เสียงจากลุ่มน้ำโขงที่โลกต้องฟัง! ไทยเบฟปลุกพลังนักเล่าเรื่องอาเซียน
เมื่อเสียงของแม่น้ำกำลังเลือนหาย
แม่น้ำโขงไม่ได้มีเพียงเสียงของสายน้ำ แต่ยังมีเสียงของสิ่งมีชีวิตที่กำลังเงียบหายไป หนึ่งในนั้นคือ “โลมาอิรวดี” สัตว์น้ำใกล้สูญพันธุ์ ซึ่งปัจจุบันเหลืออยู่ในกัมพูชาราว 120 ตัว และกำลังเผชิญกับเสียงรบกวนจากกิจกรรมของมนุษย์ที่เพิ่มขึ้นในแม่น้ำ
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
นท พนายางกูร ศิลปินไทยที่พ่วงตำแหน่ง National Geographic Explorer นักสำรวจและผู้ผลิตสารคดีของ National Geographic เลือกเรื่องนี้มาเป็นจุดเริ่มต้นของโครงการ The Last River Dolphins เธอบันทึกเสียงธรรมชาติและเสียงของผู้คนตลอดแนวแม่น้ำโขง ทั้งเรื่องเล่า ความเชื่อ และความทรงจำที่อาจสูญหายไป พร้อมวางแผนนำเสียงเหล่านี้มาสร้างสรรค์เป็นผลงานดนตรีและกิจกรรมการฟังเสียงร่วมกับวัดและชุมชน เพื่อเชื่อมผู้คนกลับมาหาแม่น้ำอีกครั้ง
เรื่องราวของนทสะท้อนให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงของแม่น้ำไม่ได้กระทบแค่ธรรมชาติ แต่ยังเกี่ยวพันกับชีวิต วัฒนธรรม และความทรงจำของผู้คน นี่จึงเป็นเหตุผลที่การเล่าเรื่องจากคนในพื้นที่มีความสำคัญ เพราะพวกเขาคือผู้ที่ใกล้ชิดและเข้าใจความเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นมากที่สุด
แนวคิดนี้สอดคล้องกับมุมมองของ คุณฐาปน สิริวัฒนภักดี ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) ที่กล่าวในพิธีเปิดว่า น้ำเป็นมากกว่าปัจจัยสำคัญในการดำเนินธุรกิจ แต่เป็นรากฐานของชีวิต ชุมชน และระบบนิเวศ ไทยเบฟจึงให้ความสำคัญกับการดูแลทรัพยากรน้ำ พร้อมสนับสนุนนักเล่าเรื่องท้องถิ่นให้ถ่ายทอดมุมมองและประสบการณ์ของตนเองไปสู่ผู้ชมในวงกว้าง
นี่คือหนึ่งในประเด็นสำคัญจากเวทีเสวนา “From the Mekong to the World: Impact Storytelling in Southest Asia” ภายในงาน Sustainability Expo 2026 ซึ่งจัดขึ้นในโอกาสเปิดตัวความร่วมมือระหว่างบริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) และ National Geographic Society เพื่อสนับสนุนนักเล่าเรื่องในลุ่มแม่น้ำโขงตอนล่าง
SPOTLIGHT จะพาไปสำรวจว่า ความร่วมมือครั้งนี้กำลังเปิดโอกาสให้คนในภูมิภาคได้บอกเล่าเรื่องราวของบ้านเกิดตัวเองสู่เวทีโลกอย่างไร และความสำคัญในการเล่าเรื่องลุ่มน้ำโขงในเวทีโลกสำคัญอย่างไร
เมื่อคนท้องถิ่นได้เล่าเรื่องของตัวเอง
สำหรับไทยเบฟ การสนับสนุนครั้งนี้เชื่อมโยงกับแนวคิด Water of Life ที่ให้ความสำคัญกับการดูแลทรัพยากรน้ำและชุมชนที่ต้องพึ่งพาสายน้ำ เพราะแม่น้ำไม่ได้หล่อเลี้ยงเพียงผู้คน แต่ยังเป็นแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิต เป็นต้นทางของอาหาร และเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมา การสนับสนุนการเล่าเรื่องจึงเป็นอีกทางหนึ่งในการสร้างความเข้าใจและความตระหนักถึงคุณค่าของทรัพยากรที่ทุกคนใช้ร่วมกัน
