ไฟสะอาดต้องราคาไม่แพง ไทยต้องแก้โจทย์ ดึงการลงทุน ไม่เพิ่มภาระธุรกิจ

การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำและการเข้ามาของอุตสาหกรรมแห่งอนาคต กำลังทำให้ความมั่นคงทางพลังงานกลายเป็นปัจจัยสำคัญในการแข่งขันดึงดูดการลงทุนของประเทศ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมที่ต้องใช้ไฟฟ้าปริมาณมากอย่างดาต้าเซ็นเตอร์ ขณะเดียวกัน ประเทศไทยยังต้องเผชิญโจทย์การรักษาความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมเดิม ท่ามกลางต้นทุนพลังงานที่สูงและข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มข้นขึ้น

โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่เพียงการจัดหาพลังงานให้เพียงพอต่อความต้องการ แต่ต้องสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงของระบบไฟฟ้า ราคาที่ผู้ประกอบการและประชาชนเข้าถึงได้ ตลอดจนการเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาด โดยไม่สร้างภาระต้นทุนใหม่ให้กับเศรษฐกิจ

ประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นในเวทีเสวนา “The Era of Energy Security พลังงานมั่นคง เกมใหม่ดึงการลงทุนโลก” ภายในงานสัมมนาประจำปี SPOTLIGHT Day 2026 ภายใต้แนวคิด “ERA OF RESILIENCY: OPPORTUNITIES IN A FRAGMENTED WORLD” จัดโดย SPOTLIGHT ร่วมกับ SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) ในวันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์

โดยมี มงคล เฮงโรจนโสภณ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) และประธานสถาบันพลังงานเพื่ออุตสาหกรรม และดร.ปกรณ์ เทพรัตน์ ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการใหญ่อาวุโส ฝ่ายการคาดการณ์เชิงกลยุทธ์และการเติบโตทางธุรกิจ บริษัท บี.กริม เพาเวอร์ จำกัด (มหาชน) ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองถึงความพร้อมของประเทศไทยและแนวทางรับมือโจทย์พลังงานในระยะต่อไป

ไทยมีความมั่นคงทางพลังงาน แต่ต้องเร่งปรับกฎเกณฑ์

ดร.ปกรณ์ เทพรัตน์ ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการใหญ่อาวุโส ฝ่ายการคาดการณ์เชิงกลยุทธ์และการเติบโตทางธุรกิจ บริษัท บี.กริม เพาเวอร์ จำกัด (มหาชน) มองว่า ประเทศไทยมีความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานที่จะรองรับการลงทุนในอุตสาหกรรมแห่งอนาคต ทั้งระบบไฟฟ้า น้ำ และไฟเบอร์ออปติก โดยเฉพาะการลงทุนในดาต้าเซ็นเตอร์ที่มีความต้องการใช้พลังงานสูง ซึ่งจุดแข็งสำคัญของไทยคือความมั่นคงทางพลังงาน สามารถจัดหาไฟฟ้าได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ขาดหายหรือเกิดปัญหาไฟฟ้าดับ

อย่างไรก็ตาม ความมั่นคงทางพลังงานไม่ได้หมายถึงการมีไฟฟ้าใช้อย่างต่อเนื่องเท่านั้น แต่ต้องมีราคาที่ผู้ใช้สามารถจ่ายได้ด้วย ความท้าทายในระยะต่อไปคือ การรักษาสมดุลระหว่างความมั่นคง พลังงานสะอาด และราคาที่เหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อความต้องการใช้ไฟฟ้าของผู้เล่นรายใหม่มีลักษณะแตกต่างจากผู้ใช้ไฟฟ้ากลุ่มเดิม

ดร.ปกรณ์มองว่า สิ่งที่ประเทศไทยต้องเร่งดำเนินการคือ การปรับปรุงกฎระเบียบให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง ทั้งเรื่องการใช้บริการระบบสายส่ง การแยกประเภทผู้ใช้ไฟฟ้าให้ชัดเจน การกำหนดนโยบายที่เกี่ยวข้องกับผู้ลงทุนรายใหม่ เพื่อให้การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานและการมีส่วนร่วมผลิตไฟฟ้าจากภาคส่วนต่าง ๆ สามารถเกิดขึ้นได้อย่างเป็นระบบ

