‘วราวุธ-สันติธาร’ ดันไทยเชื่อมโลกหลายขั้ว ดึงทุนโลกหนุนคน-ธุรกิจไทย

ท่ามกลางความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ การเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยี และความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม โจทย์ของประเทศไทยไม่ได้มีเพียงการปรับตัวตามกติกาโลก แต่รวมถึงการสร้างอำนาจต่อรองและมีส่วนกำหนดกติกาเหล่านั้น โดยวางบทบาทเป็นผู้เชื่อมโยงที่ได้รับความไว้วางใจ หรือ “Trusted Connector” พร้อมเปลี่ยนการลงทุนจากต่างประเทศให้กลายเป็นความสามารถของคนและธุรกิจไทย

แนวคิดดังกล่าวเป็นประเด็นสำคัญจากปาฐกถา “Rewriting Rulebook: กติกาแบบไหนที่ทำให้โลกกล้าฝากอนาคตไว้กับไทย” โดย คุณวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม และวงเสวนา “The Art of Strategic Positioning in the Fragmented World: ยุทธศาสตร์ไทยในโลกหลายขั้ว” ซึ่งร่วมแลกเปลี่ยนกับ ดร.สันติธาร เสถียรไทย ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงการคลัง ในงานสัมมนาประจำปี SPOTLIGHT Day 2026 ภายใต้แนวคิด “ERA OF RESILIENCY: OPPORTUNITIES IN A FRAGMENTED WORLD” วันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 ณ ห้องเพลนารี ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ภายในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026)

ทั้งสองมองว่า ไทยมีต้นทุนสำคัญทั้งฐานการผลิต เครือข่ายผู้ประกอบการ ความมั่นคงทางอาหาร และโอกาสจากอุตสาหกรรมแห่งอนาคต แต่การใช้ประโยชน์จากจุดแข็งเหล่านี้ต้องอาศัยมากกว่าการดึงเงินลงทุนเข้าประเทศ รัฐต้องออกแบบกติกาให้เกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยี พัฒนาทักษะแรงงาน และเชื่อมผู้ประกอบการไทยเข้าสู่ห่วงโซ่มูลค่าโลก ควบคู่กับการยกระดับเศรษฐกิจเดิมและเตรียมพร้อมรับความเสี่ยงรูปแบบใหม่

โลกเปลี่ยนกติกา ไทยต้องมีส่วนกำหนดอนาคต

คุณวราวุธมองว่า การเปลี่ยนแปลงของโลกทำให้ไทยต้องทบทวนทั้งแนวทางพัฒนาเศรษฐกิจและบทบาทของตนเองในเวทีระหว่างประเทศ โดยควรขยับจาก “Rule Taker” หรือผู้รับกติกาที่ประเทศอื่นกำหนด ไปสู่ “Rule Shaper” หรือผู้มีส่วนร่วมกำหนดกติกา เพื่อให้ไทยสามารถกำหนดทิศทางอนาคตของตนเอง และมีบทบาทต่อการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจโลกมากขึ้น

คุณวราวุธยกการประชุมประจำปีของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และธนาคารโลกที่ไทยเป็นเจ้าภาพเป็นตัวอย่าง โดยมองว่า การที่ผู้นำด้านการเงินจากทั่วโลกเดินทางมาร่วมประชุม สะท้อนว่าประเทศไทยกลับมาอยู่ในความสนใจของนานาชาติ ความสำเร็จในการจัดประชุมจึงเป็นทั้งโอกาสแสดงศักยภาพของประเทศและแรงส่งสำหรับการพัฒนาเศรษฐกิจในระยะต่อไป

อย่างไรก็ตาม การใช้ประโยชน์จากโอกาสดังกล่าวต้องเริ่มจากการทบทวนวิธีคิดเดิม คุณวราวุธเห็นว่า กติกาเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมที่ให้น้ำหนักกับกำไรระยะสั้น โดยละเลยผลกระทบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ไม่สามารถตอบโจทย์โลกที่เผชิญความเสี่ยงหลายด้านพร้อมกันได้อีกต่อไป

ทั้งความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์ ภาวะโลกเดือด การเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยี และโครงสร้างประชากร ล้วนส่งผลกระทบเชื่อมโยงกันจนกลายเป็น “วิกฤตซ้อนวิกฤต” การพัฒนาประเทศจึงต้องให้ความสำคัญกับการสร้างภูมิคุ้มกัน ควบคู่กับการเติบโตที่เปิดโอกาสให้คนกลุ่มต่าง ๆ เดินหน้าไปด้วยกัน

สำหรับไทย การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรเป็นความท้าทายสำคัญ เมื่อผู้สูงอายุเพิ่มขึ้น ขณะที่เด็กเกิดใหม่ลดลง คุณวราวุธระบุว่า จำนวนประชากรไทยในช่วงสามปีที่ผ่านมาลดลงต่อเนื่อง ประเทศจึงต้องเร่งหาวิธีเพิ่มผลิตภาพแรงงานและใช้ศักยภาพของคนที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์มากขึ้น

ในมุมของคุณวราวุธ เทคโนโลยีและเอไอสามารถเข้ามาช่วยตอบโจทย์นี้ได้ ทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน การพัฒนาทักษะแรงงาน และการเปิดโอกาสให้ผู้สูงอายุหรือคนพิการมีส่วนร่วมในการทำงานมากขึ้น สิ่งสำคัญจึงอยู่ที่การเตรียมคนให้สามารถทำงานร่วมกับเทคโนโลยี และนำเทคโนโลยีมาเพิ่มศักยภาพของผู้คน

ท่ามกลางความเสี่ยงเหล่านี้ คุณวราวุธชี้ว่า ไทยยังมีโอกาสจากการอยู่ในภูมิภาคที่เป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญของเศรษฐกิจโลก โดยอ้างถึงข้อมูลของ IMF ว่า เอเชียมีส่วนขับเคลื่อนการเติบโตของเศรษฐกิจโลกถึง 68% โจทย์ของไทยจึงอยู่ที่การวางตำแหน่งตนเองให้สามารถรับประโยชน์จากการเติบโตของภูมิภาค พร้อมรับมือกับความผันผวนที่เกิดขึ้น

หนึ่งในแรงขับเคลื่อนสำคัญคืออุตสาหกรรมไฮเทคและเอไอ คุณวราวุธระบุว่า ในช่วงปี 2023–2025 เศรษฐกิจโลกเติบโตราว 8.3% โดยเกือบหนึ่งในสามของการเติบโตดังกล่าวมาจากเทคโนโลยีขั้นสูงและเอไอ ไทยและอาเซียนจึงมีโอกาสต่อยอดจากการขยายตัวของอุตสาหกรรมกลุ่มนี้

