผู้เรียน
ล่าสุด วันที่ 20 พฤศจิกายน La Tercera รายงานว่า วุฒิสภาชิลีเห็นชอบงบส่วนการศึกษาหลังการเจรจาและปรับคืนทรัพยากรบางส่วน เช่น โครงการจัดหาคอมพิวเตอร์ให้ผู้เรียนและเงินสนับสนุนโรงเรียนมัธยมกับมหาวิทยาลัย ก่อนส่งร่างงบประมาณกลับไปพิจารณาในขั้นตอนต่อไป
วันที่ 12 มิถุนายน นักศึกษามหาวิทยาลัยหลายร้อยคนชุมนุมในกรุงจาการ์ตา ภายใต้การรณรงค์ที่เรียกว่า Heading to Bankrupt Indonesia เพื่อแสดงความไม่พอใจต่อลำดับความสำคัญในการใช้จ่ายของรัฐบาลประธานาธิบดี ปราโบโว ซูเบียนโต (Prabowo Subianto) และการปรับขึ้นราคาน้ำมันเบนซิน
ข้อเรียกร้องของนักศึกษามีทั้งการลดราคาน้ำมันและอาหารจำเป็น การยุติรายจ่ายที่พวกเขามองว่าไม่คุ้มค่า การยกเลิกโครงการอาหารฟรีและสหกรณ์หมู่บ้านที่เป็นนโยบายสำคัญของรัฐบาล ตลอดจนความกังวลเกี่ยวกับการขยายบทบาทของกองทัพในกิจการพลเรือน
โครงการอาหารฟรีของรัฐบาลมีเป้าหมายเข้าถึงเด็กและหญิงตั้งครรภ์ประมาณ 83 ล้านคน แต่ผู้วิจารณ์ตั้งคำถามถึงประสิทธิภาพ การกำกับดูแล และเหตุอาหารเป็นพิษที่เกิดขึ้นกับเด็กจำนวนมาก
นักศึกษาบางส่วนมองว่างบประมาณที่ใช้ในโครงการขนาดใหญ่เบียดบังความสามารถของรัฐในการประคับประคองค่าครองชีพ ขณะที่ มูฮัมหมัด โคดารี (Muhammad Qodari) หัวหน้าสำนักงานสื่อสารประธานาธิบดี ระบุว่ารัฐบาลรับฟังความคิดเห็นของประชาชน ได้ลดรายจ่ายที่ไม่จำเป็นแล้ว และโครงการอาหารฟรีมีจุดประสงค์เพื่อดูแลสุขภาพประชาชน
ต่อมา วันที่ 28 ตุลาคม นักศึกษาและกลุ่มภาคประชาชนกลับออกมาชุมนุมในจาการ์ตาและเมืองอื่น ๆ อีกครั้ง โดยข้อเรียกร้องสำคัญครั้งนี้เกี่ยวกับไฟป่าและหมอกควัน ซึ่ง Reuters ระบุว่ารุนแรงที่สุดในรอบ 11 ปี ภายใต้สภาพอากาศที่ได้รับอิทธิพลจากเอลนีโญ
ปัญหาดังกล่าวกระทบทั้งสุขภาพของประชาชนอินโดนีเซียและคุณภาพอากาศในประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซียและสิงคโปร์ โดยผู้ประท้วงต้องการให้รัฐบาลยกระดับสถานการณ์เป็นภัยพิบัติระดับชาติและดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพ
ด้านสำนักงานสื่อสารของรัฐบาลกล่าวว่ารัฐได้ดำเนินคดีกับบริษัทที่เชื่อมโยงกับไฟป่าและส่งความช่วยเหลือไปยังจังหวัดที่ได้รับผลกระทบแล้ว
กรณีอินโดนีเซียสะท้อนว่า นอกจากการเรียนและการทำงานแล้ว คนรุ่นใหม่ยังเชื่อมโยงการบริหารงบประมาณและคุณภาพสิ่งแวดล้อมเข้ากับค่าครองชีพและความปลอดภัยในชีวิตของตนเองด้วย
เมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2569 นักกิจกรรมรุ่นใหม่ ประชาชน และครอบครัวผู้เสียชีวิตกลับมาชุมนุมในกรุงไนโรบีและหลายพื้นที่ของเคนยา เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์การประท้วงต่อต้านการขึ้นภาษีเมื่อ 2 ปีก่อน พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลตรวจสอบการใช้กำลังของเจ้าหน้าที่ ดำเนินคดีกับผู้ที่เกี่ยวข้อง และเยียวยาครอบครัวผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นธรรม
ย้อนกลับไปในปี 2567 ชนวนสำคัญของการประท้วงมาจากร่างกฎหมายการคลัง (Finance Bill 2024) ที่รัฐบาลเสนอเพื่อเพิ่มรายได้จากภาษีและลดการขาดดุลงบประมาณ โดยร่างฉบับแรกมีข้อเสนอจัดเก็บภาษีสินค้าจำเป็นในชีวิตประจำวันหลายประเภท ท่ามกลางปัญหาค่าครองชีพและความกังวลเกี่ยวกับโอกาสในการทำงานของคนรุ่นใหม่
ความไม่พอใจนำไปสู่การประท้วงทั่วประเทศ ซึ่งมีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 60 คน ก่อนที่ประธานาธิบดีวิลเลียม รูโต (William Ruto) จะประกาศเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2567 ว่าจะไม่ลงนามในร่างกฎหมายดังกล่าวและถอนร่างกลับไป อย่างไรก็ตาม แม้รัฐบาลจะยอมถอยจากแผนขึ้นภาษี แต่ข้อเรียกร้องเรื่องความยุติธรรมและความรับผิดชอบของเจ้าหน้าที่ยังคงไม่ได้รับการแก้ไขอย่างสมบูรณ์
ข้อมูลจากหน่วยงานอิสระกำกับดูแลการปฏิบัติหน้าที่ของตำรวจเคนยา (IPOA) เมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2569 ระบุว่า จากกรณีผู้เสียชีวิต 62 รายที่เกี่ยวข้องกับการประท้วงในปี 2567 มีเพียง 3 คดีที่เข้าสู่กระบวนการพิจารณาของศาล ขณะที่อีก 46 คดียังคงอยู่ระหว่างการสอบสวน
การชุมนุมในปี 2569 จึงไม่ใช่การต่อต้านร่างกฎหมายภาษีฉบับเดิม แต่เป็นการทวงถามความคืบหน้าจากรัฐบาล โดยเครือข่าย Police Reforms Working Group ซึ่งประกอบด้วยองค์กรด้านสิทธิมนุษยชนหลายแห่ง รายงานว่ามีการชุมนุมเกิดขึ้นอย่างน้อย 14 จากทั้งหมด 47 เขตการปกครองของเคนยา ขณะที่กระทรวงมหาดไทยระบุว่า มีผู้ถูกจับกุมทั่วประเทศ 355 คน โดยให้เหตุผลว่ามาตรการดังกล่าวมีความจำเป็นเพื่อป้องกันความวุ่นวายและคุ้มครองทรัพย์สินของประชาชน
ด้านการเยียวยา รัฐบาลเคนยาได้จัดสรรงบประมาณ 2,000 ล้านชิลลิงเคนยา สำหรับผู้ได้รับผลกระทบจากการละเมิดสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้องกับการชุมนุมหลายช่วงเวลา โดยข้อมูลเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า มีการจ่ายเงินเยียวยาแล้วประมาณ 1,400 ล้านชิลลิงเคนยา อย่างไรก็ตาม ครอบครัวผู้เสียหายจำนวนหนึ่งยังคงยืนยันว่า การจ่ายเงินชดเชยไม่สามารถทดแทนการนำผู้กระทำผิดเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมได้
นอกเหนือจากประเด็นความยุติธรรมแล้ว ปัญหาเศรษฐกิจยังคงเป็นอีกปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนรุ่นใหม่ยังคงออกมาประท้วง แม้รายงาน Kenya Economic Update ของธนาคารโลก เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 จะระบุว่า เศรษฐกิจเคนยาขยายตัว 5.2% ในครึ่งแรกของปี เร่งขึ้นจาก 4.9% ในช่วงเดียวกันของปีก่อน โดยมีภาคอุตสาหกรรมและภาคบริการเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญ แต่การเติบโตดังกล่าวยังไม่สามารถสร้างงานที่มีคุณภาพได้อย่างเพียงพอ
ข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติเคนยา (KNBS) ระบุว่า ในปี 2568 เคนยาสร้างงานใหม่ประมาณ 822,100 ตำแหน่ง แต่ในจำนวนนี้เป็นงานในภาคนอกระบบถึง 87.2% หรือประมาณ 716,800 ตำแหน่ง ขณะที่งานในระบบเพิ่มขึ้นเพียง 105,300 ตำแหน่ง โดยภาพรวมการจ้างงานนอกระบบคิดเป็น 83.8% ของการจ้างงานที่บันทึกในสถิติ ซึ่งไม่รวมกิจกรรมเกษตรและการเลี้ยงสัตว์ขนาดเล็กในชนบท
ขณะที่รายงานของ African Institute for Development Policy (AFIDEP) ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า ในแต่ละปีมีคนรุ่นใหม่ชาวเคนยาประมาณ 800,000-1 ล้านคนเข้าสู่ตลาดแรงงาน สะท้อนถึงความท้าทายในการสร้างงานให้ทันกับจำนวนแรงงานรุ่นใหม่ โดยเฉพาะงานที่มีรายได้สม่ำเสมอ สวัสดิการ และความคุ้มครองทางสังคม