3 แนวทางสร้างสมดุลพลังงาน รองรับการเปลี่ยนผ่านในอนาคต

สำหรับการสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงของระบบไฟฟ้า ราคาที่แข่งขันได้ และการเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาด ดร.ปกรณ์เสนอแนวทางสำคัญ 3 ด้าน

ด้านแรกคือ การเร่งปรับกฎระเบียบให้เอื้อต่อการเปลี่ยนผ่าน ทั้งการเปิดให้ใช้บริการระบบสายส่ง การกำหนดประเภทผู้ใช้ไฟฟ้า และการวางนโยบายรองรับผู้ลงทุนกลุ่มใหม่ เพื่อเปิดโอกาสให้เกิดรูปแบบการลงทุนและการมีส่วนร่วมผลิตไฟฟ้าที่หลากหลายขึ้น

ด้านที่สองคือ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานระบบส่งและระบบจำหน่ายให้มีความเข้มแข็ง รองรับการเปลี่ยนแปลงของทิศทางการไหลของพลังงาน โดยในอนาคตไฟฟ้าอาจไม่ได้ไหลจากผู้ผลิตไปยังผู้ใช้เพียงทิศทางเดียว แต่ผู้ใช้ไฟฟ้าที่สามารถผลิตพลังงานได้เองก็อาจส่งไฟฟ้าส่วนเกินกลับเข้าสู่ระบบ หรือแลกเปลี่ยนพลังงานระหว่างผู้ใช้ด้วยกันได้

ดร.ปกรณ์ชี้ว่า การพัฒนาระบบ smart grid และ smart microgrid รวมถึงการนำแบตเตอรี่เข้ามาใช้ ก็เป็นส่วนสำคัญที่จะช่วยให้ระบบไฟฟ้ารองรับรูปแบบการผลิตและการใช้พลังงานที่เปลี่ยนไป ทำให้ผู้ใช้ไฟฟ้ามีส่วนร่วมในระบบมากขึ้น และช่วยให้การบริหารจัดการพลังงานมีความยืดหยุ่น

ส่วนด้านที่สามคือ การรักษาความมั่นคงของระบบผ่านการบริหารจัดการ energy mix หรือการผสมผสานแหล่งพลังงานหลายประเภทเข้าด้วยกัน โดยยังต้องมีโรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติ โรงไฟฟ้าชีวมวล และเชื้อเพลิงประเภทอื่น ๆ เข้ามาช่วยเสริมความมั่นคง พร้อมกับลดการพึ่งพาก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ซึ่งเป็นหนึ่งในต้นทุนพลังงานของประเทศ

ดร.ปกรณ์เชื่อว่า หากประเทศไทยสามารถขับเคลื่อนทั้งสามด้านไปพร้อมกันได้ จะช่วยให้ระบบพลังงานรองรับการเปลี่ยนผ่านที่กำลังเกิดขึ้น และสร้างความพร้อมสำหรับการลงทุนในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ส.อ.ท.ชี้ 3 โจทย์พลังงาน ต้นทุน-สิ่งแวดล้อม-ความสามารถแข่งขัน

มงคล เฮงโรจนโสภณ รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) และประธานสถาบันพลังงานเพื่ออุตสาหกรรม กล่าวว่า จากเสียงสะท้อนของภาคอุตสาหกรรม ปัจจุบันผู้ประกอบการกำลังเผชิญความท้าทายเชิงโครงสร้างสองด้านพร้อมกัน คือ ต้นทุนพลังงานและข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมที่กลายเป็นเงื่อนไขสำคัญของการทำการค้า หรือ license to trade จากเดิมที่ภาคธุรกิจให้ความสำคัญกับการบริหารต้นทุนเป็นหลัก แต่ปัจจุบันการเข้าถึงพลังงานสะอาดกลายเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อความสามารถในการส่งออกสินค้าไปยังตลาดต่างประเทศด้วย