สำหรับประเทศไทย คุณวราวุธระบุว่า มีฐานอุตสาหกรรมที่เชื่อมโยงกับห่วงโซ่อุปทานเอไออยู่แล้ว ทั้งเซมิคอนดักเตอร์ โฟโตนิกส์ และชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้อง ฐานการผลิตเหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการเชื่อมไทยเข้ากับห่วงโซ่มูลค่าโลก และขยายโอกาสจากการลงทุนด้านเทคโนโลยีที่กำลังเติบโต

แต่ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีต้องเดินคู่กับความปลอดภัยและธรรมาภิบาล คุณวราวุธยกกรณีระบบตู้แช่อาหารของซูเปอร์มาร์เก็ตในยุโรปถูกแฮกจนอุณหภูมิสูงขึ้นและอาหารเสีย เพื่อชี้ให้เห็นว่า ความเสียหายจากการโจมตีระบบดิจิทัลสามารถกระทบสินค้าและการดำเนินธุรกิจได้โดยตรง หากพัฒนานวัตกรรมโดยขาดระบบป้องกันที่เหมาะสม เทคโนโลยีที่ควรสร้างประโยชน์ก็อาจกลายเป็นความเสี่ยงต่อธุรกิจและสังคม

ขณะเดียวกัน ภาวะโลกเดือดและความผันผวนจากเอลนีโญหรือลานีญายังกระทบผลผลิตทางการเกษตร ราคาอาหาร และความมั่นคงทางอาหาร ส่วนภัยพิบัติอย่างน้ำท่วมส่งผลต่อการผลิตและห่วงโซ่อุปทานของ SMEs ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมจึงเชื่อมโยงกับความอยู่รอดของกิจการและการจ้างงานอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

คุณวราวุธมองว่า ผู้ประกอบการรายเล็กและธุรกิจขนาดย่อยจำเป็นต้องมีกลไกรองรับความเสียหาย ทั้งเงินทุน การสนับสนุนจากสถาบันการเงิน และการประกันความเสี่ยง เพราะหากต้องรับภาระจากวิกฤตเพียงลำพัง อาจไม่มีกำลังเพียงพอที่จะประคองกิจการให้ดำเนินต่อไปได้

กติกาใหม่ที่คุณวราวุธเสนอจึงต้องให้ความสำคัญทั้งการสร้างโอกาสเติบโตและการเตรียมพร้อมรับความเสี่ยง โดยยึดคนเป็นศูนย์กลาง เพื่อให้ความก้าวหน้าของเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมช่วยยกระดับผู้ประกอบการ แรงงาน และประชาชนไปพร้อมกัน

จากความเป็นกลางสู่ผู้เชื่อมโยงที่โลกไว้วางใจ

ดร.สันติธารมองว่า การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจกำลังสร้างแรงกดดันให้ประเทศต่าง ๆ ต้องเลือกข้าง หากไทยเริ่มต้นด้วยคำถามว่าจะอยู่กับฝ่ายใด ก็เท่ากับยอมรับกรอบที่มหาอำนาจกำหนด และอาจมองข้ามทางเลือกอื่นที่ไทยสามารถสร้างขึ้นได้ด้วยตนเอง

ดร.สันติธารจึงเสนอให้เปลี่ยนคำถามจาก “จะอยู่ข้างไหน” เป็น “จะมีบทบาทอย่างไร” ในโลกที่ขัดแย้งและแตกแยกมากขึ้น โดยบทบาทที่ไทยสามารถพัฒนาได้คือ “Trusted Connector” หรือผู้เชื่อมโยงที่ได้รับความไว้วางใจ ทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมประเทศและระบบเศรษฐกิจที่แยกออกจากกัน

ยิ่งโลกแบ่งออกเป็นกลุ่มมากเท่าไร ความต้องการผู้ที่สามารถเชื่อมความร่วมมือระหว่างกลุ่มก็ยิ่งมีความสำคัญ ทั้งด้านเศรษฐกิจ การเงิน ห่วงโซ่อุปทาน ความมั่นคงทางอาหาร และพลังงาน อย่างไรก็ตาม การทำหน้าที่นี้ต้องอาศัยยุทธศาสตร์ที่ชัดเจน โดยดร.สันติธารเสนอแนวทางสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่

1. ใช้บทบาทประเทศอำนาจขนาดกลางสร้างความร่วมมือ

ดร.สันติธารยกมุมมองของรองนายกรัฐมนตรีฟินแลนด์จากเวทีการประชุม IMF และธนาคารโลกว่า ประเทศที่มีขนาดเล็กกว่ามหาอำนาจยังมีพลัง อธิปไตย และความสามารถในการริเริ่มความร่วมมือ จึงไม่จำเป็นต้องมองตนเองเป็นฝ่ายที่รอรับแรงกดดันหรือถูกกำหนดทิศทางอยู่เสมอ

ในมุมของดร.สันติธาร การเป็น Middle Power หรือประเทศอำนาจขนาดกลาง ทำให้ไทยอยู่ในตำแหน่งที่มีโอกาสสร้างบทบาท เพราะมีขนาดมากพอที่จะมีอำนาจต่อรอง ขณะเดียวกันก็สามารถสร้างความร่วมมือโดยที่ประเทศอื่นไม่รู้สึกถูกคุกคาม ไทยจึงควรจับมือกับประเทศกลุ่มนี้เพื่อริเริ่มความร่วมมือใหม่ โดยไม่ต้องรอให้มหาอำนาจเป็นผู้เชิญหรือกำหนดวาระทุกครั้ง

2. กระจายความเสี่ยงด้วยการเพิ่มทางเลือกทางเศรษฐกิจ

แนวทางที่สองคือ Strategic Diversification หรือการกระจายความเสี่ยงอย่างมีกลยุทธ์ เริ่มจากการกระชับความร่วมมือกับประเทศใกล้ตัวในอาเซียนให้แน่นแฟ้นขึ้น พร้อมขยายความสัมพันธ์ไปยังหุ้นส่วนในภูมิภาคอื่น เช่น ยุโรป เพื่อเพิ่มทางเลือกและลดการพึ่งพาประเทศหรือตลาดใดมากเกินไป

