กระแสต้านต่างชาติพุ่งในญี่ปุ่น อะไรจุดชนวน? หรือชาตินิยม=DNA ญี่ปุ่น?

กลางเดือนธันวาคม ปี 2568 รถตู้ที่ติดตั้งเครื่องขยายเสียงแล่นไปตามท้องถนนในกรุงโตเกียว พร้อมถ้อยคำปลุกเร้าความรักชาติ วันที่ 12 ธันวาคมของทุกปี คือวันครบรอบการโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ และกลุ่มที่อยู่เบื้องหลังกิจกรรมดังกล่าวคือ “ไทโคฉะ” (Taikosha) องค์กรชาตินิยมขวาจัดของญี่ปุ่น ที่มีสมาชิกราว 100 คน ส่วนใหญ่เป็นผู้ชายวัยกลางคน

ไทโคฉะเป็นกลุ่มเล็ก ๆ และมีแนวคิดแบบขวาจัด พวกเขาเคยถูกมองว่าอยู่ชายขอบทางการเมือง แต่ทุกวันนี้กระแสชาตินิยมของญี่ปุ่นเริ่มกลับมาอีกครั้ง แนวคิดของพวกเขาเริ่มไม่ได้ดูสุดโต่งอีกต่อไป

ภายใต้รัฐบาลของนายกรัฐมนตรี ซานาเอะ ทาคาอิจิ นโยบายแข็งกร้าวเริ่มชัดเจนขึ้น ญี่ปุ่นเผชิญหน้าทางการทูตกับจีน เตรียมออกกฎควบคุมชาวต่างชาติที่เข้มงวดขึ้น และผลักดันกฎหมายห้ามการดูหมิ่นธงชาติญี่ปุ่น

ขณะเดียวกัน พรรคซันเซโตะ ซึ่งมีจุดยืนต่อต้านผู้อพยพ ก็ได้รับความนิยมจากสโลแกน “ญี่ปุ่นต้องมาก่อน” พร้อมแรงบันดาลใจจากแคมเปญ “Make America Great Again” ของโดนัลด์ ทรัมป์ และกระแสประชานิยมในประเทศตะวันตก

นาโอโตะ โอซาวะ หัวหน้าฝ่ายรณรงค์ของกลุ่ม บอกว่า พวกเขาพูดเรื่องนี้มานานมากแล้ว ก่อนพรรคการเมืองจะหันมาใส่ใจด้วยซ้ำ

นาโอโตะ โอซาวะ หัวหน้าฝ่ายรณรงค์ กลุ่มไทโคฉะ บอกว่า “เราพูดสิ่งนี้มา 40–50 ปีแล้ว ดังนั้นผมจึงรู้สึกเหมือนว่าในที่สุดกาลเวลาก็ไล่ตามพวกเราทัน อะไรแบบนี้แหละครับ”

ในวันเดียวกัน สมาชิกไทโคฉะราว 30 คน รวมตัวกันที่ศาลเจ้ายาสุกุนิ ซึ่งอุทิศให้กับผู้เสียชีวิตจากสงครามของญี่ปุ่น พวกเขาสวมเครื่องแบบสไตล์ทหาร เดินสวนจังหวะเล็กน้อย และโค้งคำนับในพิธีสวดภาวนา

ไทโคฉะก่อตั้งขึ้นเมื่อ 101 ปีก่อน และอ้างว่าเป็นหนึ่งในองค์กรฝ่ายขวาที่ใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น ค่าใช้จ่ายทั้งหมดมาจากค่าสมาชิก ซึ่งแต่ละคนมีอาชีพประจำแตกต่างกันไป

หลังพิธีที่ศาลเจ้าจบลง สมาชิกกลุ่มขึ้นรถตู้ที่ติดสโลแกนอย่าง “จิตวิญญาณซามูไร” เปิดเสียงปราศรัยต่อไป

สมาชิกที่อายุน้อยที่สุดคนหนึ่ง อายุ 33 ปี นามสกุลซาโตะ ซึ่งทำงานเป็นพนักงานส่งของ บอกว่าเมื่อตอนยังเด็ก เขารู้สึกว่าไทโคฉะเป็นฮีโร่ และเขารักญี่ปุ่นมาก ถึงขั้นไม่เคยเดินทางไปต่างประเทศเลย

คำว่า “ชาตินิยม” ดูเหมือนจะติดตัวสังคมญี่ปุ่นมาอย่างยาวนาน ตั้งแต่ยุคจักรวรรดิ กลายเป็นความทะเยอทะยานทางทหารในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ก่อนจะนำประเทศไปสู่ความพ่ายแพ้ในสงครามโลกครั้งที่สอง