ขณะเดียวกัน ค่าครองชีพยังคงเพิ่มสูงขึ้น โดยอัตราเงินเฟ้อของเคนยาในเดือนตุลาคม 2569 อยู่ที่ 7.3% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ขณะที่ราคาอาหารและเครื่องดื่มไม่มีแอลกอฮอล์เพิ่มขึ้น 10.2% และค่าใช้จ่ายด้านการเดินทางเพิ่มขึ้น 17.1% ยิ่งซ้ำเติมภาระของประชาชนที่มีรายได้ไม่แน่นอน
ส่วนรัฐบาลเองยังเผชิญข้อจำกัดทางการคลัง โดยหนี้สาธารณะของเคนยาอยู่ที่ 72.3% ของ GDP ในเดือนสิงหาคม 2569 ขณะที่รายจ่ายดอกเบี้ยกินสัดส่วนประมาณหนึ่งในสามของรายได้รัฐบาล ทำให้มีงบประมาณเหลือจำกัดสำหรับการลงทุนและพัฒนาบริการสาธารณะ นอกจากนี้ ธนาคารโลกยังประเมินว่า ปัญหาคอร์รัปชันที่กระทบต่อประสิทธิภาพการใช้จ่ายและการจัดเก็บรายได้ของรัฐ อาจมีส่วนทำให้เกิดการขาดดุลการคลังสูงถึง 2% ของ GDP ต่อปี
กรณีของเคนยาจึงสะท้อนให้เห็นว่า การเติบโตทางเศรษฐกิจไม่ได้หมายความว่าคุณภาพชีวิตของคนรุ่นใหม่จะดีขึ้นตามไปด้วย เมื่อพวกเขายังต้องเผชิญกับรายได้ที่ไม่มั่นคง ค่าครองชีพที่สูงขึ้น และข้อกังวลเกี่ยวกับความโปร่งใสในการบริหารประเทศ ความไม่พอใจจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องการขึ้นภาษี แต่ยังเป็นการตั้งคำถามถึงความเป็นธรรมในการจัดสรรทรัพยากรและความรับผิดชอบของรัฐบาลต่อประชาชนด้วย
สำหรับอินเดีย ชนวนสำคัญของการประท้วงในปี 2569 มาจากความไม่โปร่งใสในระบบการสอบเข้ามหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นระบบที่คนรุ่นใหม่จำนวนมากฝากความหวังว่าจะนำไปสู่อาชีพและรายได้ที่มั่นคงในอนาคต
เหตุการณ์เริ่มต้นจากการสอบ National Eligibility cum Entrance Test (NEET-UG) เมื่อวันที่ 3 พฤษภาคม 2569 ซึ่งเป็นการสอบกลางเพื่อเข้าศึกษาต่อในหลักสูตรแพทยศาสตร์ ทันตแพทยศาสตร์ และสาขาที่เกี่ยวข้อง โดยในปีนี้มีผู้ลงทะเบียนสอบประมาณ 2.28 ล้านคน ขณะที่ข้อมูลของคณะกรรมการการแพทย์แห่งชาติอินเดีย (NMC) ณ วันที่ 18 กันยายน ระบุว่า ที่นั่งในหลักสูตรแพทยศาสตรบัณฑิต (MBBS) มีจำนวน 140,664 ที่นั่ง จากวิทยาลัยการแพทย์ 839 แห่ง โดยไม่รวมสถาบันที่มีสถานะความสำคัญระดับชาติ
อย่างไรก็ตาม เพียง 9 วันหลังการสอบ สำนักงานทดสอบแห่งชาติอินเดีย (NTA) ประกาศยกเลิกการสอบทั่วประเทศ หลังตรวจพบว่ามีการเผยแพร่ข้อสอบบางส่วนก่อนวันสอบ พร้อมส่งเรื่องให้สำนักงานสอบสวนกลางของอินเดีย (CBI) ดำเนินการสอบสวน ก่อนจะจัดสอบใหม่ในวันที่ 21 มิถุนายน และประกาศผลเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม โดยมีผู้เข้าสอบใหม่เกือบ 2 ล้านคน และผู้ผ่านเกณฑ์เพื่อยื่นสมัครเข้าศึกษาต่อประมาณ 1.12 ล้านคน
ปัญหาข้อสอบรั่วไม่ได้สร้างความเสียหายเฉพาะกับผลสอบ เพราะหลายครอบครัวลงทุนทั้งเงินและเวลาหลายปีเพื่อเตรียมความพร้อมให้บุตรหลาน ไม่ว่าจะเป็นค่ากวดวิชา ค่าเดินทาง หรือค่าที่พักสำหรับผู้ที่ต้องย้ายไปเรียนเตรียมสอบในเมืองอื่น แม้ NTA จะประกาศคืนค่าธรรมเนียมการสอบเดิมและไม่เรียกเก็บค่าเข้าสอบซ้ำ แต่ครอบครัวเหล่านี้ยังต้องแบกรับค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม โดยผู้เข้าสอบรายหนึ่งให้สัมภาษณ์กับ NDTV ว่าต้องใช้เงินเพิ่มถึง 15,000-20,000 รูปี เพื่อพักอยู่ใกล้สถาบันกวดวิชาจนถึงวันสอบใหม่
ในช่วงเวลาเดียวกัน ได้เกิดขบวนการของคนรุ่นใหม่ภายใต้ชื่อ Cockroach Janta Party (CJP) หรือ ‘พรรคประชาชนแมลงสาบ’ ซึ่งเริ่มต้นจากการเสียดสีคำพูดของสุริยา กันต์ (Surya Kant) ประธานศาลฎีกาของอินเดีย ที่เปรียบคนรุ่นใหม่ที่ว่างงานบางส่วนกับแมลงสาบ แม้ต่อมาเขาจะชี้แจงว่าคำพูดดังกล่าวหมายถึงผู้ที่ใช้วุฒิการศึกษาปลอมในการเข้าสู่วิชาชีพ ไม่ได้มีเจตนาวิพากษ์วิจารณ์เยาวชนทั้งหมด
กลุ่มดังกล่าวกลายเป็นพื้นที่สะท้อนความไม่พอใจของคนรุ่นใหม่ ทั้งเรื่องการว่างงาน ค่าครองชีพ และความโปร่งใสของรัฐบาล โดย Reuters รายงานเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคมว่า CJP มีผู้ติดตามบน Instagram เกือบ 15 ล้านบัญชี ภายในเวลาไม่ถึงหนึ่งสัปดาห์หลังการก่อตั้ง
จากการเคลื่อนไหวบนโลกออนไลน์ CJP เริ่มออกมาชุมนุมตามเมืองต่าง ๆ ตั้งแต่เดือนมิถุนายน ก่อนที่การประท้วงจะทวีความรุนแรงขึ้นในวันที่ 20 กรกฎาคม เมื่อผู้ชุมนุมหลายพันคนในกรุงนิวเดลีเรียกร้องให้ธรรมเมนทระ ประธาน (Dharmendra Pradhan) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการลาออก พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลปฏิรูประบบสอบ ดำเนินคดีกับผู้เกี่ยวข้องกับการทุจริต เยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ และตรวจสอบการใช้กำลังของตำรวจต่อผู้ชุมนุม
ท้ายที่สุด ประธานลาออกจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม ขณะที่รัฐบาลยอมรับข้อเรียกร้องของกลุ่มผู้ชุมนุมเกี่ยวกับการปฏิรูประบบสอบ การถอนคดีที่ดำเนินการกับผู้ประท้วง และการเยียวยาครอบครัวผู้เสียชีวิตในช่วงวิกฤตข้อสอบรั่ว ส่งผลให้ CJP ประกาศยุติการชุมนุมในครั้งนั้น
ต่อมา อินเดียได้แก้ไขกฎหมายป้องกันการทุจริตในการสอบ โดยเพิ่มบทลงโทษและเปิดทางให้มีศาลเฉพาะสำหรับเร่งรัดการพิจารณาคดี พร้อมจัดตั้งคณะทำงานปฏิรูประบบสอบระดับประเทศ ซึ่งล่าสุดได้รับการขยายระยะเวลาการทำงานไปจนถึงเดือนมกราคม 2570 หลังได้รับข้อเสนอแนะจากผู้เกี่ยวข้องกว่า 50,000 รายการ
ส่วนความคืบหน้าด้านคดี เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ศาลในกรุงนิวเดลีมีคำสั่งให้ตั้งข้อหาผู้ถูกกล่าวหาจำนวน 14 คน ซึ่งรวมถึงผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้องกับการจัดทำข้อสอบ 3 คน โดยกำหนดให้เข้าสู่กระบวนการตั้งข้อหาอย่างเป็นทางการในวันที่ 21 พฤศจิกายน และเริ่มสืบพยานในวันที่ 25 พฤศจิกายน ทั้งนี้ คดียังไม่มีคำพิพากษาว่าบุคคลดังกล่าวมีความผิด
เบื้องหลังความไม่พอใจต่อระบบการศึกษายังมีแรงกดดันจากตลาดแรงงาน โดยข้อมูลสำรวจแรงงานประจำปี 2568 ของรัฐบาลอินเดียระบุว่า อัตราการว่างงานของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปอยู่ที่ 3.1% แต่ในกลุ่มอายุ 15-29 ปีอยู่ที่ 9.9% และสูงถึง 13.6% สำหรับคนรุ่นใหม่ในเขตเมือง
ข้อมูลล่าสุดของเดือนตุลาคม 2569 ซึ่งใช้วิธีสำรวจสถานะการทำงานในช่วง 7 วัน ยังคงสะท้อนช่องว่างดังกล่าว โดยอัตราการว่างงานของประชากรอายุ 15 ปีขึ้นไปอยู่ที่ 4.9% ขณะที่กลุ่มอายุ 15-29 ปีมีอัตราการว่างงานสูงถึง 14.7% หรือ 3 เท่าของภาพรวมประเทศ และเพิ่มเป็น 18.3% ในกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่อาศัยอยู่ในเขตเมือง
