กรุงเทพฯ ต้อง 'อยู่กับน้ำ' เปิดโมเดล One Bangkok ต้นแบบเอกชนจับมือรัฐ
กรุงเทพฯ เป็นเมืองที่มีข้อจำกัดในการรองรับน้ำตามธรรมชาติ เพราะมีพื้นที่ป่าไม้และพื้นที่ธรรมชาติที่ช่วยซับน้ำน้อย ขณะที่พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นกรรมสิทธิ์ของเอกชน การจัดการน้ำจึงไม่ใช่หน้าที่ของภาครัฐเพียงฝ่ายเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน หนึ่งในตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือ One Bangkok โครงการขนาดใหญ่ที่ออกแบบบ่อรับน้ำ 5 บ่อ พร้อมระบบควบคุมการระบายน้ำ เพื่อช่วยกักเก็บน้ำฝนและลดภาระให้ระบบระบายน้ำของกรุงเทพฯ
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ทั้งสองมุมมองเป็นส่วนหนึ่งของเวทีเสวนา “BANGKOK’S NEXT CHAPTER: GROWING WITH WATER” ภายในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) รวมถึงมุมมองการออกแบบภูมิทัศน์และพื้นที่สีเขียวให้เป็นส่วนหนึ่งของระบบจัดการน้ำจาก วรรณพร พรประภา ผู้ก่อตั้งและกรรมการผู้จัดการ บริษัท พี แลนด์สเคป จำกัด และดำเนินรายการโดย เจรมัย พิทักษ์วงศ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร AME Imaginative Company ในเครืออมรินทร์ กรุ๊ป ร่วมแลกเปลี่ยนแนวคิดว่า กรุงเทพฯ จะออกแบบเมืองและจัดการน้ำอย่างไร เพื่อเติบโตไปกับธรรมชาติแทนการต่อสู้กับน้ำ
SPOTLIGHT สรุปประเด็นสำคัญจากเวทีเสวนา พร้อมถอดโมเดล One Bangkok กับแนวคิดสร้างพื้นที่รับน้ำให้เมือง แบบไม่เสียประสิทธิภาพของการใช้สอย
กรุงเทพฯ ต้องอยู่กับน้ำ ไม่ใช่สู้กับน้ำ
กรุงเทพฯ ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบลุ่มที่มีความสัมพันธ์กับน้ำมาแต่เดิม แต่เมื่อเมืองขยายตัว พื้นที่ธรรมชาติที่เคยช่วยรองรับและซับน้ำค่อย ๆ ลดลง ขณะที่พื้นผิวคอนกรีตและสิ่งปลูกสร้างเพิ่มขึ้น ทำให้น้ำฝนไหลลงสู่ท่อและคลองรวดเร็วกว่าเดิม นี่คือโจทย์สำคัญที่ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ชวนให้มองว่า การจัดการน้ำต้องเริ่มจากการเข้าใจภูมิประเทศของเมือง ไม่ใช่พยายามเอาชนะธรรมชาติ
ชัชชาติอธิบายว่า ลักษณะธรณีสัณฐานเป็นตัวกำหนดทิศทางและการไหลของน้ำ กรุงเทพฯ เป็นพื้นที่ลุ่มต่ำที่ต้องระบายน้ำลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยา การพัฒนาเมืองจึงต้องคำนึงถึงเส้นทางน้ำตามธรรมชาติ ทั้งพื้นที่รับน้ำ คลอง และระบบระบายน้ำ ไม่ใช่ปล่อยให้การก่อสร้างทำให้พื้นที่ซึมน้ำลดลงโดยไม่มีกติกาควบคุม
อย่างไรก็ตาม ผังเมืองเพียงอย่างเดียวไม่สามารถแก้ปัญหาน้ำได้ทั้งหมด เพราะพื้นที่ส่วนใหญ่ของกรุงเทพฯ เป็นกรรมสิทธิ์ของเอกชน การกำหนดข้อบังคับจึงต้องมาพร้อมความเข้าใจและความร่วมมือจากเจ้าของพื้นที่ ชัชชาติเปรียบว่าการจัดการเมืองต้องมี “ธรรมนูญในการอยู่ร่วมกัน” ที่ทุกฝ่ายยอมรับ โดยเฉพาะการทำให้ภาคเอกชนมีส่วนร่วมในการจัดการน้ำ ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่มพื้นที่ซึมน้ำหรือการชะลอการระบายน้ำออกจากโครงการ
อีกหนึ่งมิติของการอยู่ร่วมกับน้ำ คือการทำให้ผู้คนเข้าใจคุณค่าของน้ำและความสัมพันธ์ระหว่างน้ำกับชีวิต เจรมัย พิทักษ์วงศ์ ผู้ดำเนินรายการ ซึ่งดูแลสื่อ National Geographic Thailand ฉบับภาษาไทย ได้ชวนผู้ร่วมงานไปสำรวจนิทรรศการ “Water of Life” ภายในงาน SX2026 ที่นำเสนอเรื่องราวของน้ำมากกว่าแค่ทรัพยากรธรรมชาติ แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงวิถีชีวิต วัฒนธรรม และการดำรงอยู่ของผู้คน เพื่อชวนให้ทุกคนตระหนักว่า การดูแลน้ำไม่ใช่เพียงเรื่องของการป้องกันน้ำท่วมหรือจัดการทรัพยากร แต่คือการดูแลชีวิตและอนาคตของเมืองไปพร้อมกัน
เปิดโมเดล One Bangkok ออกแบบพื้นที่สีเขียวให้เป็นพื้นที่รับน้ำ
