จับตาปูตินเร่งเยือนจีนพบสี หลังทรัมป์กลับ คุยเรื่องอะไร สงคราม-การค้า?
สำนักข่าว AP รายงานจากกรุงปักกิ่งระบุว่า ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน แห่งรัสเซีย มีกำหนดการเดินทางเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีนในวันอังคารที่ 19 และวันพุธที่ 20 พฤษภาคมนี้ เพื่อเข้าพบและเจรจากับประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ผู้นำจีน ซึ่งการเดินทางครั้งนี้เกิดขึ้นคล้อยหลังเพียงไม่ถึงหนึ่งสัปดาห์ หลังจากที่ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา เพิ่งเสร็จสิ้นภารกิจการเดินทางเยือนกรุงปักกิ่งอย่างเป็นทางการ
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
การโคจรมาพบกันของสองผู้นำทรงอิทธิพลในครั้งนี้ ถือเป็นการพบปะแบบต่อหน้าเป็นครั้งที่สองในระยะเวลาไม่ถึงหนึ่งปี โดยทำเนียบเครมลินเปิดเผยว่า การเยือนจีนของผู้นำรัสเซียในรอบนี้ ถูกจัดขึ้นให้ประจวบเหมาะกับวาระครบรอบ 25 ปี ของการลงนามในสนธิสัญญาว่าด้วยความเป็นเพื่อนบ้านที่ดี มิตรภาพ และความร่วมมือระหว่างจีนกับรัสเซีย (Sino-Russian Treaty of Friendship) ที่ลงนามร่วมกันไว้ตั้งแต่ปี 2001
Spotlight ชวนเปิดดีลพลังงานหมื่นล้านที่ทั้งสองประเทศลงนามด้วยกัน การค้าทวิภาคีระหว่างปักกิ่งและมอสโกแนบแน่นแค่ไหน? และแท้จริงแล้ว รัสเซียกำลังพึ่งพาจีนในฐานะ "ท่อน้ำเลี้ยง" หลักเพื่ออุ้มระบบเศรษฐกิจยามยากหรือไม่
วงในเครมลิน: ปูตินต่อคิวเช็กกระแสหลังจบทริปทรัมป์เยือนจีน
การเดินทางเยือนปักกิ่งของประธานาธิบดีปูตินในครั้งนี้ ถูกตั้งข้อสังเกตจากนักวิเคราะห์หลายฝ่ายถึงนัยยะและจังหวะเวลาทางการทูตที่เกิดขึ้นทันทีหลังการประชุมสุดยอดระหว่างจีนและสหรัฐฯ
หวัง จื่อเฉิน รองเลขาธิการแห่งศูนย์เพื่อจีนและโลกาภิวัตน์ สถาบันคลังสมองในกรุงปักกิ่ง ให้ความเห็นว่า การเยือนของทรัมป์ก่อนหน้านี้คือเรื่องของการสร้างเสถียรภาพความสัมพันธ์ทวิภาคีที่สำคัญที่สุดในโลก ส่วนการเยือนของปูตินคือการมาเพื่อขอความมั่นใจจากพันธมิตรเชิงยุทธศาสตร์ที่ยาวนาน ซึ่งสำหรับจีนแล้ว นโยบายทั้งสองทางนี้ไม่ได้แยกขาดหรือขัดแย้งกันเอง
ด้านดมิทรี เปสคอฟ โฆษกทำเนียบเครมลิน เปิดเผยล่วงหน้าก่อนการเดินทางว่า การมาเยือนครั้งนี้จะช่วยให้รัสเซียได้รับข้อมูลความคืบหน้าโดยตรง และเปิดโอกาสให้มีการแลกเปลี่ยนทัศนะกับจีน เกี่ยวกับผลการเจรจาที่เกิดขึ้นระหว่างสี จิ้นผิง กับโดนัลด์ ทรัมป์ เนื่องจากในการประชุมสุดยอดสองวันก่อนหน้านี้ ผู้นำจีนและสหรัฐฯ ได้ประกาศเตรียมร่วมมือในกรอบใหม่เพื่อจัดการ "ความสัมพันธ์จีน-สหรัฐฯ ที่สร้างสรรค์และมีความมั่นคงเชิงยุทธศาสตร์"
อย่างไรก็ตาม ท่าทีของจีนในเวลานี้ถูกมองว่า กำลังเล่นเกมการทูตแบบประคองความสัมพันธ์ทุกฝ่าย โดยหวัง จื่อเฉิน ระบุเพิ่มเติมว่า ปักกิ่งต้องการรักษาความสัมพันธ์ที่มั่นคงกับชาติตะวันตก ควบคู่ไปกับการรักษาความไว้วางใจเชิงยุทธศาสตร์กับมอสโก เพื่อสร้างพื้นที่ทางการทูตให้จีนสามารถนำเสนอตัวเองในฐานะมหาอำนาจที่เป็นกลางและพูดคุยได้กับทุกฝ่าย