ปัจจุบันค่าไฟฟ้าของไทยอยู่ที่ประมาณ 4 บาทต่อหน่วย สูงกว่าเวียดนามและอินโดนีเซียซึ่งอยู่ที่ประมาณ 2.60 บาทต่อหน่วย ขณะที่ค่าไฟฟ้ามีสัดส่วนประมาณ 15-30% ของต้นทุนการผลิต ทำให้ต้นทุนพลังงานที่สูงส่งผลโดยตรงต่อความสามารถในการแข่งขันของสินค้าไทย ขณะเดียวกัน หากห่วงโซ่อุปทานของไทยไม่มีไฟฟ้าสะอาดรองรับ ก็อาจกลายเป็นข้อจำกัดในการส่งออก ดังนั้น การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดจึงต้องทำควบคู่กับการรักษาความสามารถในการแข่งขันด้านต้นทุน

มงคลมองว่า การประเมินต้นทุนไฟฟ้าสะอาดต้องคิดให้ครบทั้งระบบ ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะต้นทุนการติดตั้งหรือการผลิตไฟฟ้า แต่ต้องรวมถึงต้นทุนแบตเตอรี่และระบบสายส่งด้วย เพราะเมื่อนำต้นทุนทั้งหมดมาคำนวณแล้ว ไฟฟ้าสะอาดอาจมีราคาสูงกว่าค่าไฟฟ้าปกติ ภาคอุตสาหกรรมจึงต้องการให้ภาครัฐออกแบบกลไกที่ช่วยให้ผู้ประกอบการเข้าถึงพลังงานสะอาดได้ในราคาที่เหมาะสมและแข่งขันได้

ขณะเดียวกัน ประเทศไทยต้องไม่มองข้ามความสำคัญของอุตสาหกรรมเทคโนโลยีแห่งอนาคต โดยเฉพาะดาต้าเซ็นเตอร์ ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่จำเป็นต่อการเปลี่ยนผ่านของภาคอุตสาหกรรม

รองประธาน ส.อ.ท.กล่าวอีกว่า ในช่วงที่ผ่านมาไทยเคยเสียโอกาสดึงดูดนักลงทุน hyperscaler ให้กับสิงคโปร์และมาเลเซีย เนื่องจากข้อจำกัดในการเข้าถึงพลังงานสะอาด แต่การยกเลิกโควตา 2,000 เมกะวัตต์ สำหรับ Direct PPA และขยายโอกาสไปยังภาคอุตสาหกรรมอื่น ถือเป็นทิศทางสำคัญที่ช่วยเพิ่มทางเลือกด้านพลังงานให้กับผู้ลงทุน

เปิดทางไฟฟ้าสะอาด จัดโครงสร้างต้นทุนให้เป็นธรรม

อย่างไรก็ตาม มงคลเห็นว่า การเปลี่ยนนโยบายให้เกิดผลในทางปฏิบัติยังต้องเร่งดำเนินการอีก 3 เรื่อง เรื่องแรก คือ การเปิดให้ผู้ประกอบการเข้าถึงระบบสายส่งของภาครัฐ (Third-party Access) เพื่อให้สามารถซื้อขายไฟฟ้าสะอาดได้โดยตรง เปรียบเสมือนการเปิดทางให้เอกชนส่งไฟฟ้าผ่านระบบสายส่งไปยังโรงงานหรือผู้ใช้ไฟฟ้าได้ โดยต้องกำหนดค่าบริการผ่านระบบสายส่งอย่างเป็นธรรมและอยู่ในระดับที่ผู้ประกอบการ โดยเฉพาะ SME สามารถรับภาระได้ เพื่อให้ต้นทุนไฟฟ้าสะอาดไม่กลายเป็นอุปสรรคต่อการแข่งขัน

เรื่องที่สองคือ การยึดหลัก cost of pay หรือผู้ที่ก่อให้เกิดต้นทุนใหม่ต้องเป็นผู้รับผิดชอบต้นทุนนั้น โดยเฉพาะการลงทุนในดาต้าเซ็นเตอร์ที่มีความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง ซึ่งอาจทำให้ต้องลงทุนโครงสร้างพื้นฐานเพิ่มเติมและนำเข้า LNG มากขึ้น จึงควรแยกหมวดหมู่ต้นทุนของผู้ใช้ไฟฟ้ากลุ่มนี้ให้ชัดเจน ไม่ควรนำไปรวมกับโครงสร้างค่าไฟฟ้าของผู้ใช้กลุ่มเดิม เพราะจะทำให้เกิดภาระต้นทุนร่วมที่กระทบต่อผู้ประกอบการและผู้ใช้ไฟฟ้ารายอื่น