ดร.สันติธารเล่าว่า การประชุม IMF และธนาคารโลกทำให้เห็นว่า หลายประเทศกำลังมองหาเพื่อนและหุ้นส่วนใหม่เช่นกัน บางประเทศที่ไทยอาจยังมีโอกาสพูดคุยด้วยไม่มากในอดีต ก็เริ่มเข้ามาสร้างความสัมพันธ์ใกล้ชิดขึ้น โลกที่แตกแยกจึงเปิดพื้นที่ให้ไทยขยายเครือข่ายความร่วมมือได้ หากเป็นฝ่ายเข้าหาและสร้างโอกาสด้วยตนเอง

3. เลือกหุ้นส่วนให้ตรงกับโจทย์และจุดแข็งของประเทศ

แนวทางที่สามคือ Functional Partnership หรือการสร้างหุ้นส่วนที่ตอบโจทย์เฉพาะด้าน โดยเริ่มจากการประเมินว่า ไทยต้องการพัฒนาอะไร มีข้อจำกัดด้านใด และมีจุดแข็งใดที่สามารถนำไปสร้างความร่วมมือกับประเทศอื่นได้

หากต้องการเพิ่มความมั่นคงทางพลังงาน ไทยก็ควรมองหาหุ้นส่วนที่ช่วยตอบโจทย์นั้น ขณะที่ความเข้มแข็งด้านอาหารสามารถใช้เป็นฐานสร้างความร่วมมือด้านความมั่นคงทางอาหาร การเลือกหุ้นส่วนจึงควรพิจารณาจากสิ่งที่แต่ละฝ่ายต้องการและสามารถเติมเต็มกันได้

ดร.สันติธารยกสิงคโปร์เป็นตัวอย่างของการสร้างความตกลงด้านเศรษฐกิจดิจิทัลกับประเทศในลาตินอเมริกา แม้อยู่ห่างกันทางภูมิศาสตร์ แต่สามารถร่วมมือกันได้เมื่อมีแนวคิดสอดคล้องกัน ตัวอย่างนี้สะท้อนว่า หุ้นส่วนที่เหมาะสมอาจอยู่ไกลจากไทย หากมีเป้าหมายร่วมกันและช่วยตอบโจทย์การพัฒนาของกันและกันได้

คุณวราวุธเห็นสอดคล้องว่า ไทยต้องกำหนดจุดยืนจากปัญหาและผลประโยชน์ของตนเอง เพราะแต่ละประเทศมีเงื่อนไขแตกต่างกัน สำหรับไทยยังมีทั้งการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร แรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์ รวมถึงภาวะโลกเดือดที่ต้องรับมือพร้อมกัน

ความเป็นกลางในมุมของคุณวราวุธจึงมีหลักยึดชัดเจน คือการรักษาประโยชน์ของประชาชน ภาคธุรกิจ SMEs และเกษตรกรไทย พร้อมเปิดทางให้ประเทศเชื่อมโยงกับห่วงโซ่มูลค่าของหลายฝ่าย และปรับวิธีดำเนินการได้เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป

คุณวราวุธยกกรณีสหรัฐฯ เตรียมใช้มาตรการภาษี 19% กับไทย โดยระบุว่า ไทยได้ดุลการค้ากับสหรัฐฯ ปีละประมาณ 70,000 ล้านดอลลาร์ แรงกดดันดังกล่าวทำให้ไทยต้องทบทวนความคุ้นเคยกับตลาดเดิม และเร่งหาทางเลือกใหม่ในการทำธุรกิจ

คุณวราวุธมองว่า แม้มาตรการภาษีสร้างความท้าทาย แต่ก็เป็นแรงกระตุ้นให้ไทยกระจายตลาดและสร้างความร่วมมือกับประเทศอื่นมากขึ้น เพราะยังมีตลาดที่ต้องการสินค้าไทย และมีโอกาสพัฒนาธุรกิจร่วมกับหุ้นส่วนใหม่

แนวทางหนึ่งคือการขยับจาก “Made in Thailand” ไปสู่ “Made with Thailand” หรือการร่วมมือกับประเทศอื่นในการผลิตและนำสินค้าไปขายในตลาดที่สาม เพื่อให้ไทยเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายการผลิตและการค้าที่กว้างขึ้น พร้อมเพิ่มทางเลือกในการรับมือกับกติกาโลกที่เปลี่ยนแปลง

คุณวราวุธย้ำว่า เป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ของไทยต้องคงอยู่ที่การสร้างประโยชน์ให้คนไทยมากที่สุด ส่วนยุทธวิธีต้องปรับได้ตามสถานการณ์ ความยืดหยุ่นในการสร้างความร่วมมือและหาทางเลือกใหม่จึงเป็นองค์ประกอบสำคัญของการเป็น Trusted Connector ที่เชื่อมโยงกับหลายฝ่ายได้ โดยมีผลประโยชน์ของประเทศเป็นหลักยึด

ประเมินแต้มต่อไทยผ่าน 3S

ดร.สันติธารมองว่า การเปลี่ยนแปลงของโลกทำให้จุดแข็งบางอย่างที่ไทยมีอยู่แล้วได้รับความสำคัญมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงที่ประเทศและธุรกิจต่าง ๆ ต้องการกระจายความเสี่ยง ความสามารถในการเป็นพื้นที่ปลอดภัยและเชื่อมโยงกับหลายประเทศจึงกลายเป็นแต้มต่อทางเศรษฐกิจที่ไทยสามารถนำมาต่อยอดได้

ดร.สันติธารอธิบายว่า แนวคิดในการดำเนินธุรกิจกำลังขยับจาก “Just in Time” ไปสู่ “Just in Case” โดยให้ความสำคัญกับการเตรียมทางเลือกและกันชนรองรับเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิดมากขึ้น ธุรกิจจึงต้องพิจารณาทั้งประสิทธิภาพในการดำเนินงานและความสามารถในการรับมือวิกฤต เพื่อให้กิจการเดินหน้าต่อได้เมื่อสถานการณ์เปลี่ยนไป

ภายใต้เงื่อนไขเช่นนี้ ดร.สันติธารสรุปสิ่งที่นักลงทุนให้ความสำคัญเป็น 3S ได้แก่ Security, Stability และ S-Curve of Growth ซึ่งสะท้อนทั้งจุดแข็งที่ไทยมีอยู่และโจทย์ที่ต้องเร่งพัฒนา

1. Security: ความมั่นคงและความปลอดภัย

ดร.สันติธารอธิบายว่า ความมั่นคงมีหลายมิติและเปลี่ยนไปตามสถานการณ์โลก เมื่อเกิดปัญหาด้านพลังงาน ธุรกิจก็ให้ความสำคัญกับความมั่นคงทางพลังงานมากขึ้น หากมีความกังวลเรื่องเอลนีโญ ความมั่นคงทางอาหารก็กลายเป็นประเด็นสำคัญ เช่นเดียวกับความมั่นคงทางการเงิน ความปลอดภัยไซเบอร์ และความต่อเนื่องของห่วงโซ่อุปทาน

