สรุปอิหร่านคุยสหรัฐฯ เสริมสมรรถนะนิวเคลียร์ไหม? ทั้งภูมิภาคลุ้นผลหารือ

6 กุมภาพันธ์ 2569 นักการทูตระดับสูงสุดของอิหร่านกล่าวว่า การเจรจานิวเคลียร์กับสหรัฐฯ “เริ่มต้นได้ดี” และจะดำเนินต่อไป ถ้อยแถลงดังกล่าวช่วยลดความตึงเครียดสถานการณ์ลงได้ เนื่องจากหากการเจรจาล้มเหลว ตะวันออกกลางอาจเข้าใกล้ภาวะสงครามมากขึ้น

การเจรจาดังกล่าวเกิดขึ้นที่กรุงมัสกัต เมืองหลวงของโอมาน เนื่องจากโอมานทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการเจรจาครั้งนี้ และยังมีผู้แทนพิเศษสหรัฐฯ สตีฟ วิตคอฟฟ์ และจาเร็ด คุชเนอร์ ลูกเขยของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ เข้าร่วมด้วย

อิหร่านยันขอคุยแค่นิวเคลียร์

รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน อับบาส อารักชีกล่าวว่า การเจรจาครั้งนี้ต้องหลีกเลี่ยงการข่มขู่ในรูปแบบใด ๆ และเน้นย้ำแค่ประเด็นนิวเคลียร์

“การเจรจาใด ๆ ต้องหลีกเลี่ยงการข่มขู่และแรงกดดัน (เตหะราน) จะหารือเฉพาะประเด็นนิวเคลียร์เท่านั้น … เราไม่หารือประเด็นอื่นใดกับสหรัฐฯ”

อย่างไรก็ตาม สหรัฐฯ มีท่าทีต้องการขยายขอบเขตการเจรจาให้ครอบคลุมถึงขีปนาวุธของอิหร่าน การสนับสนุนกลุ่มติดอาวุธในภูมิภาค และ “การปฏิบัติต่อประชาชนของตนเอง” ตามที่มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ กล่าวเมื่อวันพุธที่ผ่านมา (4 กุมภาพันธ์ 2569)

นักการทูตในภูมิภาคที่ได้รับการบรรยายสรุปจากเตหะรานกล่าวกับรอยเตอร์ว่า อิหร่านยืนกรานใน “สิทธิในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม” ระหว่างการเจรจากับสหรัฐฯ และเสริมว่า ขีดความสามารถด้านขีปนาวุธของเตหะรานไม่ได้ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดคุย

แหล่งข่าวชี้ อิหร่านเริ่มหารือการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม

แหล่งข่าวนักการทูตระดับสูงไม่ประสงค์เอ่ยนามบอกกับสำนักข่าว Reuters ว่า แม้อิหร่านจะปฏิเสธข้อเรียกร้องของวอชิงตันที่ให้ไม่มีการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมบนแผ่นดินอิหร่าน แต่แสดงความเปิดกว้างต่อการหารือเรื่อง “ระดับและความบริสุทธิ์” ของการเสริมสมรรถนะ หรือทางเลือกอื่น รวมถึงความเป็นไปได้ในการจัดตั้งกลุ่มความร่วมมือระดับภูมิภาค

และหากตกลงกันตามนั้น ในประเด็นการเพิ่มระดับและความบริสุทธิ์ อิหร่านมีข้อเรียกร้องหลายประการ เช่น “การยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรอย่างมีประสิทธิภาพและทันที รวมถึงด้านการธนาคารและน้ำมัน และการเคลื่อนย้ายทรัพย์สินทางทหารของสหรัฐฯ ออกห่างจากอิหร่าน”

เจ้าหน้าที่อิหร่านย้ำหลายครั้งว่าจะไม่หยิบยกขีปนาวุธ ซึ่งเป็นหนึ่งในคลังแสงที่ใหญ่ที่สุดในตะวันออกกลาง มาพูดคุย และกล่าวว่า เตหะรานต้องการให้ยอมรับสิทธิในการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม

ในมุมของสหรัฐฯ  การเสริมสมรรถนะภายในอิหร่าน ซึ่งอาจเป็นเส้นทางไปสู่การสร้างระเบิดนิวเคลียร์  ซึ่งนับว่าเป็นเส้นแดงที่สหรัฐฯ จะไม่ยอมรับ และอิหร่านก็ปฏิเสธมาโดยตลอดว่าไม่มีเจตนาจะพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์

อย่างไรก็ตาม นักการทูตกล่าวว่า เตหะรานเชื่อว่าผู้เจรจาสหรัฐฯ “ดูเหมือนจะเข้าใจจุดยืนของอิหร่านเรื่องการเสริมสมรรถนะ”

อารักชีกล่าวในการสัมภาษณ์กับโทรทัศน์อิหร่านว่า  “นี่เป็นการเริ่มต้นที่ดีของการเจรจา”

“และมีความเข้าใจร่วมกันว่าจะเดินหน้าการเจรจาต่อไป การประสานว่าจะดำเนินการอย่างไรจะตัดสินกันในเมืองหลวง [...] หากกระบวนการนี้ดำเนินต่อไป ผมคิดว่าเราจะได้กรอบความเข้าใจที่ดี”