เจาะลึกการค้า: ส่องดีลพลังงานหมื่นล้าน
เมื่อเจาะลึกไปที่ตัวเลขหลังบ้าน ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างจีนและรัสเซียได้เติบโตขึ้นอย่างก้าวกระโดดนับตั้งแต่รัสเซียเปิดฉากบุกยูเครนในปี 2022 โดยสถาบัน Mercator Institute for China Studies เปิดเผยข้อมูลว่า มูลค่าการค้าระหว่างรัสเซียและจีนเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าในช่วงปี 2020 ถึง 2024 โดยพุ่งทะลุไปแตะระดับ 2.45 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ
โครงสร้างการค้าดังกล่าวมีลักษณะของการพึ่งพาซึ่งกันและกันอย่างเด่นชัด โดยสินค้าส่งออกหลักของรัสเซียไปยังจีนคือ น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และถ่านหิน ซึ่งกลายเป็นท่อน้ำเลี้ยงทางเศรษฐกิจสายสำคัญของมอสโก ท่ามกลางวงล้อมมาตรการคว่ำบาตรจากนานาชาติ
สอดคล้องกับรายงานจากศูนย์วิจัยด้านพลังงานและอากาศสะอาด ที่คำนวณว่า นับตั้งแต่ความขัดแย้งในยูเครนปะทุขึ้น จีนได้ทุ่มเงินซื้อเชื้อเพลิงฟอสซิลจากรัสเซียไปแล้วเป็นมูลค่าสูงถึงกว่า 3.19 แสนล้านยูโร (ราว 3.72 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ) ในรูปแบบของสินค้าลดราคาพิเศษ
นอกจากความร่วมมือในระดับประเทศแล้ว กลไกการค้าในระดับท้องถิ่นก็ได้รับการผลักดันควบคู่กันไป โดยข้อมูลล่าสุดจากกรมพาณิชย์มณฑลซานตง เปิดเผยว่า มูลค่าการนำเข้าและส่งออกรวมกันระหว่างมณฑลซานตงและรัสเซียในปี 2025 เพียงปีเดียว มีมูลค่ามากกว่า 2.4 แสนล้านหยวน (ประมาณ 3.6 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ) เติบโตขึ้น 4.42% เมื่อเทียบเป็นรายปี
ล่าสุด ในการประชุมความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการค้าท้องถิ่นจีน ซานตง-รัสเซีย ประจำปี 2026 ณ เมืองฮาร์บิน ยังได้มีการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ระหว่างมณฑลซานตงและดินแดนฮาบารอฟสก์ของรัสเซีย เพื่อยกระดับความร่วมมือในภาคการผลิต โลจิสติกส์ และการท่องเที่ยวให้เป็นระบบมากขึ้น
สำหรับการเยือนปักกิ่งในสัปดาห์นี้ สำนักข่าวดีดับเบิลยู (DW) รายงานว่า วาระสำคัญที่ประธานาธิบดีปูตินพยายามผลักดันอย่างหนักคือ ความคืบหน้าของโครงการท่อส่งก๊าซสายใหม่ โดยเฉพาะโครงการท่อส่งก๊าซ "Power of Siberia 2" ที่จะส่งก๊าซธรรมชาติผ่านประเทศมองโกเลียมายังจีนได้สูงถึง 5 หมื่นล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี ซึ่งก่อนหน้านี้ยังคงติดขัดเรื่องข้อพิพาทด้านราคา
โจเซฟ เว็บสเตอร์ นักวิชาการอาวุโสแห่งสภาแอตแลนติก วิเคราะห์ว่า การขยายขีดความสามารถของท่อส่งก๊าซจากรัสเซียมายังจีนทางบก จะช่วยยกระดับความมั่นคงด้านพลังงานของปักกิ่งได้อย่างมีนัยสำคัญ หากเกิดสถานการณ์ฉุกเฉินในไต้หวัน หรือการหยุดชะงักในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเสี่ยงต่อการถูกปิดล้อมทางทะเลโดยกองทัพเรือสหรัฐฯ อย่างไรก็ตาม ดีลพลังงานหมื่นล้านเหล่านี้กำลังกลายเป็นห่วงโซ่สำคัญที่ผูกมัดอนาคตทางพลังงานของรัสเซียไว้กับจีนมากขึ้นเรื่อย ๆ
รัสเซียพึ่งจีนเป็นท่อน้ำเลี้ยง?