ในโลกที่ให้ความสำคัญกับความมั่นคงมากขึ้น ประเทศที่สามารถเป็นพื้นที่ปลอดภัยและเชื่อมความร่วมมือกับหลายฝ่ายได้ย่อมมีโอกาสได้รับความสนใจจากผู้ลงทุน ดร.สันติธารเห็นว่า ไทยมีจุดแข็งด้านอาหารและสุขภาพอยู่แล้ว จึงสามารถใช้ฐานเหล่านี้สร้างโอกาสในช่วงที่ประเทศและธุรกิจต่าง ๆ กำลังมองหาทางเลือกเพื่อกระจายความเสี่ยง

2. Stability: เสถียรภาพที่ช่วยสร้างความเชื่อมั่น

ดร.สันติธารระบุว่า มุมมองของนักลงทุนต่างชาติที่มีต่อเสถียรภาพเศรษฐกิจไทยแตกต่างจากความกังวลที่พบภายในประเทศ โดยประสบการณ์จากการหารือกับนักลงทุนและสถาบันจัดอันดับเครดิตทำให้เห็นว่า ไทยยังมีจุดแข็งด้านเสถียรภาพในสายตาของผู้ลงทุนจากภายนอก

ดร.สันติธารยกอัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลไทยอายุ 10 ปีที่อยู่ราว 2.1% เป็นข้อมูลประกอบ โดยอธิบายว่า หากผู้ให้กู้ประเมินว่ามีความเสี่ยงสูง ก็จะเรียกผลตอบแทนสูงขึ้น ต้นทุนการกู้ยืมจึงเป็นข้อมูลด้านหนึ่งที่ใช้พิจารณาความเชื่อมั่นต่อประเทศ

ในมุมของดร.สันติธาร เสถียรภาพเป็นฐานสำคัญที่ช่วยให้ไทยได้รับความสนใจจากนักลงทุน โดยเฉพาะเมื่อการตัดสินใจลงทุนต้องคำนึงถึงความปลอดภัยและความสามารถในการดำเนินธุรกิจท่ามกลางความผันผวนควบคู่กัน

3. S-Curve of Growth: ต่อยอดฐานเดิมสู่เครื่องยนต์การเติบโตใหม่

ด้านที่ไทยยังต้องเร่งพัฒนาคือการสร้างการเติบโต ดร.สันติธารยอมรับว่า เศรษฐกิจไทยไม่ได้ขยายตัวรวดเร็วเท่าบางประเทศในภูมิภาค แต่ไทยมีฐานอุตสาหกรรมที่สามารถต่อยอดไปสู่อุตสาหกรรมแห่งอนาคตได้ ทั้งเอไอ โฟโตนิกส์ แผงวงจร และหน่วยความจำ ซึ่งเชื่อมโยงอยู่ในห่วงโซ่อุปทานเทคโนโลยีโลกแล้ว

โจทย์สำคัญจึงมีสองส่วน คือการขยายโอกาสจากฐานอุตสาหกรรมเหล่านี้ และการทำให้ประโยชน์จากการลงทุนเชื่อมโยงไปถึงเศรษฐกิจส่วนอื่น โดยเฉพาะเกษตรกรและ SMEs ที่ยังเผชิญความท้าทายในการปรับตัว เพื่อให้อุตสาหกรรมที่เติบโตรวดเร็วช่วยยกระดับภาคเศรษฐกิจที่มีคนไทยทำงานอยู่จำนวนมาก

ด้านคุณวราวุธยกตัวเลขการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ หรือ FDI ในครึ่งแรกของปี 2569 ที่เพิ่มขึ้น 30% และตัวเลขการส่งออกที่เติบโต 25% เป็นข้อมูลประกอบความเชื่อมั่นต่อเศรษฐกิจไทย พร้อมชี้ว่า ประเทศมีฐานรองรับการลงทุนมากกว่าที่มองเห็นจากโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพเพียงอย่างเดียว

คุณวราวุธอธิบายว่า เมื่อพูดถึงโครงสร้างพื้นฐาน ไม่ควรพิจารณาเฉพาะถนนหรือระบบสื่อสาร แต่ต้องรวมถึง เครือข่าย SMEs ประมาณ 3.2 ล้านราย ซึ่งเป็นฐานสำคัญของห่วงโซ่อุปทานในประเทศ คุณวราวุธระบุว่า นักลงทุนที่เข้ามาหารือให้ความสำคัญกับความเข้มแข็งและความน่าเชื่อถือของเครือข่ายผู้ผลิตในไทย จึงเป็นอีกปัจจัยที่ช่วยดึงดูดการลงทุน

นอกจากนี้ ผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุตสาหกรรมยานยนต์บางส่วนมีทักษะด้าน Precision Manufacturing หรือการผลิตที่ต้องใช้ความแม่นยำ อยู่แล้ว ความสามารถดังกล่าวเป็นฐานที่สามารถนำไปพัฒนาต่อได้ หากมีการยกระดับทักษะแรงงาน เรียนรู้ทักษะใหม่ และนำเทคโนโลยีหรือเอไอมาเสริมการทำงาน

คุณวราวุธมองว่า ผู้ประกอบการกลุ่มนี้จึงมีโอกาสปรับตัวเข้าสู่ห่วงโซ่การผลิตของอุตสาหกรรมเอไอและอุตสาหกรรมใหม่ ความสามารถในการเปลี่ยนผ่านจากฐานเดิมไปสู่โอกาสใหม่เป็นทั้งภูมิคุ้มกันของธุรกิจและแต้มต่อของประเทศไทย

เมื่อพิจารณาร่วมกับความมั่นคงและเสถียรภาพ ดร.สันติธารเห็นว่า ไทยมีจุดแข็งและอำนาจต่อรองมากกว่าที่คิด สิ่งที่ต้องทำต่อคือใช้ฐานเหล่านี้ดึงดูดการลงทุนที่ช่วยเพิ่มศักยภาพคนและธุรกิจไทย เพื่อให้การเติบโตของอุตสาหกรรมแห่งอนาคตเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจในประเทศได้มากขึ้น

4 ยุทธศาสตร์ปรับกติกาอุตสาหกรรมไทย

คุณวราวุธระบุว่า กระทรวงอุตสาหกรรมวางแนวทางการทำงาน 4 ด้าน เพื่อให้ไทยมีส่วนกำหนดกติกาและรองรับการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมโลก

1. ปรับเครื่องชี้วัดให้สะท้อนอุตสาหกรรมใหม่

คุณวราวุธอธิบายว่า อุตสาหกรรมในช่วงสามปีที่ผ่านมาเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว ทั้งอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ใยแก้วนำแสง และเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับดาต้าเซ็นเตอร์ วิธีวัดผลภาคอุตสาหกรรมจึงต้องปรับให้ครอบคลุมกิจกรรมใหม่เหล่านี้

คุณวราวุธยกตัวอย่างดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรม หรือ MPI ซึ่งเดิมมีรอบการปรับปรุงทุกห้าปี แต่ความเร็วของเทคโนโลยีทำให้ต้องกลับมาทบทวนวิธีคำนวณ เพื่อให้ข้อมูลที่ใช้วางนโยบายสะท้อนการผลิตที่เกิดขึ้นจริง

คุณวราวุธระบุว่า การปรับการคำนวณดังกล่าวทำให้ค่าดัชนีเปลี่ยนจาก 96 เป็น 103 โดยประเด็นสำคัญคือการทำให้เครื่องชี้วัดครอบคลุมโครงสร้างอุตสาหกรรมที่เปลี่ยนไป

2. เร่งยกระดับมาตรฐานเพื่อเข้าสู่ OECD

กระทรวงอุตสาหกรรมตั้งเป้าผลักดันการเข้าสู่องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา หรือ OECD ภายในปี 2571 โดยคุณวราวุธระบุว่า กระบวนการนี้เกี่ยวข้องกับการแก้ไขกฎหมายเกือบ 200 ฉบับ ซึ่งหลายฉบับอยู่ภายใต้ความรับผิดชอบของกระทรวงอุตสาหกรรม

คุณวราวุธมองว่า การปรับกฎหมายและมาตรฐานการทำงานจะช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นและโอกาสดึงดูดการลงทุน โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ เอไอ และบริการคลาวด์

3. เปลี่ยนกติกาสิ่งแวดล้อมให้เป็นใบเบิกทางการค้า

คุณวราวุธกล่าวว่า CBAM เริ่มทดลองใช้ในปี 2566 และเข้าสู่การบังคับใช้เต็มรูปแบบในเดือนมกราคม 2569 จึงเป็นตัวอย่างของกติกาใหม่ที่ผู้ส่งออกต้องเตรียมพร้อมทั้งด้านมาตรฐานและต้นทุน

คุณวราวุธเสนอให้มองมาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของสหภาพยุโรป หรือ CBAM เป็นแรงผลักดันให้ไทยยกระดับมาตรฐานสินค้าและห่วงโซ่อุปทาน แทนการมองเฉพาะภาระต้นทุนที่เพิ่มขึ้น

แนวทางที่ไทยต้องเร่งทำคือพัฒนาห่วงโซ่อุปทานสีเขียว ตั้งแต่ผู้ประกอบการขนาดใหญ่ไปถึง SMEs และธุรกิจรายย่อย ควบคู่กับการลดการปล่อยคาร์บอน คุณวราวุธยังกล่าวถึงเป้าหมาย Net Zero ปี 2050 ว่าเป็นส่วนหนึ่งของทิศทางการปรับตัวให้สอดคล้องกับกติกาโลก

4. ใช้ความเป็นกลางเชื่อมโยงห่วงโซ่มูลค่าโลก

ไทยต้องรักษาความสัมพันธ์กับประเทศต่าง ๆ และเพิ่มโอกาสเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจ โดยยึดผลประโยชน์ของคนไทยเป็นศูนย์กลาง คุณวราวุธมองว่า จุดยืนดังกล่าวจะช่วยให้ไทยดำเนินธุรกิจและรักษาพื้นที่ทางเศรษฐกิจได้ ท่ามกลางการแข่งขันของมหาอำนาจ

3 เสาหลักสร้างภูมิคุ้มกัน เชื่อมฐานเศรษฐกิจไทยกับเทคโนโลยีโลก

ควบคู่กับการปรับกติกา คุณวราวุธเสนอเสาหลักการพัฒนา 3 ด้าน ได้แก่ หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โมเดลเศรษฐกิจ BCG และแนวคิด “AI ยกกำลังสอง”

เสาแรก หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง คุณวราวุธอธิบายว่า หัวใจอยู่ที่ความพอประมาณ ความมีเหตุผล และการมีภูมิคุ้มกัน ภายใต้เงื่อนไขความรู้และคุณธรรม ซึ่งสามารถนำมาใช้บริหารความเสี่ยงและกำกับการเติบโตของธุรกิจให้คำนึงถึงผู้อื่น สังคม และสิ่งแวดล้อม

คุณวราวุธกล่าวถึงหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานไว้ตั้งแต่ปี 2517 โดยอธิบายว่า ความพอประมาณต้องพิจารณาตามศักยภาพของแต่ละคนหรือแต่ละธุรกิจ และคำนึงถึงผลกระทบต่อผู้อื่น ส่วนการมีภูมิคุ้มกันคือการบริหารความเสี่ยงและเตรียมพร้อมรับความเปลี่ยนแปลง

คุณวราวุธเห็นว่าหลักคิดนี้สอดคล้องกับกรอบ ESG ทั้งสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล เพราะการเติบโตต้องใช้ความรู้ มีเหตุผล และไม่สร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น การนำมาใช้ในภาคอุตสาหกรรมจึงเป็นการวางหลักบริหารธุรกิจให้รับมือความผันผวนได้

กลไกที่กระทรวงอุตสาหกรรมนำมาใช้คือ มอก. 9999 เพื่อแปลงหลักปรัชญาดังกล่าวให้เป็นแนวทางปฏิบัติของภาคอุตสาหกรรม โดยคุณวราวุธกล่าวถึงความร่วมมือกับบริษัทชั้นนำ 10 แห่งในเครือข่าย Thailand Supply Chain Network (TSCN) เช่น ไทยเบฟ ซีพี ปตท. ธนาคารกรุงเทพ และเฟรเซอร์ส ซึ่งมีผู้ประกอบการเชื่อมโยงอยู่ในห่วงโซ่อุปทานจำนวนมาก การขับเคลื่อนผ่านบริษัทขนาดใหญ่จึงเป็นช่องทางขยายแนวทางปฏิบัติไปยังธุรกิจรายเล็ก

คุณวราวุธระบุว่า บริษัทในเครือข่าย TSCN เมื่อนับรวมกันมีขนาดคิดเป็นประมาณ 38% ของจีดีพีไทย การนำมาตรฐานไปใช้ในบริษัทขนาดใหญ่จึงมีความสำคัญต่อการขยายแนวทางสร้างภูมิคุ้มกันลงไปยังผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุปทาน

เสาที่สอง โมเดลเศรษฐกิจ BCG ประกอบด้วยเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว โดยคุณวราวุธยกแนวทางเพิ่มการใช้พลังงานจากภาคเกษตร เช่น เอทานอลจากอ้อยและเชื้อเพลิงจากน้ำมันปาล์ม ผ่านการขยับจาก E10 ไปสู่ E20 และจาก B7 ไปสู่ B20

ขณะเดียวกัน ยังมีแนวทางส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียน การปลดล็อกการซื้อขายไฟฟ้าโดยตรง หรือ Direct PPA และการใช้โซลาร์เซลล์ เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสะอาด

เสาที่สาม “AI ยกกำลังสอง” เป็นการเชื่อม Advanced Industries หรืออุตสาหกรรมก้าวหน้า เข้ากับ Agriculture Industry หรืออุตสาหกรรมการเกษตร โดยใช้เทคโนโลยีและการลงทุนสมัยใหม่ยกระดับฐานเศรษฐกิจที่คนไทยจำนวนมากทำงานอยู่

คุณวราวุธอธิบายผ่านภาพเศรษฐกิจรูปตัว K ว่า อุตสาหกรรมไฮเทค เช่น เอไอและดาต้าเซ็นเตอร์ อยู่ในส่วนที่เติบโตรวดเร็ว ขณะที่ภาคเกษตรยังเผชิญความท้าทายในการปรับตัว คุณวราวุธระบุว่า ภาคเกษตรมีแรงงานเกือบ 30% ของแรงงานทั้งหมด แต่สร้างสัดส่วนจีดีพีประมาณ 8%

โจทย์จึงอยู่ที่การนำเทคโนโลยีจากอุตสาหกรรมก้าวหน้ามาช่วยพัฒนาเกษตรมูลค่าสูงและการแปรรูป เพื่อให้เกษตรกรและ SMEs ได้ประโยชน์จากการลงทุนใหม่ พร้อมใช้จุดแข็งด้านอาหารและทรัพยากรของไทยเป็นฐานการเติบโต

คุณวราวุธยังยกคำเปรียบเทียบของคุณธนินท์ เจียรวนนท์ ว่าไทยมี “น้ำมันบนดิน” หมายถึงอาหารที่ใช้หล่อเลี้ยงผู้คน และสามารถผลิตขึ้นใหม่ได้ในแต่ละฤดูเก็บเกี่ยว คุณวราวุธมองว่าฐานเกษตรและอาหารเป็นทรัพยากรสำคัญที่ไทยควรนำมาต่อยอดเป็นอำนาจต่อรองและโอกาสทางเศรษฐกิจ

ดึงทุนโลกมาสร้างศักยภาพคนและธุรกิจไทย

ดร.สันติธารเสนอว่า การส่งเสริมการลงทุนต้องให้ความสำคัญกับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นภายในประเทศมากขึ้น โดยประเมินควบคู่กันว่า เงินลงทุนที่เข้ามามีมูลค่าเท่าไร และช่วยเพิ่มความรู้ ทักษะ ตลอดจนความสามารถในการแข่งขันให้คนและธุรกิจไทยได้เพียงใด

ดร.สันติธารใช้หลักคิด “Global Capital to Local Capabilities” หรือการเปลี่ยนทุนจากต่างประเทศให้เป็นขีดความสามารถของคนและธุรกิจไทย เป็นแนวทางกำหนดทิศทางการส่งเสริมการลงทุน เพื่อให้การเข้ามาของเงินทุนและเทคโนโลยีช่วยสร้างศักยภาพที่ไทยสามารถนำไปพัฒนาต่อได้

การเลือกลงทุนภายใต้หลักคิดนี้จึงต้องเริ่มจากการกำหนดให้ชัดว่า ประเทศต้องการพัฒนาด้านใด แล้วจึงพิจารณาว่าโครงการแต่ละประเภทช่วยตอบโจทย์นั้นอย่างไร ทั้งการต่อยอดฐานอุตสาหกรรม การพัฒนาบุคลากร และการเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยเข้าไปมีส่วนร่วมในห่วงโซ่การผลิต

คุณวราวุธเห็นสอดคล้องว่า ความสำเร็จของการลงทุนต้องพิจารณาทั้งเม็ดเงินและศักยภาพที่เกิดขึ้นกับคนไทย โดยคำถามสำคัญคือ หากวันหนึ่งนักลงทุนรายนั้นออกไป ประเทศไทยจะเหลือความรู้ เทคโนโลยี และทักษะอะไรที่สามารถนำไปต่อยอดได้ การถ่ายทอดเทคโนโลยีและการพัฒนาศักยภาพแรงงานจึงต้องเป็นส่วนสำคัญของการลงทุนด้วย

คุณวราวุธย้ำว่า การกำหนด Local Content หรือการใช้ส่วนประกอบที่ผลิตในประเทศ เพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ เพราะนักลงทุนอาจนำห่วงโซ่อุปทานของตนเองเข้ามาตั้งในไทยทั้งหมด โดยไม่ได้สร้างความเชื่อมโยงกับผู้ประกอบการไทยมากนัก แม้การผลิตจะเกิดขึ้นในประเทศ แต่โอกาสที่ธุรกิจไทยจะเข้าไปมีส่วนร่วมก็อาจยังจำกัด

สิ่งที่คุณวราวุธต้องการเห็นจึงเป็นการสร้างห่วงโซ่อุปทานร่วมกับคนไทย เปิดโอกาสให้ผู้ผลิตไทยเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของธุรกิจ พร้อมถ่ายทอดความรู้และพัฒนาทักษะแรงงาน เพื่อให้ผู้ประกอบการไทยมีความสามารถรองรับอุตสาหกรรมใหม่และเติบโตไปกับการลงทุนที่เข้ามา

ขณะเดียวกัน คุณวราวุธมองว่า การประเมินความคุ้มค่าของแต่ละอุตสาหกรรมต้องคำนึงถึงเวลาและการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีด้วย อุตสาหกรรมที่สร้างผลตอบแทนได้ดีในวันนี้อาจเผชิญข้อจำกัดในอนาคต ขณะที่การลงทุนบางประเภทอาจสร้างประโยชน์ได้มากขึ้น หากสามารถเชื่อมโยงกับการผลิต การจ้างงาน และการพัฒนาคนไทยได้ดีขึ้น