ความไม่พอใจของคนรุ่นใหม่ยังขยายไปสู่ประเด็นทางการเมือง โดยในเดือนตุลาคม CJP กลับมาเคลื่อนไหวร่วมกับองค์กรนักศึกษาและกลุ่มฝ่ายค้าน เพื่อเรียกร้องให้ประธานคณะกรรมการการเลือกตั้งอินเดียลาออก หลังการตรวจสอบทะเบียนผู้มีสิทธิเลือกตั้งครั้งใหญ่ทำให้รายชื่อประมาณ 130 ล้านรายถูกนำออกจากบัญชีรายชื่อฉบับร่าง โดยตำรวจได้ควบคุมตัวผู้ก่อตั้ง CJP และแกนนำนักศึกษาบางส่วนระหว่างการชุมนุมเมื่อวันที่ 16 ตุลาคม
ผู้ประท้วงกล่าวหาว่ากระบวนการดังกล่าวเอื้อประโยชน์ให้พรรค Bharatiya Janata Party (BJP) ของนายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดี ขณะที่คณะกรรมการการเลือกตั้งปฏิเสธข้อกล่าวหา โดยระบุว่าการปรับปรุงทะเบียนครอบคลุมการนำชื่อผู้เสียชีวิต ผู้ที่ย้ายถิ่นฐาน และรายชื่อซ้ำออกจากระบบ พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้ที่ถูกลบชื่อผิดพลาดยื่นคำร้องหรืออุทธรณ์ได้
กรณีของอินเดียจึงสะท้อนความไม่พอใจของคนรุ่นใหม่ที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการขาดแคลนโอกาสทางเศรษฐกิจ แต่รวมถึงความเชื่อมั่นต่อระบบที่กำหนดอนาคตของพวกเขา ไม่ว่าจะเป็นระบบการศึกษาที่เป็นประตูสู่อาชีพ หรือกระบวนการเลือกตั้งที่เปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนกำหนดทิศทางของประเทศ
วันที่ 20 กันยายน 2569 เยาวชนและนักศึกษาจากหลายสถาบันออกมาชุมนุมในเขตมหานครมะนิลา โดยมีเครือข่ายอย่าง Akbayan Youth, Student Council Alliance of the Philippines และ Youth Against Kurakot เป็นกำลังสำคัญ เพื่อเรียกร้องความรับผิดชอบจากรัฐบาลกรณีข้อกล่าวหาทุจริตโครงการป้องกันน้ำท่วม
การชุมนุมเกิดขึ้นหนึ่งวันก่อนวันครบรอบ 54 ปีของการประกาศกฎอัยการศึกในสมัยประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส และครบรอบหนึ่งปีของการประท้วงต่อต้านคอร์รัปชันครั้งใหญ่ที่รู้จักกันในชื่อ ‘Trillion Peso March’ เมื่อเดือนกันยายน 2568
สำหรับฟิลิปปินส์ โครงการป้องกันน้ำท่วมไม่ใช่เพียงโครงการก่อสร้างของภาครัฐ แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความปลอดภัยและการดำรงชีวิตของประชาชน เนื่องจากข้อมูลของสำนักงานอุตุนิยมวิทยาฟิลิปปินส์ (PAGASA) ระบุว่า ในแต่ละปีมีพายุหมุนเขตร้อนก่อตัวหรือเคลื่อนเข้าสู่เขตเฝ้าระวังของฟิลิปปินส์เฉลี่ยประมาณ 20 ลูก โดยในจำนวนนี้มีราว 8–9 ลูกที่เคลื่อนผ่านประเทศ
ประเด็นทุจริตเริ่มได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางในปี 2568 หลังรัฐบาลของประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ สั่งตรวจสอบโครงการป้องกันน้ำท่วมทั่วประเทศ โดยข้อมูลเบื้องต้นจากกระทรวงโยธาธิการและทางหลวงฟิลิปปินส์ (DPWH) พบว่า ระหว่างเดือนกรกฎาคม 2565 ถึงเดือนพฤษภาคม 2568 มีโครงการป้องกันน้ำท่วม 9,855 โครงการ มูลค่ารวม 545,640 ล้านเปโซ
ในจำนวนนี้ มีถึง 6,021 โครงการ มูลค่ารวมกว่า 350,000 ล้านเปโซ ที่ไม่ได้ระบุรายละเอียดอย่างชัดเจนว่าเป็นการก่อสร้างหรือปรับปรุงโครงสร้างป้องกันน้ำท่วมประเภทใด นอกจากนี้ สัญญาที่มีมูลค่ารวมประมาณ 20% ของงบทั้งหมด ยังกระจุกตัวอยู่กับผู้รับเหมาเพียง 15 ราย อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวเป็นมูลค่าโครงการที่อยู่ภายใต้การตรวจสอบ ไม่ใช่มูลค่าความเสียหายจากการทุจริตที่ได้รับการยืนยันแล้ว
ต่อมา ในเดือนมกราคม 2569 คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินฟิลิปปินส์ (COA) เปิดเผยผลตรวจสอบโครงการในจังหวัดบูลากัน มูลค่ารวมกว่า 325 ล้านเปโซ ซึ่งพบความผิดปกติหลายประการ ทั้งโครงการที่เข้าข่ายไม่มีการก่อสร้างจริง การเปลี่ยนสถานที่ก่อสร้างโดยไม่ได้รับอนุญาต และการเบิกจ่ายเงินสำหรับสิ่งก่อสร้างที่มีอยู่ก่อนแล้ว
ความเสียหายจากการทุจริตยังอาจส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจในวงกว้าง โดยกระทรวงการคลังฟิลิปปินส์ประเมินภายใต้สมมติฐานการทุจริตในโครงการป้องกันน้ำท่วมช่วงปี 2566-2568 ว่า เศรษฐกิจอาจสูญเสียมูลค่าเฉลี่ยปีละ 42,300-118,500 ล้านเปโซ และสูญเสียโอกาสสร้างงานเฉลี่ยประมาณ 95,000-266,000 ตำแหน่ง
ด้วยเหตุนี้ ผู้ชุมนุมจึงไม่ได้เรียกร้องเพียงให้รัฐบาลดำเนินคดีกับผู้เกี่ยวข้องและนำเงินภาษีที่สูญเสียไปกลับคืนมา แต่ยังต้องการแก้ไขปัญหาการผูกขาดอำนาจของตระกูลการเมือง (Political Dynasties) ซึ่งพวกเขามองว่าเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการตรวจสอบการใช้อำนาจและงบประมาณของรัฐ
ประเด็นดังกล่าวยิ่งได้รับความสนใจ หลังศาลฎีกาฟิลิปปินส์เผยแพร่คำวินิจฉัยเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2569 ว่า รัฐสภามีหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญในการตรากฎหมายควบคุมตระกูลการเมือง อย่างไรก็ตาม แม้สภาผู้แทนราษฎรจะผ่านร่างกฎหมายในประเด็นนี้เมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา แต่ร่างกฎหมายยังอยู่ระหว่างกระบวนการพิจารณาของวุฒิสภา
ด้านความคืบหน้าของคดี มาร์ติน โรมูอัลเดซ (Martin Romualdez) อดีตประธานสภาผู้แทนราษฎรและลูกพี่ลูกน้องของประธานาธิบดีมาร์กอส จูเนียร์ ให้การปฏิเสธข้อหาทุจริตเงินของรัฐเมื่อวันที่ 16 กันยายน ขณะที่การพิจารณาคดียังคงดำเนินอยู่
ข้อมูลจากสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินฟิลิปปินส์เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า มีการยื่นฟ้องคดีอาญาที่เกี่ยวข้องกับโครงการป้องกันน้ำท่วมแล้ว 79 คดี ครอบคลุมผู้ถูกกล่าวหา 67 คน ทั้งนักการเมือง ข้าราชการ และผู้รับเหมาก่อสร้าง โดยเกี่ยวข้องกับเงินของรัฐมูลค่ารวมกว่า 10,780 ล้านเปโซ
ส่วนความคืบหน้าด้านการเรียกเงินคืน กระทรวงยุติธรรมฟิลิปปินส์เปิดเผยเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายนว่า ณ เดือนตุลาคม 2569 รัฐได้รับเงินคืนจากผู้เกี่ยวข้องที่เข้าสู่กระบวนการเป็นพยานของรัฐแล้วประมาณ 866.38 ล้านเปโซ
กรณีของฟิลิปปินส์จึงสะท้อนว่า ความไม่พอใจของคนรุ่นใหม่ต่อการทุจริตไม่ได้เกิดจากการสูญเสียเงินภาษีเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกิดจากการสูญเสียสิ่งที่ประชาชนควรได้รับจากเงินภาษีเหล่านั้น ไม่ว่าจะเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่มีคุณภาพ ความปลอดภัยในการดำรงชีวิต หรือโอกาสทางเศรษฐกิจและการจ้างงานในอนาคต
จุดเริ่มต้นของการประท้วงในฝรั่งเศสมาจากปัญหาที่นักเรียนต้องเผชิญในห้องเรียนทุกวัน ทั้งอาคารเรียนทรุดโทรม ห้องเรียนแออัด และการขาดแคลนครูจนไม่สามารถจัดการเรียนการสอนได้ตามปกติ
เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2569 นักเรียนโรงเรียนมัธยมปลาย Saint-Exupéry ในเมืองเครเตย (Créteil) ชานกรุงปารีส ออกมาเคลื่อนไหวสนับสนุนการประท้วงของครู ก่อนที่การชุมนุมจะขยายไปยังโรงเรียนอื่น ๆ ทั่วประเทศในช่วงปลายเดือนเดียวกัน โดย Reuters รายงานเมื่อวันที่ 3 ตุลาคมว่า มีการประท้วงเกิดขึ้นในโรงเรียนมัธยมปลายกว่า 1,200 แห่งภายในสัปดาห์นั้น
หนึ่งในพื้นที่ที่สะท้อนปัญหาได้ชัดเจนที่สุดคือ แซน-แซ็ง-เดอนี (Seine-Saint-Denis) ชานกรุงปารีส ซึ่งมีประชากรรายได้น้อยอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก โดยข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติฝรั่งเศส (INSEE) ที่เผยแพร่ในปี 2569 ระบุว่า ในปี 2566 ประชากรในพื้นที่ดังกล่าว 29.5% มีรายได้ต่ำกว่าเส้นความยากจน เทียบกับ 16.8% ในกรุงปารีส
ผลสำรวจของสหภาพครูในแซน-แซ็ง-เดอนีพบว่า โรงเรียนประมาณสองในสามที่สำรวจมีตำแหน่งครูว่าง ขณะที่ผลสำรวจของสหภาพครู SNES-FSU จากโรงเรียนมัธยมต้นและมัธยมปลาย 1,033 แห่งทั่วประเทศในช่วงเปิดภาคเรียนปี 2569 พบว่า 53% ขาดแคลนครูอย่างน้อยหนึ่งคน และ 69% มีบุคลากรทางการศึกษาไม่ครบตามความต้องการ
นอกจากคุณภาพการเรียนการสอนแล้ว นักเรียนยังเรียกร้องให้ปรับปรุง Parcoursup แพลตฟอร์มกลางสำหรับสมัครเข้าศึกษาต่อระดับอุดมศึกษาที่ฝรั่งเศสเริ่มใช้ตั้งแต่ปี 2561 โดยนักเรียนและครูบางส่วนวิจารณ์ว่าหลักเกณฑ์การคัดเลือกขาดความโปร่งใส และอาจซ้ำเติมความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาที่มีอยู่เดิม
ความกังวลเรื่องโอกาสทางการศึกษายิ่งมีความสำคัญเมื่อพิจารณาสถานการณ์ตลาดแรงงาน โดย INSEE เปิดเผยเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายนว่า อัตราการว่างงานของประชากรอายุ 15-24 ปีในไตรมาส 3 ปี 2569 อยู่ที่ 21% สูงกว่าอัตราการว่างงานโดยรวมของประเทศที่ 8.2% อย่างมาก
อย่างไรก็ตาม การเรียกร้องให้เพิ่มงบประมาณด้านการศึกษาเกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลฝรั่งเศสกำลังพยายามควบคุมภาระหนี้สาธารณะ ซึ่งเพิ่มขึ้นมาอยู่ที่ 119% ของ GDP ณ สิ้นไตรมาส 2 ปี 2569
ร่างงบประมาณปี 2570 ที่รัฐบาลเสนอเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม กำหนดงบด้านการศึกษาระดับโรงเรียนไว้ที่ 65,530 ล้านยูโร ไม่รวมเงินสมทบบำนาญข้าราชการ เพิ่มขึ้นประมาณ 1.7% จากปีก่อนหน้า ซึ่งต่ำกว่าอัตราเงินเฟ้อในเดือนกันยายนที่อยู่ที่ 3.1%
รัฐบาลอธิบายว่า การจัดสรรงบประมาณดังกล่าวสอดคล้องกับแนวโน้มจำนวนประชากรวัยเรียนที่ลดลง โดยคาดว่าเมื่อเปิดภาคเรียนปี 2570 ฝรั่งเศสจะมีนักเรียนลดลงอีกประมาณ 180,000 คน อย่างไรก็ตาม ร่างงบประมาณฉบับแรกยังเสนอให้ลดตำแหน่งครูประจำรวม 1,588 ตำแหน่ง ท่ามกลางปัญหาการขาดแคลนครูที่เกิดขึ้นในหลายพื้นที่
แรงกดดันจากการประท้วงทำให้รัฐบาลประกาศมาตรการตอบสนองข้อเรียกร้องของนักเรียนเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม โดยมีข้อเสนอสำคัญ ได้แก่
อย่างไรก็ตาม สหภาพครูและองค์กรนักเรียนยังมองว่ามาตรการดังกล่าวไม่เพียงพอต่อการแก้ปัญหาที่สะสมมาหลายปี ขณะที่การจัดสรรงบประมาณยังมีความไม่แน่นอน หลังร่างงบประมาณปี 2570 ไม่ผ่านการพิจารณาวาระแรกของสภาผู้แทนราษฎรเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน ก่อนถูกส่งต่อให้วุฒิสภาพิจารณาเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน
ในเวลาเดียวกัน การเคลื่อนไหวของนักเรียนและนักศึกษาเริ่มมาบรรจบกับการประท้วงของสหภาพแรงงานและประชาชนที่ไม่พอใจปัญหาค่าครองชีพและข้อจำกัดด้านงบประมาณบริการสาธารณะ โดยอัตราเงินเฟ้อของฝรั่งเศสในเดือนตุลาคมเร่งตัวขึ้นเป็น 3.4% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า โดยเฉพาะราคาพลังงานที่เพิ่มขึ้นถึง 24.1%
วันที่ 9 พฤศจิกายน นายกรัฐมนตรีเซบาสเตียง เลอกอร์นู (Sébastien Lecornu) ประกาศให้การขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ (SMIC) มีผลเร็วขึ้นเป็นวันที่ 1 ธันวาคม 2569 โดยปรับขึ้น 1.6% หรือประมาณ 24 ยูโรต่อเดือน ทำให้ค่าแรงขั้นต่ำสุทธิอยู่ที่ประมาณ 1,502 ยูโรต่อเดือน
แม้รัฐบาลจะประกาศมาตรการดังกล่าว แต่การประท้วงยังคงดำเนินต่อไป โดยในการชุมนุมวันที่ 17 พฤศจิกายน กระทรวงมหาดไทยฝรั่งเศสประเมินว่ามีผู้เข้าร่วมทั่วประเทศ 146,000 คน ลดลงจาก 575,000 คนเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน ขณะที่สหภาพแรงงาน CGT ประเมินว่าการชุมนุมครั้งล่าสุดมีผู้เข้าร่วมกว่า 500,000 คน ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวครอบคลุมผู้ชุมนุมทุกช่วงวัย ไม่ใช่เฉพาะคนรุ่น Gen Z
กรณีฝรั่งเศสสะท้อนให้เห็นว่า แม้นักเรียนและคนวัยทำงานจะมีข้อเรียกร้องที่แตกต่างกัน แต่ต่างก็กังวลต่อผลกระทบจากการจัดสรรงบประมาณของรัฐ ทั้งต่อคุณภาพการศึกษา โอกาสในการประกอบอาชีพ รายได้ และความมั่นคงในการดำรงชีวิต ท่ามกลางข้อจำกัดทางการคลังและค่าครองชีพที่สูงขึ้น
นักเรียนและนักศึกษาในระบบการศึกษาภาษาฝรั่งเศสของเบลเยียมประท้วงการปฏิรูปการศึกษามาตั้งแต่เดือนมิถุนายน ก่อนจะมีการชุมนุมเพิ่มเติมในเดือนกันยายนและตุลาคม
วันที่ 7 ตุลาคม Reuters รายงานว่ามีนักศึกษาหลายร้อยคนชุมนุมในเมืองลีแยฌ (Liège) เพื่อคัดค้านค่าใช้จ่ายการศึกษาที่เพิ่มขึ้น ห้องเรียนแออัด และความยากลำบากในการเข้าถึงสื่อการเรียน
ประเด็นสำคัญคือการปรับค่าเล่าเรียนสำหรับนักศึกษาส่วนใหญ่ในชุมชนผู้ใช้ภาษาฝรั่งเศสจาก 835 ยูโร เป็น 1,194 ยูโร เพิ่มขึ้น 359 ยูโร หรือประมาณ 43% จากอัตราเดิม
นักศึกษามองว่าการเพิ่มค่าเล่าเรียนเป็นภาระเพิ่มเติมจากค่าที่พัก ค่าเดินทาง และค่าอาหาร ขณะที่ผู้เรียนยังต้องเผชิญปัญหาคุณภาพอาคารและทรัพยากรการศึกษา นักศึกษาบางรายให้สัมภาษณ์ว่าความเคลื่อนไหวในฝรั่งเศสช่วยกระตุ้นให้กลับมาแสดงความเห็นเกี่ยวกับปัญหาที่เผชิญร่วมกัน
ล่าสุด วันที่ 17 พฤศจิกายน ซึ่งตรงกับวันนักศึกษาสากล สหพันธ์นักศึกษาภาษาฝรั่งเศส (FEF) จัดการชุมนุมในกรุงบรัสเซลส์ โดยมีนักเรียน นักศึกษาภาษาดัตช์ ครู และสหภาพแรงงานเข้าร่วม
ตำรวจประเมินจำนวนผู้ชุมนุมไว้ที่ 3,200 คน ขณะที่ผู้จัดระบุ 15,000 คน ข้อเรียกร้องรอบล่าสุดครอบคลุมการต่อต้านมาตรการรัดเข็มขัด การปรับปรุงอาคารเรียน ค่าเล่าเรียนและค่าใช้จ่ายจำเป็น และความเท่าเทียมของนักศึกษา รวมถึงนักศึกษาจากนอกสหภาพยุโรป
ณ วันที่รวบรวมข้อมูล ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่ารัฐบาลยกเลิกการขึ้นค่าเล่าเรียนตามข้อเรียกร้องดังกล่าว