แม้ฉากหน้าของความสัมพันธ์ระหว่างปูตินและสี จิ้นผิง จะเต็มไปด้วยบรรยากาศที่ชื่นมื่นและการเรียกขานกันว่า "เพื่อนรัก" แต่โครงสร้างความสัมพันธ์ในปัจจุบันกำลังกลายเป็นการพึ่งพาที่เทน้ำหนักไปที่จีนเพียงฝ่ายเดียวมากขึ้นเรื่อย ๆ
มาตรการคว่ำบาตรที่ทวีความรุนแรงขึ้นจากสหรัฐฯ สหภาพยุโรป และสหราชอาณาจักร นับตั้งแต่ปี 2022 ได้ตัดขาดรัสเซียออกจากเทคโนโลยีขั้นสูงของชาติตะวันตกอย่างเด็ดขาด ไม่ว่าจะเป็นเซมิคอนดักเตอร์ ไมโครอิเล็กทรอนิกส์ หรือเครื่องจักรกลที่มีความแม่นยำสูง ซึ่งล้วนเป็นหัวใจสำคัญในการผลิตอาวุธ ส่งผลให้มอสโกไม่มีทางเลือกนอกจากต้องหันไปพึ่งพาเทคโนโลยีจากจีน สำนักข่าว Bloomberg รายงานว่า ในปี 2025 จีนกลายเป็นผู้จัดหาชิ้นส่วนเทคโนโลยีที่ติดรายการคว่ำบาตรให้แก่รัสเซียสูงถึง 90% ขยับเพิ่มขึ้นจาก 80% ในปีก่อนหน้า
ยิ่งไปกว่านั้น แม้ปักกิ่งจะหลีกเลี่ยงการส่งออกอาวุธสำเร็จรูปให้แก่รัสเซียโดยตรงเพื่อลดแรงกดดันจากนานาชาติ แต่บลูมเบิร์กระบุว่า ข้อมูลข่าวกรองจากการสำรวจโลก ภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อวัตถุประสงค์ทางการทหาร และโดรน คิดเป็นมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งสิ่งเหล่านี้กลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยประคองให้อุตสาหกรรมป้องกันประเทศและเศรษฐกิจยามสงครามของรัสเซียยังคงขับเคลื่อนต่อไปได้
ความเจ็บปวดจากการพึ่งพาจีนยังลามลึกไปถึงระบบการเงิน หลังจากรัสเซียถูกขับออกจากระบบ SWIFT ทำให้นายอานตอน ซีลูอานอฟ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังของรัสเซีย เปิดเผยว่า ปัจจุบันมูลค่าการค้าทวิภาคีสูงถึง 99% ถูกบีบให้ชำระด้วยสกุลเงิน "รูเบิลและหยวน" เพื่อหนีเงินดอลลาร์
ปรากฏการณ์ดังกล่าว กลับกลายเป็นดาบสองคมที่สร้างความเสี่ยงใหม่ให้มอสโก ทั้งภาวะขาดแคลนเงินหยวน ต้นทุนการกู้ยืมที่พุ่งสูง และการต้องยอมจำนนต่ออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าของปักกิ่งในทุกการเจรจา นี่คือหลักฐานเชิงประจักษ์ว่า รัสเซียได้แปรสภาพจาก "หุ้นส่วนเท่าเทียม" ไปเป็นเพียงผู้พึ่งพิงท่อน้ำเลี้ยงทางการเงินที่จีนเป็นผู้ควบคุมแต่เพียงผู้เดียว
