รถไฟจีน รางเหล็กแห่งอิทธิพล เชื่อมจีนเชื่อมโลกด้วยวัตถุประสงค์ใดบ้าง?
รางรถไฟจีนกำลังแผ่ขยายออกไปหลากหลายภูมิภาค ทุกเส้นทางอาจดูเหมือนเชื่อมประเทศต่าง ๆ เข้าหากัน แต่ท้ายที่สุดแล้ว ทุกเส้นทางล้วนมุ่งหน้าสู่กรุงปักกิ่ง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
รถไฟจีนอาจถูกมองว่าเป็นเพียงระบบขนส่งมวลชน แต่ในความเป็นจริง เครือข่ายรางของจีนมีบทบาทมากกว่านั้นมาก เพราะในแต่ละเส้นทาง รถไฟถูกใช้เป็นเครื่องมือขับเคลื่อนทั้งเศรษฐกิจ การค้า การเมือง และอิทธิพลระหว่างประเทศ
ประการแรก คือ การเชื่อมโยงเศรษฐกิจภายในประเทศ
ปัจจุบันจีนมีเครือข่ายรถไฟยาวกว่า 155,000 กิโลเมตร และมีรถไฟความเร็วสูงมากกว่า 42,000 กิโลเมตร ยาวที่สุดในโลก รัฐบาลจีนมองว่ารถไฟเป็นบริการสาธารณะที่ช่วยลดความเหลื่อมล้ำ เชื่อมเมืองใหญ่เข้ากับชนบท และกระจายความเจริญสู่พื้นที่ห่างไกล
ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดอยู่ในนครฉงชิ่ง ซึ่งเกษตรกรจำนวนมากใช้รถไฟใต้ดินขนผักและผลผลิตทางการเกษตรเข้าสู่เมืองทุกเช้า กลายเป็นสะพานเชื่อมระหว่างชนบทกับเมือง และช่วยสร้างรายได้ให้กับประชาชนระดับรากหญ้า
ประการที่สอง คือ การสร้างเครือข่ายการค้าและห่วงโซ่อุปทาน
รถไฟจีน-ลาวเป็นตัวอย่างสำคัญของบทบาทด้านการค้า ภายใต้โครงการ Belt and Road Initiative หรือ BRI เส้นทางดังกล่าวช่วยลดระยะเวลาขนส่งสินค้าในภูมิภาคอย่างมาก ทุเรียนไทยสามารถเดินทางถึงจีนภายใน 3-5 วัน ขณะที่ระบบรถไฟขนส่งสินค้าแบบควบคุมอุณหภูมิที่เชื่อมไทย-ลาว-จีน ทำให้ผลไม้สดสามารถเข้าสู่ตลาดจีนได้รวดเร็วขึ้น
อย่างไรก็ตาม ประโยชน์ไม่ได้ตกอยู่กับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง เพราะในขณะที่สินค้าไทยเข้าสู่จีนได้ง่ายขึ้น สินค้าเกษตรจากจีนก็สามารถไหลเข้าสู่ตลาดไทยได้รวดเร็วและมีต้นทุนต่ำขึ้นเช่นกัน ส่งผลให้การแข่งขันในตลาดรุนแรงมากขึ้น
ประการที่สาม คือ การสร้างอิทธิพลทางการเมืองและยุทธศาสตร์
เส้นทางรถไฟระหว่างจีนกับเกาหลีเหนือสะท้อนบทบาทนี้ได้อย่างชัดเจน รถไฟสายปักกิ่ง-เปียงยาง ซึ่งมีประวัติยาวนานกว่าหนึ่งศตวรรษ ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงขนส่งผู้โดยสารและสินค้า แต่ยังเป็นเส้นเลือดหลักที่เชื่อมเกาหลีเหนือเข้ากับพันธมิตรสำคัญที่สุดของตน
แม้เกาหลีเหนือจะปิดประเทศมาหลายปีจากการระบาดของโควิด-19 แต่เมื่อมีการกลับมาเปิดเส้นทางรถไฟอีกครั้ง ก็ถูกจับตามองว่าเป็นสัญญาณของการฟื้นฟูความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการทูตระหว่างสองประเทศ โดยในปีที่ผ่านมา มูลค่าการค้าระหว่างจีนและเกาหลีเหนือเพิ่มขึ้นแตะ 2,700 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
ประการสุดท้าย คือ การขยายอิทธิพลของจีนสู่ต่างประเทศ
จากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไปจนถึงลาตินอเมริกา จีนกำลังกลายเป็นผู้เล่นสำคัญในโครงการรถไฟทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นรถไฟความเร็วสูงจาการ์ตา-บันดุงในอินโดนีเซีย หรือรถไฟฟ้าใต้ดินสายแรกของกรุงโบโกตา ประเทศโคลอมเบีย
สิ่งที่มาพร้อมกับรางรถไฟเหล่านี้ ไม่ได้มีเพียงขบวนรถ แต่ยังรวมถึงเงินกู้จากธนาคารจีน เทคโนโลยีจีน บริษัทก่อสร้างจีน และระบบปฏิบัติการจากจีน ทำให้หลายประเทศได้รับโครงสร้างพื้นฐานสมัยใหม่ ขณะเดียวกันก็มีความเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจจีนมากขึ้น
ด้วยเหตุนี้ รถไฟจีนในศตวรรษที่ 21 จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการคมนาคมอีกต่อไป แต่เป็นเครื่องมือทางเศรษฐกิจ การทูต และภูมิรัฐศาสตร์ ที่ช่วยขยายอิทธิพลของจีนออกไปไกลเกินกว่าพรมแดนของตนเอง และในหลายกรณี รางรถไฟเหล่านี้กำลังกลายเป็นเส้นทางที่เชื่อมโลกเข้าหาจีนมากพอ ๆ กับที่เชื่อมจีนออกสู่โลก