คุณต้องใจ ธนะชานนท์ รองกรรมการผู้อำนวยการใหญ่ ผู้บริหารสูงสุดกลุ่มงานความยั่งยืนและกลยุทธ์ บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) มองว่า ปัญหาเรื่องน้ำมีหลายมิติ ตั้งแต่น้ำท่วมจากฝนตกหนัก ภัยแล้ง ไปจนถึงปัญหาคุณภาพน้ำและการปนเปื้อน ขณะเดียวกัน น้ำยังเชื่อมโยงกับความหลากหลายทางชีวภาพ วิถีชีวิต วัฒนธรรม และสังคม การถ่ายทอดเรื่องราวเหล่านี้จึงช่วยให้ผู้คนมองเห็นความสำคัญของน้ำได้กว้างกว่าการเป็นเพียงทรัพยากรที่ใช้ในชีวิตประจำวัน
ด้านคุณเจรมัย พิทักษ์วงศ์ กรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท เอเอ็มอี อิมเมจิเนทีฟ จำกัด มองว่า ประเทศไทยและอาเซียนมีเรื่องราวที่น่าสนใจมากมาย ทั้งธรรมชาติ ผู้คน และวัฒนธรรม แต่ยังมีอีกหลายเรื่องที่ไม่เคยถูกถ่ายทอด สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการทำให้ภูมิภาคนี้เป็นจุดหมายของการเข้ามาสำรวจ แต่ต้องเปิดโอกาสให้คนในพื้นที่ได้เป็นผู้เล่าเรื่องด้วยตัวเอง พร้อมพัฒนาทักษะการค้นคว้า ความแม่นยำ และจริยธรรมในการนำเสนอ เพราะเรื่องเล่าที่ดีสามารถสร้างความเข้าใจและนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงบวกได้
ตัวอย่างของนักเล่าเรื่องในโครงการนี้มีความหลากหลาย เช่น ตามิ บันห์ ภูมิสถาปนิกและ National Geographic Explorer จากเวียดนาม ที่ศึกษาองค์ความรู้การจัดการน้ำของชุมชนบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง ถ่ายทอดผ่านภาพวาด แผนที่ และภาพถ่าย ขณะที่ จิตรภณ ไข่คำ ช่างภาพและ National Geographic Explorer จากเชียงใหม่ มุ่งสำรวจปัญหามลพิษข้ามพรมแดนจากกิจกรรมเหมืองแร่ ซึ่งส่งผลต่อสุขภาพ แหล่งประมง และวิถีชีวิตของชุมชนในลุ่มน้ำโขง
เรเชล เสตรจเชอร์ รองประธานฝ่ายการเล่าเรื่อง National Geographic Society อธิบายว่า ความร่วมมือครั้งนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การมอบทุน แต่ประกอบด้วย 3 กลไกสำคัญ ได้แก่ ทุนสนับสนุนโครงการเล่าเรื่องที่ริเริ่มโดยคนในพื้นที่ (Grants) เวิร์กช็อปพัฒนาทักษะด้านเทคนิคและการเล่าเรื่อง (Storytellers Collective Workshops) และประสบการณ์มัลติมีเดียที่จะนำเรื่องราวด้านธรรมชาติและวัฒนธรรมของลุ่มน้ำโขงไปสู่ผู้ชมกลุ่มใหม่ ทั้งหมดนี้มีเป้าหมายเพื่อสร้างเครือข่ายนักเล่าเรื่องที่เข้มแข็งและยั่งยืนในภูมิภาค
จากความร่วมมือระหว่างไทยเบฟและ National Geographic Society จึงไม่ใช่เพียงการสนับสนุนให้มีคนออกไปบันทึกเรื่องราวของแม่น้ำโขงมากขึ้น แต่เป็นการลงทุนกับคนในพื้นที่ ให้มีทั้งโอกาส ทักษะ และเครื่องมือในการถ่ายทอดสิ่งที่พวกเขาพบเห็นด้วยตัวเอง เพราะเมื่อคนที่ใกล้ชิดกับเรื่องราวได้เป็นผู้เล่า เสียงจากชุมชนก็มีโอกาสเดินทางไปไกลกว่าเดิม จากลุ่มน้ำโขงสู่สายตาผู้คนทั่วโลก