วันที่ 26 กันยายน เครือข่ายนักเรียนมัธยม Rete degli Studenti Medi ประท้วงในหลายเมืองต่อแนวทางด้านการศึกษาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ จูเซปเป วัลดิตารา (Giuseppe Valditara) โดยเรียกร้องโรงเรียนรัฐที่ทุกคนสามารถเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม ไม่เพิ่มความเหลื่อมล้ำ และเปิดให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในชีวิตโรงเรียน
กระแสการประท้วงขยายตัวในวันที่ 16 ตุลาคม เมื่อนักเรียนในหลายเมืองออกมาเรียกร้องให้รัฐบาลของนายกรัฐมนตรี จอร์เจีย เมโลนี (Giorgia Meloni) เพิ่มเงินลงทุนในโรงเรียนและลดการจัดสรรทรัพยากรไปสู่การซื้ออาวุธ
ข้อกังวลยังครอบคลุมโรงเรียนที่มีอาคารทรุดโทรม ครูไม่เพียงพอ และอนาคตในตลาดแรงงานที่มีค่าตอบแทนต่ำเมื่อเทียบกับค่าครองชีพ
วันที่ 30 ตุลาคม การประท้วงรอบใหม่มีประชาชนหลายหมื่นคน ส่วนใหญ่เป็นนักเรียน นักศึกษา และแรงงาน เข้าร่วมกิจกรรมที่สหภาพแรงงาน Unione Sindacale di Base เรียกร้องให้เพิ่มค่าจ้างและเสริมสร้างบริการสาธารณะท่ามกลางค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น พร้อมคัดค้านการเพิ่มรายจ่ายทางทหาร
ข้อมูล Eurostat เดือนกันยายน 2569 ระบุว่า อัตราการว่างงานของคนอายุต่ำกว่า 25 ปีในอิตาลีอยู่ที่ 19.9% เทียบกับ 15.5% ในสหภาพยุโรป ซึ่งช่วยอธิบายบริบทของความกังวลเกี่ยวกับอนาคตทางเศรษฐกิจของเยาวชน
วันที่ 13 ตุลาคม นักศึกษาแอลเบเนียจัดการประท้วงเรื่องค่าใช้จ่ายในการศึกษาระดับอุดมศึกษา สภาพมหาวิทยาลัย การสนับสนุนทางการเงิน และโอกาสหางานหลังเรียนจบ
การชุมนุมขยายจากกรุงติรานาไปยังพื้นที่อื่น โดยวันที่ 17 ตุลาคมมีผู้เข้าร่วมหลายพันคน และข้อเรียกร้องบางส่วนพัฒนาไปสู่การขอให้นายกรัฐมนตรี เอดี รามา (Edi Rama) ลาออก
แรงกดดันสะสมไม่ได้มีเพียงเรื่องค่าเล่าเรียน แต่รวมถึงความไม่พอใจต่อความเหลื่อมล้ำ การขาดแคลนงานที่มีคุณภาพ และการทุจริตที่ผู้ชุมนุมกล่าวหาว่าเป็นอุปสรรคต่อการเติบโตทางอาชีพ
นักศึกษาที่ให้สัมภาษณ์กับ Reuters ในเดือนตุลาคมเล่าว่า คนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่งมองเห็นอนาคตของตนนอกประเทศ เพราะรู้สึกว่าคนมีเส้นสายได้เปรียบกว่าคนที่มีความสามารถ
การประท้วงบางช่วงเกิดการปะทะ โดยตำรวจระบุ ณ วันที่ 17 ตุลาคมว่ามีผู้ถูกควบคุมตัวสะสมประมาณ 500 คน และปล่อยตัวแล้ว 330 คน
ด้านนายกรัฐมนตรีรามาปฏิเสธข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการบริหารที่ไม่เหมาะสม ยืนยันไม่ลาออก และกล่าวว่ารัฐบาลเคารพสิทธิของนักศึกษาในการชุมนุม
วันที่ 24 ตุลาคม กลุ่มที่ใช้ชื่อ Generación Z พร้อมด้วยนักศึกษาจากหลายมหาวิทยาลัย องค์กรสิทธิมนุษยชน สหภาพแรงงาน และกลุ่มภาคประชาชนร่วมชุมนุมในกรุงลิมา โดยหนังสือพิมพ์ La República ประเมินว่ามีผู้เข้าร่วมราว 1,000 คน
ผู้ชุมนุมเรียกร้องให้รัฐบาลประธานาธิบดี เคย์โกะ ฟูจิโมริ (Keiko Fujimori) แก้ปัญหาอาชญากรรมและการรีดไถ รวมถึงดำเนินมาตรการรับมือไฟป่าที่เกิดขึ้นในหลายภูมิภาคอย่างมีประสิทธิภาพ
ปัญหาการรีดไถส่งผลอย่างรุนแรงต่อธุรกิจขนส่งสาธารณะในกรุงลิมาและกายาโอ (Callao) โดย La República อ้างข้อมูลสำนักงานอัยการว่า นับตั้งแต่ต้นปี 2569 จนถึงช่วงการชุมนุม มีคนขับรถถูกสังหารกว่า 80 คน และเกิดการโจมตีกว่า 160 ครั้ง
ข้อเรียกร้องจึงกว้างกว่าปัญหาของนักศึกษา เพราะความปลอดภัยในการใช้ชีวิต การเดินทาง และประกอบอาชีพกระทบประชาชนหลายช่วงวัย
ผู้ชุมนุมยังเรียกร้องเรื่องค่าครองชีพและการปฏิรูปตำรวจ พร้อมแสดงความไม่พอใจต่อการแก้ปัญหาไฟป่าและผลกระทบต่อชุมชนในภูมิภาคต่าง ๆ
กรณีดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า การเคลื่อนไหวที่มี Gen Z เป็นหนึ่งในผู้จัดสามารถมีวาระเกี่ยวกับคุณภาพบริการสาธารณะและความปลอดภัยของประชาชนทั้งหมด ไม่ใช่เพียงสิทธิของเยาวชน
วันที่ 31 ตุลาคม กลุ่ม Gen Z regelt จัดการประท้วงใน 34 เมืองของเยอรมนี โดย Reuters รายงานว่ามีผู้ประท้วงรวมหลายหมื่นคน
ข้อเรียกร้องหลักของกลุ่มคือเพิ่มการลงทุนในการศึกษา สาธารณสุข บริการทางสังคม และแก้ปัญหาค่าครองชีพ รวมถึงการคัดค้านแนวโน้มกลับมาใช้การเกณฑ์ทหารภาคบังคับ
ตามข้อมูลของกองทัพเยอรมนี ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2569 ระบบรับราชการทหารใหม่ยังตั้งอยู่บนหลักสมัครใจ ไม่ใช่การนำระบบเกณฑ์ทหารภาคบังคับทั่วไปแบบก่อนปี 2554 กลับมาใช้ แต่ชายเยอรมันที่เกิดตั้งแต่ปี 2551 มีหน้าที่เข้าสู่กระบวนการสำรวจข้อมูลและการตรวจประเมินความพร้อมตามกรอบกฎหมาย
ผู้ประท้วงกังวลว่าการเปลี่ยนแปลงนี้อาจนำไปสู่ภาระที่เพิ่มขึ้นสำหรับเยาวชน และไม่เห็นด้วยกับลำดับความสำคัญของรายจ่ายรัฐเมื่อเทียบกับการลงทุนในชีวิตความเป็นอยู่
เรื่องโรงเรียนก็มีข้อมูลเศรษฐกิจรองรับ โดยผลสำรวจของธนาคารเพื่อการพัฒนา KfW ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2569 ประเมินความต้องการลงทุนสะสมที่ยังไม่ได้รับการตอบสนองของเทศบาลทั่วเยอรมนีราว 231,200 ล้านยูโร โดยโครงสร้างพื้นฐานโรงเรียนมีสัดส่วนสูงที่สุดราว 68,900 ล้านยูโร
ตัวเลขดังกล่าวเป็นการประเมินความจำเป็นในการลงทุนจากหน่วยงานท้องถิ่น ไม่ใช่งบใหม่ที่รัฐบาลอนุมัติแล้ว และสะท้อนช่องว่างระหว่างการลงทุนที่ผ่านมาและทรัพยากรที่โรงเรียนยังต้องการ
การชุมนุมส่วนใหญ่ได้รับการรายงานว่าเป็นไปโดยสงบ แต่มีเหตุความรุนแรงและความเสียหายต่อทรัพย์สินในบางเมือง ขณะที่องค์กรตัวแทนนักเรียนระดับชาติ BundesSchülerKonferenz (BSK) แยกตัวออกจาก Gen Z regelt และมีแนวทางการเคลื่อนไหวของตนเอง ดังนั้น จึงไม่ควรถือว่าการชุมนุมครั้งนี้เป็นจุดยืนร่วมของนักเรียนเยอรมันทั้งหมด
วันที่ 15 พฤศจิกายน กลุ่มที่ใช้ชื่อ Generación Z ชุมนุมในกรุงเม็กซิโกซิตีร่วมกับกลุ่ม Movimiento del Sombrero และครอบครัวผู้สูญหาย ภายหลังจากการเคลื่อนไหวเรื่องความรุนแรงและอาชญากรรมในปีก่อน
ผู้ชุมนุมเรียกร้องให้ปรับปรุงความปลอดภัย การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม การศึกษา และที่อยู่อาศัย รวมถึงเพิ่มการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตัดสินใจของรัฐ
Grupo Animal รายงานว่าผู้จัดที่ให้สัมภาษณ์ระบุว่าความเคลื่อนไหวไม่ได้รับการส่งเสริมจากพรรคการเมืองใด และวิพากษ์วิจารณ์ปัญหาที่สะสมภายใต้รัฐบาลหลายชุด
การชุมนุมครั้งนี้มีผู้ร่วมประมาณ 120 คนตามการประเมินของหน่วยงานในกรุงเม็กซิโกซิตี และเสร็จสิ้นโดยไม่มีเหตุรุนแรงที่ได้รับรายงาน จึงมีขนาดค่อนข้างเล็กเมื่อเทียบกับการชุมนุมในประเทศอื่น ๆ
อย่างไรก็ตาม ข้อเรียกร้องที่หลากหลายสะท้อนว่าความมั่นคงในอนาคตของเยาวชนไม่ได้ขึ้นอยู่กับการมีงานทำเท่านั้น หากยังรวมถึงความเชื่อมั่นว่าจะสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัย เข้าถึงความยุติธรรม และมีส่วนกำหนดทิศทางประเทศด้วย