จากโจทย์การจัดการน้ำระดับเมือง มาสู่ตัวอย่างการลงมือทำของภาคเอกชนอย่าง One Bangkok โครงการมิกซ์ยูสขนาดใหญ่ใจกลางกรุงเทพฯ ที่ไม่ได้มองการบริหารจัดการน้ำเป็นเพียงระบบระบายน้ำภายในโครงการ แต่ให้ความสำคัญตั้งแต่การกักเก็บ บำบัด และนำน้ำกลับมาใช้ประโยชน์ เพื่อลดผลกระทบต่อระบบระบายน้ำของเมือง
ปณต สิริวัฒนภักดี ประธานเจ้าหน้าที่บริหารกลุ่ม บริษัท เฟรเซอร์ส พร็อพเพอร์ตี้ จำกัด อธิบายว่า การรับมือกับความเสี่ยงจาก Climate Change และน้ำท่วมเป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนลงทุนระยะยาว โดย One Bangkok ออกแบบบ่อรับน้ำ 5 บ่อ และมีจุดระบายน้ำออกจากโครงการ 3 จุด เพื่อกระจายการรับน้ำและควบคุมปริมาณน้ำที่จะปล่อยเข้าสู่ระบบของกรุงเทพฯ ทั้งยังมีการกักเก็บน้ำฝนไว้ใช้ประโยชน์ภายในโครงการ รวมถึงบำบัดและนำน้ำ Greywater กลับมาใช้ในระบบอาคาร
สิ่งที่น่าสนใจคือ บ่อรับน้ำทั้ง 5 บ่อไม่ได้ปรากฏให้เห็นเป็นบ่อขนาดใหญ่บนพื้นผิว แต่ซ่อนอยู่ใต้พื้นที่สีเขียวของโครงการ ซึ่งเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างระบบวิศวกรรมกับการออกแบบภูมิทัศน์ โดยมี วรรณพร พรประภา ผู้ก่อตั้งและกรรมการผู้จัดการ บริษัท พี แลนด์สเคป จำกัด ร่วมออกแบบพื้นที่เปิดโล่งให้เป็นมากกว่าสวนสวย แต่ยังช่วยรองรับและจัดการน้ำไปพร้อมกัน
วรรณพรอธิบายว่า น้ำไม่รู้จักขอบเขตที่ดินหรือโฉนด การจัดการจึงต้องมองระบบน้ำอย่างเป็นองค์รวม ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ไปจนถึงปลายน้ำ โดยเรียนรู้จากธรรมชาติและออกแบบพื้นที่ให้ทำงานสอดคล้องกับวงจรน้ำ ทั้งการรักษาความชุ่มชื้นของดิน การกักเก็บน้ำ และการนำกลับมาใช้ประโยชน์
แนวคิดนี้ยังเชื่อมโยงกับการพัฒนาเมืองแบบ Sponge City หรือเมืองฟองน้ำ ที่ออกแบบให้พื้นที่สามารถดูดซับและชะลอน้ำได้มากขึ้น ผ่านการเพิ่มพื้นที่สีเขียวและเลือกใช้วัสดุที่น้ำซึมผ่านได้ แทนการปกคลุมพื้นผิวด้วยคอนกรีตทั้งหมด ทำให้พื้นที่สีเขียวไม่ได้มีคุณค่าแค่ด้านความสวยงาม แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยให้เมืองรับมือกับน้ำได้ดีขึ้น
ร่วมมือข้ามขอบเขต เพื่อให้กรุงเทพฯ เติบโตไปกับน้ำ
การจัดการน้ำไม่อาจสำเร็จได้ด้วยหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง เพราะน้ำไม่ได้ไหลตามเส้นแบ่งเขตการปกครองหรือกรรมสิทธิ์ที่ดิน แต่เชื่อมโยงพื้นที่ทุกส่วนเข้าด้วยกัน ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ไปจนถึงปลายน้ำ การรับมือกับน้ำท่วมจึงต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน นักวิชาการ และประชาชน
ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร มองว่าแต่ละภาคส่วนมีหน้าที่และศักยภาพแตกต่างกัน ภาครัฐดูแลโครงสร้างพื้นฐานและวางกติกา ภาคเอกชนร่วมออกแบบและพัฒนาพื้นที่ นักวิชาการสนับสนุนองค์ความรู้ ขณะที่ประชาชนมีส่วนร่วมในการดูแลเมือง หากทุกฝ่ายนำจุดแข็งของตัวเองมาประสานกัน ก็จะกลายเป็นพลังที่แข็งแรงกว่าการทำงานแยกส่วน
ด้าน ปณต สิริวัฒนภักดี สะท้อนว่า ภาคเอกชนพร้อมมีส่วนร่วมมากขึ้น หากภาครัฐเปิดพื้นที่ให้เกิดความร่วมมือ และมุ่งสร้างผลลัพธ์ที่เป็นประโยชน์ต่อเมืองและประชาชน เพราะการพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ในวันนี้ไม่ควรมองเพียงประโยชน์ภายในโครงการของตัวเอง แต่ต้องคำนึงถึงผลกระทบและความยั่งยืนของเมืองโดยรวมด้วย
ในช่วงท้ายของเวที เจรมัย พิทักษ์วงศ์ ผู้ดำเนินรายการ ชวนผู้ร่วมเสวนากลับมามองโจทย์สำคัญว่า การทำให้กรุงเทพฯ อยู่กับน้ำได้ ไม่ใช่เพียงการสร้างระบบป้องกันน้ำท่วมให้แข็งแรงขึ้น แต่คือการทำให้ทุกภาคส่วนมองเห็นความรับผิดชอบร่วมกัน และเปลี่ยนแนวคิดเรื่องการจัดการน้ำให้กลายเป็นการลงมือทำจริง