คุณวราวุธยกการเปลี่ยนผ่านจากรถยนต์เครื่องยนต์สันดาปไปสู่รถยนต์ไฟฟ้าเป็นตัวอย่าง โดยอธิบายว่า จำนวนชิ้นส่วนที่ใช้ลดลงจากหลักหมื่นเหลือหลักพัน ทำให้ผู้ผลิตในห่วงโซ่เดิมต้องปรับตัวตามความต้องการที่เปลี่ยนไป และมองหาโอกาสนำทักษะของตนไปใช้ในอุตสาหกรรมอื่น

สำหรับผู้ประกอบการที่มีความสามารถด้าน Precision Manufacturing หรือการผลิตที่ต้องใช้ความแม่นยำ อยู่แล้ว ทักษะดังกล่าวเป็นฐานที่สามารถพัฒนาต่อไปสู่อุตสาหกรรมเอไอและอุตสาหกรรมไฮเทคได้ หากมีการยกระดับทักษะแรงงานและนำเทคโนโลยีมาเสริมการทำงาน ความสามารถในการเปลี่ยนผ่านเช่นนี้จึงเป็นทั้งโอกาสทางธุรกิจและภูมิคุ้มกันที่ช่วยให้ผู้ประกอบการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมได้

ดาต้าเซ็นเตอร์ต้องสร้างประโยชน์ให้คุ้มกับทรัพยากรที่ใช้

ตัวอย่างสำคัญคือ ดาต้าเซ็นเตอร์ ซึ่งดร.สันติธารอธิบายว่า ไทยควรเริ่มจากการกำหนดเป้าหมายให้ชัดว่า ต้องการอะไรจากการลงทุนประเภทนี้ แล้วออกแบบกติกาให้โครงการตอบโจทย์นั้น

สำหรับแนวทางที่กำลังพัฒนา ดร.สันติธารเสนอว่าขั้นแรกต้องมีมาตรฐานขั้นต่ำตามหลัก “Do No Harm” โดยโครงการต้องผ่านเกณฑ์ด้านผลกระทบจากการใช้น้ำ พลังงาน และสิ่งแวดล้อมก่อน เปรียบได้กับร้านอาหารที่ต้องผ่านมาตรฐานความสะอาดเป็นพื้นฐาน

เมื่อผ่านมาตรฐานขั้นต่ำแล้ว จึงพิจารณาว่าโครงการจะช่วยตอบโจทย์การพัฒนาไทยอย่างไร โดยดร.สันติธารแบ่งแนวทางด้านเอไอเป็น 2 ส่วน

• All in AI: เพิ่มบทบาทไทยในห่วงโซ่อุตสาหกรรมเอไอ ต่อยอดฐานที่มีอยู่ ทั้งโฟโตนิกส์ ชิป และชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้อง ผ่านการใช้ผู้ผลิตในประเทศ การเชื่อมโยงกับบริษัทเทคโนโลยี และการพัฒนาบุคลากรไทย
• AI in All: ขยายการใช้เอไอในภาคเศรษฐกิจและสังคม เช่น ช่วยครูพัฒนาการสอน สนับสนุนเกษตรกรวางแผนเพาะปลูก ช่วยงานตรวจวินิจฉัยของบุคลากรทางการแพทย์ และเพิ่มความสามารถให้ SMEs เพื่อให้ประโยชน์ของเทคโนโลยีกระจายออกไปกว้างขึ้น

ดร.สันติธารอธิบายเพิ่มเติมว่า ผู้ลงทุนแต่ละรายอาจตอบโจทย์ไทยได้ต่างกัน บางรายช่วยเชื่อมบริษัทเซมิคอนดักเตอร์และหน่วยความจำเข้ามา พร้อมพัฒนาบุคลากร ขณะที่บางรายอาจสร้างประโยชน์ผ่านการขยายการใช้เอไอในเกษตรและ SMEs ไทยจึงต้องรู้ก่อนว่าต้องการพัฒนาอะไร แล้วจึงกำหนดเกณฑ์ประเมินให้สอดคล้องกัน

ภายใต้กรอบนี้ ดร.สันติธารเสนอให้ผู้ลงทุนจัดทำข้อเสนอว่าโครงการจะสร้างประโยชน์อะไรให้ไทย แล้วนำมาประเมินเปรียบเทียบตามคุณค่าและความสอดคล้องกับเป้าหมายของประเทศ เพราะไทยเองมีส่วนลงทุนผ่านการจัดสรรสถานที่ น้ำ ไฟฟ้า และทรัพยากร จึงต้องพิจารณาผลตอบแทนที่ประเทศจะได้รับเช่นกัน

ด้านคุณวราวุธกล่าวว่า ความคุ้มค่าของดาต้าเซ็นเตอร์ยังต้องพิจารณาอย่างรอบด้าน หากโครงการใช้ชิ้นส่วนที่ผลิตในไทย สร้างงาน และเพิ่มความรู้ให้คนไทยได้ ผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นก็อาจเปลี่ยนไปจากภาพที่มองเห็นในช่วงแรก สิ่งสำคัญคือกติกาต้องทำให้การลงทุนเชื่อมโยงกับผู้ประกอบการไทยจริง

เร่งอุตสาหกรรมใหม่ พร้อมยกระดับเครื่องยนต์เศรษฐกิจเดิม

เมื่อมองไปข้างหน้าในช่วง 3-5 ปี ดร.สันติธารเห็นว่า จุดเริ่มต้นของการวางยุทธศาสตร์คือการยอมรับว่าเราไม่สามารถรู้อนาคตได้แน่นอน ประเทศจึงต้องเตรียมพร้อมสำหรับหลายสถานการณ์ และรักษาสมดุลระหว่างการพัฒนาอุตสาหกรรมใหม่กับการยกระดับเศรษฐกิจที่มีอยู่

ดร.สันติธารเปรียบเศรษฐกิจไทยกับรถไฟสองประเภทที่ต้องพัฒนาควบคู่กัน ประเภทแรกคือ รถไฟความเร็วสูง ได้แก่ อุตสาหกรรมเอไอ อุตสาหกรรมสีเขียว และธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพและการมีอายุยืน ซึ่งมีโอกาสเติบโต แต่ประตูที่เปิดให้คนไทยและ SMEs เข้าไปมีส่วนร่วมยังแคบ

โจทย์ของอุตสาหกรรมกลุ่มนี้คือการสร้างแรงจูงใจให้นักลงทุนดึงแรงงานและผู้ประกอบการไทยเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่มูลค่ามากขึ้น เพื่อให้การเติบโตของอุตสาหกรรมใหม่เชื่อมโยงกับเศรษฐกิจในประเทศ