งานวิเคราะห์ Why Gen-Z Is Rising โดย Erica Chenoweth และ Matthew Cebul ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Democracy เมื่อเดือนมกราคม 2569 เสนอว่า ปัจจัยสำคัญของการประท้วงที่มีคนรุ่นใหม่เป็นกำลังหลักในหลายประเทศคือความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ การถูกกันออกจากกระบวนการใช้อำนาจ และปัญหาคอร์รัปชัน
โดยเฉพาะเมื่อคนรุ่นใหม่เผชิญข้อจำกัดในการเข้าถึงโอกาส ขณะที่ผู้มีอำนาจถูกมองว่ามีสิทธิประโยชน์เหนือกว่าประชาชนทั่วไป
เมื่อนำทั้ง 14 กรณีมาเปรียบเทียบ จะพบว่าการประท้วงไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่สามารถแยกแรงกดดันร่วมที่ปรากฏได้อย่างน้อย 4 ประการ
ในเซเนกัล เงินช่วยเหลือที่นักศึกษาใช้ดำรงชีวิตเป็นข้อพิพาทสำคัญ ในอินเดีย ความเป็นธรรมของการสอบมีผลต่อโอกาสศึกษา ส่วนฝรั่งเศส เบลเยียม แอลเบเนีย และชิลี ความไม่พอใจครอบคลุมทั้งคุณภาพและต้นทุนการเรียน
การแข่งขันเพื่อโอกาสเหล่านี้เกิดขึ้นท่ามกลางตลาดแรงงานที่คนวัยเริ่มทำงานเผชิญข้อจำกัดมากกว่าคนที่มีประสบการณ์อยู่แล้ว
รายงาน Global Employment Trends for Youth 2026 ขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2569 พบว่า ในปี 2568
ขณะที่ในประเทศรายได้สูง งานทักษะระดับกลางที่เคยเป็นช่องทางให้เยาวชนเข้าสู่ตลาดแรงงาน เช่น งานธุรการ งานขาย งานบริการ และงานในภาคการผลิตบางประเภท มีแนวโน้มลดลง
การเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีรวมถึง AI ยังสร้างทั้งโอกาสและความไม่แน่นอน โดย ILO ประเมินว่างานของคนอายุ 15-29 ปีประมาณ 6.1% อยู่ในอาชีพที่มีแนวโน้มได้รับผลกระทบจาก AI สูง
ผลสำรวจ Deloitte Global Gen Z and Millennial Survey 2026 จากผู้ตอบกว่า 22,500 คนใน 44 ประเทศ พบว่าค่าครองชีพเป็นความกังวลอันดับต้นของทั้งสองเจเนอเรชันติดต่อกันเป็นปีที่ห้า
ผู้ตอบกลุ่ม Gen Z จำนวน 55% ระบุว่าได้ชะลอการตัดสินใจครั้งสำคัญ เช่น การเรียนต่อ การสร้างครอบครัว หรือการเริ่มต้นธุรกิจ เพราะข้อจำกัดด้านการเงิน และ 69% ระบุว่าค่าใช้จ่ายหรือการเข้าถึงที่อยู่อาศัยส่งผลต่อการเลือกอาชีพและสถานที่ทำงาน
ในยุโรป ข้อมูล Eurostat ระบุว่า ในปี 2568 คนอายุ 15-29 ปีจำนวน 26.9% อาศัยอยู่ในบ้านที่มีความแออัด เทียบกับประชากรทั้งหมดที่ 16.8%
การมีงานทำจึงไม่ใช่สิ่งเดียวที่กำหนดว่าคนรุ่นใหม่จะมั่นใจต่ออนาคตหรือไม่ เพราะหากค่าจ้างไม่เพียงพอ ต้นทุนที่อยู่อาศัยสูง หรือครอบครัวไม่มีทรัพยากรช่วยเหลือ การเรียนจบและเริ่มทำงานอาจยังไม่ทำให้พวกเขาสามารถสร้างชีวิตตามเป้าหมายได้
ในเซอร์เบีย ภัยจากโครงสร้างพื้นฐานของรัฐเป็นชนวนให้ประชาชนตั้งคำถามถึงการตรวจสอบโครงการสาธารณะ ฟิลิปปินส์มีข้อกล่าวหาทุจริตงบป้องกันน้ำท่วม เคนยายังมีข้อพิพาทเรื่องการเยียวยาและความรับผิดชอบ ส่วนอินเดียเป็นปัญหาการเข้าถึงโอกาสผ่านระบบสอบ
ในกรณีเหล่านี้ ประเด็นคอร์รัปชันหรือการกำกับดูแลไม่ได้เป็นเรื่องการเมืองที่แยกขาดจากชีวิตประจำวัน แต่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัย โอกาสเรียน การใช้เงินภาษี และความคุ้มครองของประชาชน
กรณีชิลี ฝรั่งเศส เยอรมนี และอินโดนีเซียยังทำให้เห็นว่า เมื่อรัฐต้องจัดสรรทรัพยากรระหว่างการรักษาวินัยการคลัง รายจ่ายด้านความมั่นคง สวัสดิการ และการลงทุนในทุนมนุษย์ การตัดสินใจเรื่องงบประมาณย่อมถูกตั้งคำถามจากคนที่ต้องรับผลของนโยบายเหล่านี้เป็นเวลาหลายทศวรรษ
รายงาน Youth Participation in National Parliaments 2025 ของสหภาพรัฐสภา (IPU) ที่เผยแพร่ในเดือนเมษายน 2569 จากข้อมูล 210 สภาใน 155 ประเทศ พบว่าสมาชิกรัฐสภาอายุไม่เกิน 30 ปีมีสัดส่วนเพียง 2.8% เท่าเดิมกับการสำรวจครั้งก่อนในปี 2566
ขณะที่รายงานด้านความเชื่อมั่นต่อสถาบันรัฐบาลของ OECD เดือนมิถุนายน 2569 พบว่า ในประเทศที่สำรวจ มีเพียง 31% ของผู้ตอบทุกช่วงวัยที่รู้สึกว่าคนเช่นตนเองมีสิทธิมีเสียงในการตัดสินใจของรัฐ
นอกจากนี้ รายงานล่าสุดของแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งรวบรวมประสบการณ์ของเด็กและเยาวชนกว่า 500 คนทั่วโลก ยังระบุว่า คนรุ่นใหม่ออกมาแสดงความเห็นในประเด็นที่หลากหลาย ทั้งคุณภาพการศึกษา ความเป็นธรรมทางสังคม สิ่งแวดล้อม และความเท่าเทียม แต่บางส่วนเผชิญอุปสรรคจากการไม่ได้รับการยอมรับ การเลือกปฏิบัติ หรือความรุนแรงระหว่างการใช้สิทธิ
ดังนั้น การอธิบายการประท้วงทั้งหมดด้วยภาวะเศรษฐกิจเพียงปัจจัยเดียวจึงไม่เพียงพอ เช่นเดียวกับการมองว่าเป็นผลของสื่อสังคมออนไลน์อย่างเดียว เพราะแม้สื่อดิจิทัลจะทำให้ผู้คนรับรู้ปัญหาและเปรียบเทียบโอกาสได้ง่ายขึ้น แต่ประเด็นที่ทำให้คนรุ่นใหม่รู้สึกเดือดร้อนมีรากฐานจากนโยบาย สภาพชีวิต และความสัมพันธ์ระหว่างประชาชนกับรัฐ
เมื่อกลับมาพิจารณาการชุมนุมที่มีการนัดหมายในไทยวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 จะพบว่าข้อเรียกร้องที่ประกาศก่อนการชุมนุมสะท้อนปัญหาในชีวิตประจำวันของนักเรียน และมีหลายประเด็นคล้ายกับการประท้วงที่เกิดขึ้นในต่างประเทศปีนี้
กลุ่ม "เรานักเรียน" ต้องการให้เรียนฟรีจนถึงระดับปริญญาตรีโดยไม่มีค่าใช้จ่ายแฝง ให้โรงเรียนเคารพสิทธิและศักดิ์ศรีนักเรียน และให้นักเรียนมีอำนาจร่วมกำหนดกฎของสถานศึกษา
ส่วน Student Network เสนอให้ลดความเหลื่อมล้ำด้านคุณภาพการศึกษา เพิ่มสิทธิและการมีส่วนร่วมของนักเรียน ตลอดจนตั้งคำถามต่อระบบการศึกษาที่มุ่งเตรียมคนสำหรับการแข่งขันในตลาดแรงงานโดยไม่เปิดพื้นที่ให้คิดอย่างอิสระเพียงพอ
กลุ่มนวชนเสรีและเครือข่ายอื่น ๆ ยังเสนอเรื่องรัฐธรรมนูญใหม่ งบประมาณที่ตอบโจทย์ประชาชน สิทธิของครูและบุคลากรทางการศึกษา การยกเลิกการเกณฑ์ทหาร การปกป้องสิ่งแวดล้อม และการต่อต้านทุนผูกขาด ส่วนกลุ่มฟื้นฟูประชาธิปไตยหยิบยกค่าแรงขั้นต่ำและค่าครองชีพขึ้นมาด้วย
หากพิจารณาข้อมูลล่าสุดด้านเศรษฐกิจ การศึกษา และความคิดเห็นของคนรุ่นใหม่ในไทย จะเห็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่เกี่ยวข้องกับข้อเรียกร้องดังกล่าวอย่างน้อย 4 ประการ
ประเทศไทยมีโครงการสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการจัดการศึกษาตั้งแต่ระดับอนุบาลจนจบการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยในปีงบประมาณ 2569 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) จัดสรรเงินอุดหนุนครอบคลุม 5 รายการหลัก ได้แก่ ค่าจัดการเรียนการสอน ค่าหนังสือเรียน ค่าอุปกรณ์การเรียน ค่าเครื่องแบบ และค่ากิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
