งงเป็นไก่ตาแตกรถติดหนัก แต่จู่ๆ ก็ดันโล่งขึ้นมาซะงั้น ปรับอารมณ์ไม่ทัน
เคยไหม... ที่เราต้องติดแหง็กอยู่บนถนนเป็นชั่วโมง เข็มไมล์แทบไม่กระดิก จิตใจว้าวุ่นอยู่กับคำถามว่าข้างหน้ามีอุบัติเหตุร้ายแรงหรือมีการปิดถนนหรือไม่ แต่แล้วจู่ๆ ทันทีที่รถเคลื่อนตัวผ่านจุดจุดหนึ่ง ทุกอย่างกลับสว่างโล่ง ถนนว่างยาวสุดลูกหูลูกตาจนเราต้องอุทานกับตัวเองว่า "แล้วที่ติดมาตั้งนานคืออะไร?"
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ปรากฏการณ์ชวนหงุดหงิดนี้ไม่ใช่เรื่องเหนือธรรมชาติ และไม่ใช่แค่ความรู้สึกไปเอง แต่มันคือปรากฏการณ์ทางฟิสิกส์การจราจรที่ทั่วโลกนิยามว่า "Phantom Traffic Jam" หรือรถติดที่ไร้ต้นตอ ซึ่งงานวิจัยชิ้นสำคัญจากประเทศญี่ปุ่นได้ถอดรหัสลับนี้ไว้ได้อย่างน่าทึ่ง
บทเรียนจากถนนวงกลม ทฤษฎีความวุ่นวายในหนึ่งเสี้ยววินาที
ในปี 2008 ทีมนักวิทยาศาสตร์จาก Mathematical Society of Traffic Flow นำโดย Yuki Sugiyama ได้ไขปริศนาด้วยการทดลองที่เรียบง่ายแต่ทรงพลัง พวกเขาเกณฑ์รถยนต์ 22 คันมาวิ่งบนทางตรงที่เป็นวงกลมปิด โดยสั่งให้คนขับทุกคนรักษาความเร็วคงที่และรักษาระยะห่างเท่าๆ กัน
ผลลัพธ์ที่ได้นั้นน่าตกใจ แม้จะไม่มีสิ่งกีดขวาง ไม่มีทางแยก และไม่มีใครแกล้งเบรก แต่เมื่อเวลาผ่านไปเพียงไม่นาน การไหลลื่นของรถเริ่มเกิดอาการ "สะดุด" เพียงแค่คนขับคนหนึ่งแตะเบรกเบาๆ เพราะรู้สึกว่าใกล้คันหน้าเกินไป แรงส่งจากการเบรกนั้นจะถูกขยายความรุนแรงขึ้นเป็นทอดๆ ไปยังรถคันหลัง เหมือนเอฟเฟกต์โดมิโน่
จนในที่สุด รถที่อยู่ท้ายแถวจะต้อง "หยุดนิ่งสนิท" กลางถนนที่ไม่มีอะไรขวางกั้น นักวิจัยเรียกสิ่งนี้ว่า "Shockwave" หรือคลื่นกระแทกที่เคลื่อนที่ย้อนกลับทางกับการไหลของรถ
มนุษย์เป็นตัวแปรที่คาดเดายากที่สุด
สาเหตุหลักที่งานวิจัยญี่ปุ่นเน้นย้ำคือ "การตอบสนองที่ล่าช้าของมนุษย์" (Human Reaction Time) เมื่อรถคันหน้าเบรก เราไม่ได้เบรกทันที แต่ต้องใช้เวลาประมวลผลเสี้ยววินาที และเมื่อคันหน้าเริ่มขยับ เราก็ไม่ได้ออกตัวพร้อมกันทันทีเหมือนตู้รถไฟ แต่เราต้องรอให้เห็นระยะห่างที่ปลอดภัยก่อนจึงจะกดคันเร่ง ความล่าช้าสะสมจากรถคันที่ 1 ถึงคันที่ 100 จึงกลายเป็นก้อนความร้อนระอุของการจราจรที่ขยายตัวใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ
นั่นคือเหตุผลว่าทำไมพอเราหลุดจาก "หัวคลื่น" นั้นมาได้ ถนนจึงโล่งทันที เพราะเราคือผู้ที่เพิ่งผ่านพ้นจุดที่การส่งต่อแรงเบรกสิ้นสุดลงนั่นเอง
ทางออกอยู่ที่การ "เลิกจี้"
บทเรียนจากงานวิจัยญี่ปุ่นชิ้นนี้บอกเราว่า ศัตรูของการจราจรที่แท้จริงไม่ใช่ "ปริมาณรถ" เสมอไป แต่คือ "พฤติกรรมการขับขี่ที่ขาดความสม่ำเสมอ" การขับรถจี้ท้ายคันหน้าเพราะกลัวโดนเบียด หรือการเร่งๆ เบรกๆ ตามอารมณ์ คือตัวการสำคัญที่สร้าง "คลื่นกระแทก" ให้คนข้างหลังต้องรับกรรม การแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืนที่สุด (ก่อนที่เราจะมีระบบ AI ขับเคลื่อนอัตโนมัติแบบ 100%) คือการฝึกเป็น "Buffer" หรือตัวดูดซับแรงกระแทก ด้วยการเว้นระยะห่างจากคันหน้าให้เพียงพอ และพยายามรักษาความเร็วให้คงที่ที่สุด
การยอมสละระยะหน้ารถเพียงไม่กี่เมตร ไม่ได้ทำให้เราถึงที่หมายช้าลง แต่เป็นการช่วยสลาย "ผีรถติด" ให้หายไปจากถนนทั้งสาย เพื่อที่คนข้างหลังจะได้ไม่ต้องอุทานคำเดียวกับที่เราเคยใช้