เรื่องที่สามคือ การปลดล็อกให้ภาคอุตสาหกรรมสามารถพึ่งพาพลังงานของตัวเองได้มากขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ระบบ Third-party Access มีความพร้อมทั้งหมดก่อน รัฐควรเร่งรัดการอนุมัติใบอนุญาต รง.4 สำหรับการติดตั้งโซลาร์รูฟท็อป และสนับสนุนระบบ Net Billing เพื่อให้โรงงานสามารถผลิตไฟฟ้าใช้เองและจัดการไฟฟ้าส่วนเกินได้ ซึ่งจะช่วยให้มีต้นทุนไฟฟ้าสะอาดประมาณ 1.80-2.20 บาทต่อหน่วย ลดภาระค่าไฟฟ้าและลดการปล่อยคาร์บอนได้ทันที

ชู 3 เสาหลัก สร้างสมดุลไฟมั่นคง-สะอาด-ราคาแข่งขันได้

สำหรับโจทย์การสร้างสมดุลระหว่างความมั่นคงทางพลังงาน ราคาที่แข่งขันได้ และพลังงานสะอาด มงคลมองว่าไม่ใช่ทางเลือกที่ต้องแลกกันเสมอไป แม้จะมีข้อถกเถียงเรื่อง energy dilemma ว่าการมีไฟฟ้าสะอาดและมั่นคงต้องแลกกับราคาที่สูง หรือการมีไฟฟ้าราคาถูกอาจไม่สะอาด แต่ภายใต้เป้าหมาย Net Zero 2050 ประเทศไทยสามารถสร้างสมดุลได้จริง หากออกแบบระบบพลังงานให้ครอบคลุมทั้งสามด้านอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งมงคลเสนอแนวทางสร้างสมดุลผ่านสามเสาหลัก

เสาแรก คือ ความมั่นคงทางพลังงาน ในช่วงเปลี่ยนผ่านประเทศไทยยังจำเป็นต้องพึ่งพาฐานการผลิตไฟฟ้าเดิมที่มีความน่าเชื่อถือ โดยเฉพาะก๊าซธรรมชาติและโรงไฟฟ้า SPP ในนิคมอุตสาหกรรม ซึ่งสามารถจ่ายไฟฟ้าได้ตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมส่งเสริมการใช้พลังงานชีวมวลที่เชื่อมโยงกับภาคเกษตร เพื่อเพิ่มแหล่งพลังงานที่สามารถผลิตได้อย่างต่อเนื่องและคาดการณ์ได้ อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยยังต้องพัฒนาการเชื่อมโยงระหว่างภาคเกษตร อุตสาหกรรม และพลังงานให้เป็นระบบมากขึ้น

เสาที่สองคือ การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด โดยต้องพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานให้รองรับการเพิ่มขึ้นของพลังงานหมุนเวียน ผ่านเทคโนโลยี smart grid และ smart meter เพื่อให้สามารถนำไฟฟ้าสะอาดเข้ามาทดแทนไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานเดิมได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อระบบมีความมั่นคงรองรับแล้ว ก็จะสามารถทยอยเพิ่มสัดส่วนพลังงานสะอาดได้โดยไม่กระทบต่อความต่อเนื่องในการจ่ายไฟฟ้า

เสาที่สามคือ ราคาพลังงานที่ affordability โดยแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศ (PDP) ปี 2026 ต้องมีความยืดหยุ่นและไม่สร้างโรงไฟฟ้ามากเกินความจำเป็น เพราะการมีกำลังผลิตสำรองมากเกินไปจะทำให้เกิดภาระค่าความพร้อมจ่าย ซึ่งท้ายที่สุดจะสะท้อนกลับมาเป็นต้นทุนในค่าไฟฟ้า

ส่วนการลงทุนในเทคโนโลยีที่ยังมีความไม่แน่นอนด้านต้นทุนและความพร้อม เช่น โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) และเทคโนโลยีดักจับและกักเก็บคาร์บอน (CCS) ควรกำหนดจังหวะการตัดสินใจตามความพร้อมของเทคโนโลยีและต้นทุน เพื่อไม่ให้เกิดภาระค่าใช้จ่ายแฝงในอนาคต