แต่การสนับสนุนรายการพื้นฐานดังกล่าวไม่ได้ทำให้ค่าใช้จ่ายอื่น ๆ ของครอบครัว เช่น ค่าเดินทาง ค่าอาหาร ค่าครองชีพนอกบ้าน และค่าอินเทอร์เน็ต หายไปทั้งหมด
ผลสำรวจของ UNICEF และนิด้าโพลจากการสัมภาษณ์ครัวเรือนที่มีเด็ก 1,227 ครัวเรือนทั่วประเทศในเดือนมิถุนายน 2569 ซึ่งเผยแพร่วันที่ 25 สิงหาคม พบว่า
รายงานประจำปี 2568 ของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ซึ่งเผยแพร่ในปี 2569 ระบุว่า ประเทศไทยมีนักเรียนยากจนพิเศษประมาณ 1.39 ล้านคน โดยครัวเรือนของเด็กกลุ่มนี้มีรายได้เฉลี่ยเพียง 1,236 บาทต่อคนต่อเดือน หรือประมาณ 41 บาทต่อวัน
เพื่อบรรเทาภาระดังกล่าว กสศ. ได้ขยายอัตราเงินอุดหนุนทุนเสมอภาคในปีการศึกษา 2569 เป็น 4,200 บาทต่อคนต่อปี สำหรับนักเรียนยากจนพิเศษกลุ่มเป้าหมายไม่น้อยกว่า 1.3 ล้านคน
อีกหนึ่งตัวเลขที่สำคัญคือ ณ เดือนธันวาคม 2568 ประเทศไทยมีเด็กและเยาวชนอายุ 3-18 ปีที่ไม่ปรากฏชื่อในระบบการศึกษา 603,095 คน ลดลงจาก 880,463 คนในปี 2567 แต่ในจำนวนนี้มีเยาวชนอายุ 15-18 ปีถึง 252,336 คน หรือประมาณ 42% และกว่า 413,000 คนเป็นกลุ่มที่ไม่พบชื่อในระบบต่อเนื่องมาตั้งแต่ปีก่อน
ที่สำคัญ กสศ. ติดตามนักเรียนยากจนและยากจนพิเศษที่จบชั้น ม.3 ในปีการศึกษา 2564 จำนวน 167,989 คน พบว่าเมื่อถึงปีการศึกษา 2565 มีผู้เรียนต่อ ม.4 หรือเทียบเท่า 136,961 คน คิดเป็น 81.5%
แต่เมื่อติดตามจนถึงปีการศึกษา 2568 กลับพบว่ามีเพียง 21,079 คน หรือ 12.5% ของกลุ่มตั้งต้นที่เข้าศึกษาต่อระดับอุดมศึกษาผ่านระบบ TCAS เทียบกับอัตราการเรียนต่อผ่าน TCAS ของนักเรียนทั่วประเทศที่ 32%
ทั้งนี้ การเปรียบเทียบครอบคลุมการเข้าสู่มหาวิทยาลัยผ่านระบบ TCAS ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่ไม่ปรากฏข้อมูลทั้งหมดเลิกเรียน เพราะอาจเลือกเรียนสายอาชีวศึกษาหรือเข้าศึกษาผ่านช่องทางอื่น
ข้อเรียกร้องเรื่องเรียนฟรีถึงปริญญาตรีจึงเกี่ยวข้องโดยตรงกับคำถามว่า เยาวชนที่มีฐานะต่างกันจะมีโอกาสศึกษาและเข้าสู่ตลาดแรงงานในลักษณะเดียวกันได้หรือไม่
ผลการประเมิน PISA 2025 ขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ฉบับประเทศไทยลงวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 พบว่านักเรียนไทยอายุ 15 ปีมีคะแนนเฉลี่ยด้านวิทยาศาสตร์ 432 คะแนน คณิตศาสตร์ 407 คะแนน และการอ่าน 392 คะแนน เพิ่มขึ้นจาก PISA 2022 จำนวน 23, 13 และ 13 คะแนนตามลำดับ
แม้จะถือเป็นสัญญาณการปรับตัวดีขึ้น แต่คะแนนของนักเรียนไทยยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD ทั้งสามด้าน
สัดส่วนนักเรียนที่มีทักษะถึงเกณฑ์พื้นฐาน | ไทย | ค่าเฉลี่ย OECD |
วิทยาศาสตร์ | 59% | 74% |
คณิตศาสตร์ | 41% | 65% |
การอ่าน | 41% | 69% |
นอกจากนี้ นักเรียนไทยในกลุ่มฐานะทางเศรษฐกิจและสังคมสูงสุด 25% มีคะแนนวิทยาศาสตร์สูงกว่ากลุ่มฐานะต่ำสุด 25% อยู่ 55 คะแนน
ปัญหาด้านทรัพยากรในโรงเรียนยังปรากฏอยู่เช่นกัน โดย PISA 2025 ระบุว่านักเรียนไทย 39% อยู่ในโรงเรียนที่ผู้บริหารรายงานว่าการขาดแคลนสื่อหรืออุปกรณ์การเรียนส่งผลต่อการจัดการเรียนการสอน ขณะที่ 30% อยู่ในโรงเรียนที่มีข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐาน
สอดคล้องกับผลวิจัย Next Generation Thailand ของ British Council ที่เผยแพร่ในเดือนสิงหาคม 2569 ซึ่งพบว่า ในกลุ่มผู้ตอบที่กำลังศึกษา 562 คน ประเด็นที่ผู้ตอบเห็นว่าควรปรับปรุง ได้แก่
หากการเรียนต้องใช้เงินและเวลาจำนวนมาก แต่สิ่งที่ผู้เรียนได้รับไม่สอดคล้องกับการใช้ชีวิตหรือโอกาสในตลาดแรงงาน ข้อเรียกร้องของเยาวชนจึงไม่จำกัดอยู่ที่การลดค่าใช้จ่าย แต่ยังครอบคลุมถึงการปรับเปลี่ยนหลักสูตร คุณภาพการเรียนรู้ และสิทธิในการร่วมออกแบบระบบการศึกษาที่เหมาะกับความต้องการของผู้เรียนด้วย
ข้อมูลเศรษฐกิจไทยของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ซึ่งแถลงเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า GDP ไตรมาส 3 ขยายตัว 2.9% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน แต่จำนวนผู้ว่างงานเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 434,900 คน และอัตราว่างงาน 1.02% สูงขึ้นจาก 0.95% ในไตรมาส 2 และ 0.77% ในช่วงเดียวกันของปีก่อน
แม้ประเทศไทยจะมีอัตราว่างงานโดยรวมค่อนข้างต่ำ แต่หากแยกตามช่วงอายุ จะพบว่าคนรุ่นใหม่เผชิญความท้าทายมากกว่าประชากรวัยผู้ใหญ่
ข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.) ในไตรมาส 2 ปี 2569 พบว่า เยาวชนอายุ 15-24 ปีเป็นผู้ว่างงานประมาณ 207,000 คน หรือ 5.7% ของกำลังแรงงานในช่วงวัยดังกล่าว เทียบกับ 0.5% ในกลุ่มอายุ 25 ปีขึ้นไป
นอกจากนี้ ในกลุ่มเยาวชนที่ว่างงานดังกล่าวราว 165,000 คนไม่เคยทำงานมาก่อน สะท้อนความท้าทายของการเข้าสู่ตลาดแรงงานครั้งแรก
หากพิจารณาตามระดับการศึกษา ผู้สำเร็จการศึกษาระดับอุดมศึกษาที่ว่างงานมีประมาณ 166,000 คน คิดเป็นอัตราว่างงาน 1.6% ของกำลังแรงงานที่สำเร็จการศึกษาระดับนี้ ซึ่งยังสูงกว่าอัตราว่างงานโดยรวม แม้ตัวเลขดังกล่าวไม่ได้ครอบคลุมเฉพาะนักศึกษาจบใหม่
ข้อมูลรายเดือนที่ใหม่กว่าชี้ว่าอัตราว่างงานเยาวชนอายุ 15-24 ปีอยู่ที่ 6.6% ในเดือนกรกฎาคม และ 6.9% ในเดือนสิงหาคม ก่อนลดลงเหลือ 4.6% ในเดือนกันยายน
แม้อัตราว่างงานของเยาวชนจะลดลงในเดือนกันยายน แต่ยังสูงกว่าประชากรอายุ 25 ปีขึ้นไปที่มีอัตราว่างงาน 0.5% ถึงกว่า 9 เท่า
นอกเหนือจากกลุ่มที่กำลังหางานทำ ฐานข้อมูล World Bank ที่ใช้ค่าประมาณของ ILO ระบุว่าสัดส่วนประชากรไทยอายุ 15-24 ปีที่ไม่ได้เรียน ไม่ได้ทำงาน และไม่ได้ฝึกอบรม หรือ NEET อยู่ที่ 12.89% ในปี 2568
สำหรับเยาวชนที่ได้งานทำแล้ว ความมั่นคงด้านรายได้ยังเป็นปัญหา โดยผลวิจัย Next Generation Thailand พบว่า ในกลุ่มผู้ตอบที่มีงานทำ 1,231 คน ปัญหาที่รายงานบ่อยที่สุด ได้แก่
ส่วนผลสำรวจ Deloitte ปี 2569 ซึ่งเก็บข้อมูลจาก Gen Z และ Millennials ในไทยรวมกันกว่า 300 คน พบว่าค่าครองชีพเป็นความกังวลหลักของผู้ตอบกลุ่ม Gen Z ไทย 43%
ที่สำคัญ 65% ของผู้ตอบกลุ่ม Gen Z ไทยต้องชะลอการตัดสินใจครั้งสำคัญในชีวิตเนื่องจากข้อจำกัดทางการเงิน สูงกว่าค่าเฉลี่ยของผู้ตอบ Gen Z ทั่วโลกที่ 55% และ 94% ระบุว่าความสามารถในการจ่ายค่าที่อยู่อาศัยส่งผลต่อการเลือกอาชีพและสถานที่ทำงาน เทียบกับ 69% ของผู้ตอบกลุ่ม Gen Z ทั่วโลก
แรงกดดันเหล่านี้เกิดขึ้นในระบบเศรษฐกิจที่ครัวเรือนมีภาระหนี้สูง โดยข้อมูลธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ระบุว่าสัดส่วนหนี้ครัวเรือนต่อ GDP ยังอยู่ที่ 85.2% ในไตรมาส 2 ปี 2569 แม้ทยอยลดลงจากจุดสูงสุด