เสียงจากคนกลาง

บัดร์ อัล-บูไซดี รัฐมนตรีต่างประเทศโอมานในฐานะคนกลางกล่าวว่า การเจรจาเป็นไปอย่าง “จริงจังมาก” และผลลัพธ์จะต้องพิจารณาอย่างรอบคอบทั้งในมุมของอิหร่านและสหรัฐฯ และมีโอกาสพัฒนาการเจรจานี้ต่อไป

ทรัมป์เพิ่มแรงกดดันต่ออิหร่าน

เมื่อวันศุกร์ที่ผ่านมา ทรัมป์ยังเพิ่มแรงกดดันต่ออิหร่านอีกระลอก ทำตามคำขู่ที่ให้ไว้เมื่อเดือนก่อนที่ว่า ให้กำหนดภาษี 25% ต่อสินค้านำเข้าจากประเทศใดก็ตามที่ “โดยตรงหรือโดยอ้อม” ซื้อสินค้าจากอิหร่าน

ทำเนียบขาวระบุว่า มาตรการดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อยับยั้งประเทศที่สามไม่ให้รักษาความสัมพันธ์ทางการค้ากับอิหร่าน โดยเฉพาะในภาคพลังงาน โลหะ และปิโตรเคมี ซึ่งยังคงเป็นแหล่งรายได้หลักของรัฐบาลอิหร่าน

แต่แม้มีการเจรจา สหรัฐฯ ก็ประกาศเมื่อวันศุกร์ว่า กำลังคว่ำบาตร 15 หน่วยงาน และเรือใน “กองเรือเงา” 14 ลำ ที่เชื่อมโยงกับการค้าผิดกฎหมายด้านปิโตรเลียม ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม และปิโตรเคมีของอิหร่าน ซึ่งเป็นมาตรการทางเศรษฐกิจล่าสุดที่มุ่งเป้าไปยังเตหะราน

ผู้นำอิหร่านยังคงกังวลอย่างมากว่า ทรัมป์อาจทำตามคำขู่โจมตีอิหร่าน หลังจากสหรัฐฯ เสริมกำลังทางเรือในน่านน้ำภูมิภาค

เมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมา สหรัฐฯ โจมตีเป้าหมายด้านนิวเคลียร์ของอิหร่าน โดยเข้าร่วมในช่วงท้ายของปฏิบัติการทิ้งระเบิดของอิสราเอลที่ยาวนาน 12 วัน เตหะรานระบุภายหลังว่า ได้ระงับกิจกรรมการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมแล้ว

การเสริมกำลังทางเรือ ซึ่งทรัมป์เรียกว่า “Armada” เกิดขึ้นหลังการปราบปรามการประท้วงทั่วประเทศอย่างนองเลือดในอิหร่านเมื่อเดือนที่แล้ว ยิ่งเพิ่มความตึงเครียดระหว่างวอชิงตันกับเตหะราน

ทรัมป์กล่าวว่า “สิ่งเลวร้าย” น่าจะเกิดขึ้นหากไม่สามารถบรรลุข้อตกลงได้ เพิ่มแรงกดดันต่อสาธารณรัฐอิสลามในภาวะเผชิญหน้าที่มีการข่มขู่โจมตีทางอากาศซึ่งกันและกัน

หวั่นเกิดความขัดแย้ง

การเจรจาครั้งนี้เป็นการเจรจาที่ทั่วภูมิภาคจับตามอง รวมถึงประเทศมหาอำนาจต่าง ๆ เพาะหากการเจรจาครั้งนี้ไม่ประสบความสำเร็จ อาจเกิดความขัดแย้งระลอกใหม่ระหว่างอิหร่านกับสหรัฐฯ และอาจลุกลามไปทั่วภูมิภาคผู้ผลตน้ำมันนี้

อิหร่านกล่าวว่า หากสหรัฐฯ โจมตีใด ๆ อิหร่านให้คำมั่นจะตอบโต้รุนแรง รวมถึงเตือนประเทศอื่น ๆ ในภูมิภาคอาจตกเป็นเป้าหมายการโจมตีเช่นกัน

เพื่อแสดงความแข็งแกร่งของกองทัพ  โทรทัศน์ของรัฐอิหร่านรายงานก่อนการเจรจาไม่กี่ชั่วโมงว่า “หนึ่งในขีปนาวุธพิสัยไกลที่ทันสมัยที่สุดของประเทศ คอร์รัมชาห์-4” ได้ถูกนำไปประจำการใน “นครขีปนาวุธ” ใต้ดินแห่งหนึ่งของกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติ

ในขณะเดียวกันก็ยังแสดงออกว่า อิหร่านยืดหยุ่นเรื่องการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม รวมถึงการส่งมอบยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูง 400 กิโลกรัม ซึ่งใกล้ระดับสำหรับทำอาวุธ และยอมรับการเสริมสมรรถนะเป็นศูนย์ภายใต้ข้อตกลงกลุ่มความร่วมมือเป็นทางออก

อิหร่านยังเรียกร้องให้ยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ที่ถูกนำกลับมาใช้ตั้งแต่ปี 2018 เมื่อรัฐบาลทรัมป์ในสมัยแรกถอนตัวออกจากข้อตกลงนิวเคลียร์ ซึ่งจัดทำขึ้นเมื่อปี 2015 ระหว่างอิหร่านกับมหาอำนาจ 6 ประเทศ รวมถึงสหรัฐฯ 

สหรัฐฯ พันธมิตรยุโรป และอิสราเอลกล่าวหาว่า เตหะรานมุ่งพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ แต่อิหร่านยืนยันว่าโครงการนิวเคลียร์มีเป้าหมายเพื่อสันติเท่านั้น