ประเภทที่สองคือ รถไฟขบวนเดิม เช่น การท่องเที่ยว เกษตร และอาหาร ซึ่งมีคนไทยอยู่จำนวนมาก แม้เป็นอุตสาหกรรมเดิม แต่ยังสามารถยกระดับและสร้างเครื่องยนต์การเติบโตใหม่ได้

ตัวอย่างคือการเปลี่ยนจากการท่องเที่ยวที่เน้นปริมาณ ไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและบริการทางการแพทย์ที่สร้างมูลค่าเพิ่ม เชื่อมต่อไปยังอาหารสุขภาพ อาหารเสริม รวมถึงผลิตภัณฑ์สำหรับสัตว์เลี้ยง ตลอดจนการนำความสามารถของผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์มาต่อยอดสู่เครื่องมือแพทย์

ในมุมของดร.สันติธาร โอกาสเหล่านี้ต้องอาศัยการเชื่อมจุดแข็งข้ามอุตสาหกรรม จากเกษตรไปสู่อาหารสุขภาพ จากท่องเที่ยวไปสู่บริการทางการแพทย์ และจากการผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ไปสู่อุปกรณ์การแพทย์ การมองความเชื่อมโยงเช่นนี้ช่วยให้ไทยหาเครื่องยนต์การเติบโตใหม่จากฐานเดิมที่มีคนทำงานอยู่จำนวนมาก

ดร.สันติธารมองว่า การเชื่อมอุตสาหกรรมเหล่านี้เข้าด้วยกันจะช่วยยกระดับฐานเศรษฐกิจเดิมได้ และไทยต้องบริหารทั้งอุตสาหกรรมใหม่กับอุตสาหกรรมเดิมเป็นเสมือนพอร์ตการพัฒนา เพราะไม่มีใครรับประกันได้ว่าอุตสาหกรรมที่เติบโตเร็วในวันนี้จะรักษาความเร็วได้ตลอดไป

ในด้านแรงงาน คุณวราวุธมองว่า เอไอจะเปลี่ยนโครงสร้างงานและช่วยเพิ่มผลิตภาพ แม้การนำมาใช้อาจกระทบการจ้างงานบางส่วนในระยะแรก แต่โจทย์ระยะต่อไปคือการพัฒนาคนให้ทำงานร่วมกับเอไอได้ ผ่านการเพิ่มทักษะและเรียนรู้ทักษะใหม่

สำหรับไทยที่เข้าสู่สังคมสูงวัย เทคโนโลยียังมีบทบาทช่วยให้ผู้สูงอายุทำงานได้ต่อเนื่อง และเปิดโอกาสให้คนพิการเข้ามามีส่วนร่วมในการผลิตมากขึ้น การพัฒนาเอไอจึงควรเชื่อมโยงกับการเพิ่มโอกาสทำงานให้คนกลุ่มต่าง ๆ ด้วย

ความมั่นคงไซเบอร์ต้องเป็นส่วนหนึ่งของแผนรับวิกฤต

เมื่อธุรกิจพึ่งพาระบบดิจิทัลมากขึ้น ความสามารถในการรับมือภัยไซเบอร์จึงเป็นอีกเงื่อนไขของการดำเนินธุรกิจอย่างต่อเนื่อง

ดร.สันติธารเล่าถึงช่วงโควิด ขณะทำงานเป็นผู้บริหารธุรกิจเทคโนโลยีในสิงคโปร์ว่า วิกฤตในโลกออฟไลน์ทำให้ผู้คนและธุรกิจต้องย้ายกิจกรรมเข้าสู่ออนไลน์อย่างรวดเร็ว จนแม้แต่บริษัทดิจิทัลเองก็ต้องเร่งปรับตัวให้ทัน

ประสบการณ์นั้นทำให้ดร.สันติธารตั้งคำถามว่า หากวิกฤตครั้งต่อไปเกิดขึ้นในโลกออนไลน์ และบีบให้กิจกรรมจำนวนมากต้องกลับมาทำในโลกออฟไลน์ ธุรกิจจะเตรียมรับมืออย่างไร

ดร.สันติธารเสนอให้เริ่มจากคำถาม “What If” โดยไม่ต้องรอให้เกิดเหตุ แล้วประเมินว่ามีแผนดำเนินธุรกิจต่อเนื่อง มีทางเลือกสำรอง และมีความสามารถเพียงพอที่จะรับมือหรือไม่ แนวคิดดังกล่าวควรใช้เตรียมพร้อมกับความเสี่ยงหลายด้านควบคู่กัน

คุณวราวุธยกตัวอย่างสมมติของฟาร์มไก่ที่ใช้คอมพิวเตอร์ควบคุมอุณหภูมิและพัดลม หากระบบถูกแฮกจนพัดลมหยุดทำงานเป็นเวลานาน ความเสียหายจะเกิดขึ้นกับการเลี้ยงไก่โดยตรง สะท้อนว่าความปลอดภัยไซเบอร์เกี่ยวข้องกับภาคการผลิตและเกษตรเช่นเดียวกับธุรกิจเทคโนโลยี

ในปาฐกถา คุณวราวุธยังยกกรณีระบบตู้แช่อาหารของซูเปอร์มาร์เก็ตในยุโรปถูกแฮกจนอุณหภูมิสูงขึ้นและอาหารเสีย เพื่ออธิบายว่า การโจมตีระบบดิจิทัลสามารถสร้างความเสียหายต่อสินค้าและกระบวนการผลิตได้ ความปลอดภัยไซเบอร์จึงเกี่ยวข้องกับธุรกิจการผลิตและเกษตรเช่นเดียวกับธุรกิจเทคโนโลยี

คุณวราวุธย้ำถึงความสำคัญของการสร้างความตื่นตัวด้านไซเบอร์ หรือ Cyber Awareness และยก Cyber Resilience Act ของยุโรปเป็นตัวอย่างของกติกาความปลอดภัยที่ผู้ผลิตซึ่งต้องการเข้าสู่ตลาดต้องติดตาม การพัฒนาเทคโนโลยีจึงต้องมาพร้อมมาตรฐานและการเตรียมพร้อมรับความเสี่ยง

คุณวราวุธทิ้งท้ายว่า การทำให้ไทยมีส่วนกำหนดกติกาและเป็นจุดหมายการลงทุนที่ได้รับความไว้วางใจ ต้องอาศัยความร่วมมือจากภาครัฐ ภาคอุตสาหกรรม ธุรกิจ และคนรุ่นใหม่ โดยกระทรวงอุตสาหกรรมพร้อมทำงานร่วมกับทุกภาคส่วน เพื่อให้การปรับตัวของประเทศสร้างประโยชน์ต่อประชาชนไทยได้มากที่สุด