ด้วยเหตุนี้ ประเด็นค่าแรง ค่าครองชีพ และโอกาสประกอบอาชีพในข้อเรียกร้องของเยาวชนจึงเชื่อมโยงกับคำถามที่กว้างกว่าการมีงานทำ คือจะมีรายได้เพียงพอที่จะเลี้ยงชีพ พึ่งพาตัวเอง และสร้างครอบครัวหรือดำเนินชีวิตตามเป้าหมายได้เพียงใด
งานวิจัย Next Generation Thailand ของ British Council เก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากคนอายุ 18-30 ปี จำนวน 2,000 คนทั่วประเทศในปี 2568 ร่วมกับการสัมภาษณ์และการสนทนากลุ่ม พบว่า 51% ของผู้ตอบรู้สึกว่าเสียงของเยาวชนในประเด็นระดับประเทศไม่ค่อยได้รับการรับฟังหรือแทบไม่เคยได้รับการรับฟัง
ขณะที่ 45% ระบุแรงกดดันจากสังคม และ 41% ระบุข้อจำกัดในการเข้าถึงการศึกษา การฝึกทักษะ และการจ้างงาน เป็นอุปสรรคที่ส่งผลต่อตนเองในช่วงห้าปีก่อนการสำรวจ
อย่างไรก็ตาม ผลวิจัยชุดเดียวกันไม่ได้สะท้อนภาพของคนรุ่นใหม่ที่หมดหวังทั้งหมด
ภาพที่ปรากฏจึงไม่ใช่การปฏิเสธการเรียน การทำงาน หรือการมีส่วนร่วมในสังคมทั้งหมด หากแต่เป็นความต้องการให้ระบบการศึกษา เศรษฐกิจ และการเมืองเปิดโอกาสให้พวกเขามีส่วนกำหนดอนาคตของตนเองได้มากขึ้น
ก่อนวันชุมนุม นายประเสริฐ จันทรรวงทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ระบุเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ว่ากระทรวงฯ เคารพสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกของนักเรียน กำชับสถานศึกษาไม่ให้ลงโทษ ข่มขู่ หรือจำกัดสิทธิทางการศึกษาเนื่องจากการเข้าร่วมชุมนุมโดยสงบ ไม่ให้นำระเบียบเรื่องทรงผมหรือเครื่องแต่งกายมาเป็นเหตุปิดกั้นการเรียนและการเข้าสอบ และพร้อมรับข้อเสนอของนักเรียนมาพิจารณาทบทวนนโยบาย
อย่างไรก็ตาม สำหรับข้อเรียกร้องเชิงเศรษฐกิจและสวัสดิการ การพิจารณาว่ารัฐควรขยายการสนับสนุนถึงระดับปริญญาตรีเพียงใดต้องคำนึงถึงต้นทุน ขอบเขตผู้มีสิทธิ และคุณภาพของบริการควบคู่กัน โดยเฉพาะการช่วยเหลือเด็กที่ยังไม่สามารถเข้าถึงการศึกษาขั้นพื้นฐานหรืออุดมศึกษาได้
ขณะเดียวกัน ความจำเป็นในการลงทุนพัฒนาศักยภาพคนรุ่นใหม่ยิ่งชัดเจนในบริบทที่ไทยกำลังก้าวสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว
ข้อมูลการสำรวจการทำงานของผู้สูงอายุปี 2568 ของ สสช. ประเมินว่าประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปมี 14.68 ล้านคน หรือ 20.9% ของประชากรทั้งหมด ขณะที่รายงาน Thailand Country Aging Report ของธนาคารโลกในเดือนตุลาคม 2569 คาดว่าไทยจะมีประชากรอายุ 65 ปีขึ้นไปมากกว่า 20% ภายในปี 2576 โดยกำลังแรงงานที่หดตัวและทักษะที่ไม่ตอบโจทย์เศรษฐกิจเป็นความเสี่ยงสำคัญต่อการเติบโตและความยั่งยืนทางการคลัง
ดังนั้น การทำให้คนรุ่นใหม่สามารถเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพ ตลาดแรงงานที่ให้ผลตอบแทนเหมาะสม และการมีส่วนร่วมในสังคม ไม่ได้เป็นเพียงประเด็นของเยาวชน แต่เกี่ยวข้องกับการเพิ่มผลิตภาพและอนาคตทางเศรษฐกิจของประเทศด้วย
บทเรียนจากการประท้วงในปี 2569 แสดงให้เห็นว่าผลลัพธ์มีหลายรูปแบบ อินเดียมีการลาออกของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ฝรั่งเศสประกาศข้อเสนอด้านการเรียนและเร่งการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำ เซอร์เบียจัดการเลือกตั้งและกลุ่มที่นักศึกษาผลักดันได้เสียงข้างมากในรัฐสภา แต่ในเบลเยียม เคนยา และอีกหลายประเทศยังมีข้อเรียกร้องที่ไม่ได้รับการแก้ไขทั้งหมด
ผลลัพธ์เหล่านี้ไม่สามารถนำมาใช้คาดการณ์ผลการชุมนุมในไทยโดยตรง อีกทั้งยังไม่มีข้อมูลสำรวจเฉพาะผู้ที่จะเข้าร่วมการชุมนุมในไทยวันที่ 20 พฤศจิกายนที่ยืนยันได้ว่าปัจจัยใดเป็นแรงจูงใจหลักของผู้ชุมนุมแต่ละคน หรือว่าคนรุ่นใหม่ทั้งหมดมีจุดยืนเดียวกัน
สิ่งที่ควรจับตาจึงไม่ใช่เพียงขนาดของการชุมนุมหรือผลทางการเมืองเฉพาะหน้า แต่อยู่ที่ว่าข้อเรียกร้องเรื่องความเสมอภาคทางการศึกษา การสร้างงานที่มั่นคง การจัดสรรงบประมาณ และสิทธิของเยาวชนจะได้รับคำตอบและการติดตามในเชิงนโยบายอย่างไร
เพราะสำหรับคนที่กำลังจะใช้ชีวิตอีกหลายทศวรรษท่ามกลางผลจากการตัดสินใจในปัจจุบัน ความมั่นใจต่ออนาคตไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงกับการขยันเรียนหรือทำงานหนัก แต่ขึ้นอยู่กับว่าระบบเศรษฐกิจและสถาบันทางสังคมจะเปิดโอกาสให้ความพยายามนั้นเปลี่ยนเป็นคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้จริงหรือไม่
อ้างอิง: มติชน, Next News, Associated Press (เซเนกัล), Reuters (เซเนกัล), กระทรวงยุติธรรมเซเนกัล, APS, Associated Press (เซอร์เบีย), Reuters (เซอร์เบีย 20 มิ.ย.), Reuters (เซอร์เบีย 28 มิ.ย.), Reuters (เซอร์เบีย 17 พ.ย.), EFE, El País, สภาผู้แทนราษฎรชิลี, La Tercera (1), La Tercera (2), Reuters (อินโดนีเซีย 12 มิ.ย.), Reuters (อินโดนีเซีย 28 ต.ค.), The Jakarta Post, DW, Africanews, Amnesty Kenya, World Bank (เคนยา), รัฐบาลอินเดีย, CNA, Reuters (อินเดีย 25 ก.ค.), The Indian Express, กระทรวงสถิติอินเดีย, Reuters (อินเดีย 16 ต.ค.), ABC News, Reuters (อินเดีย 16 พ.ย.), Reuters Connect, Philippine Star, Associated Press (ฟิลิปปินส์), Amnesty International (ฟิลิปปินส์), ABS-CBN, Reuters (ฝรั่งเศส 30 ก.ย.), Reuters (ฝรั่งเศส 3 ต.ค.), กระทรวงศึกษาธิการฝรั่งเศส, Reuters (ฝรั่งเศส 27 ต.ค.), Reuters (ฝรั่งเศส 9 พ.ย.), Reuters (ฝรั่งเศส 17 พ.ย.), Reuters (เบลเยียม), The Brussels Times (16 ก.ย.), The Brussels Times (17 พ.ย.), Euronews, ANSA (26 ก.ย.), ANSA (16 ต.ค.), Reuters (อิตาลี), Eurostat (การว่างงาน), Reuters (แอลเบเนีย 13 ต.ค.), Reuters (แอลเบเนีย 17 ต.ค.), Reuters (Gen Z ในยุโรป), La República, RPP, Reuters (เยอรมนี), Bundeswehr, KfW, Financial Times, Grupo Animal, Publimetro, Journal of Democracy, ILO, Deloitte (Global Survey), Eurostat (ที่อยู่อาศัย), IPU, OECD (Trust Survey), Amnesty International, สพฐ., UNICEF ประเทศไทย, กสศ. (รายงานประจำปี 2568), กสศ. (ทุนเสมอภาค), วสศ., OECD (PISA 2025), สสวท., British Council (Next Generation Thailand), สศช. (Economic Outlook), สศช. (GDP ไตรมาส 3/2569), สสช. (ไตรมาส 2/2569), สสช. (ส.ค. 2569), สสช. (ก.ย. 2569), SCB EIC, World Bank (NEET), United Nations, Deloitte (Thailand Perspective), ธปท. (ภาพรวมธนาคารพาณิชย์), ธปท. (สถิติเงินกู้ครัวเรือน), British Council, รัฐบาลไทย (17 พ.ย.), มติชน (20 พ.ย.), รัฐบาลไทย (งบประมาณการศึกษา), สสช. (การทำงานของผู้สูงอายุ), World Bank (Thailand Country Aging Report)