หลังปี 1945 ชาตินิยมของญี่ปุ่นไม่ได้หายไป หากแต่แปรรูปจากปลายกระบอกปืน สู่พลังทางเศรษฐกิจ ญี่ปุ่นเปลี่ยนสนามรบเป็นตลาดโลก ใช้ความทุ่มเท วินัย และเทคโนโลยี สร้างชาติขึ้นใหม่ จน “Made in Japan” กลายเป็นสัญลักษณ์ของคุณภาพ และทำให้ประเทศกลับมาเป็นหนึ่งในมหาอำนาจทางเศรษฐกิจของโลก ดังนั้น ชาวญี่ปุ่นบางส่วนในปัจจุบันมองว่า ชาตินิยมคือความเข้มแข็งรูปแบบหนึ่ง

ชาวญี่ปุ่นบางรายไม่ต้อนรับนักท่องเที่ยว

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เราเริ่มเห็นข่าวญี่ปุ่นไม่ต้อนรับนักท่องเที่ยวมากขึ้น แม้จำนวนชาวต่างชาติที่พำนักอยู่ในญี่ปุ่นจะเพิ่มจาก 2.23 ล้านคนเป็น 3.77 ล้านคนในรอบทศวรรษที่ผ่านมา แต่ก็ยังคิดเป็นเพียงราว 3% ของประชากรทั้งหมดกว่า 120 ล้านคน

อย่างไรก็ตาม จำนวนนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เดินทางเข้าญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด แตะระดับกว่า 21.5 ล้านคน ตามข้อมูลขององค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งชาติญี่ปุ่น

ค่าเงินเยนที่อ่อนค่าลงเป็นปัจจัยสำคัญที่ดึงดูดนักท่องเที่ยว นอกเหนือจากทิวทัศน์ อาหาร และวัฒนธรรมที่โดดเด่น

นาโอมิ มาโนะ ประธานบริษัท Luxurique เปิดเผยว่า “ค่าเงินเยนที่อ่อนค่าทำให้หลายคนตัดสินใจมาเที่ยว ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่อยู่ในลิสต์ของใครหลายคนมานาน และตอนนี้เหมือนจัดโปรโมชั่นส่วนลดราว 30% ทำให้ค่าใช้จ่ายในการเดินทางถูกลงมาก”

อย่างไรก็ตาม การท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วก็สร้างความไม่พอใจให้กับชุมชนท้องถิ่นบางส่วน เนื่องจากวิถีชีวิตถูกรบกวน หลายเมืองเริ่มเผชิญภาวะนักท่องเที่ยวล้นเมือง

นาโอมิ มาโนะกล่าวว่า การท่องเที่ยวเกินขนาดมีข้อเสีย แต่ในตอนนี้ยังไม่ถึงขั้นรุนแรง ส่วนใหญ่กระจุกตัวอยู่ในเมืองใหญ่ เช่น โตเกียว เกียวโต และโอซากา ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับฤดูกาลด้วย”

อีกหนึ่งปัจจัยที่สร้างความไม่พอใจให้ชาวญี่ปุ่นต่อชาวต่างชาติ รวมถึงนักท่องเที่ยว คือพฤติกรรมบางอย่างที่ถูกมองว่าไม่สอดคล้องกับมารยาทแบบญี่ปุ่น

ชาวญี่ปุ่นยังมีการกล่าวโทษนักท่องเที่ยวว่าเป็นต้นเหตุของภาวะเงินเฟ้อ และมีส่วนทำให้เกิดการขาดแคลนสิ่งของบางอย่าง รวมถึงข้าว ซึ่งเป็นอาหารหลักที่คนญี่ปุ่นหวงแหนที่สุด บางคนยังตั้งข้อสังเกตว่า ชาวต่างชาติเลี่ยงการจ่ายประกันสุขภาพของรัฐ และนักลงทุนต่างชาติเข้าซื้ออสังหาริมทรัพย์ในประเทศทำให้ราคาพุ่งสูงขึ้น ผู้เกษียณอายุคนหนึ่งในโตเกียวกล่าวว่า เขาเชื่อว่าแรงงานต่างชาติกำลังแย่งงานของคนญี่ปุ่น และแสดงความเห็นว่า "วัฒนธรรมที่แตกต่างกัน ทำให้เป็นไปไม่ได้ที่จะอยู่ร่วมกัน"

ศาสตราจารย์ชุนสุเกะ ทานาเบะ อาจารย์สังคมวิทยาจากมหาวิทยาลัยวาเซดะในโตเกียว กล่าวว่า ความเชื่อเชิงลบจำนวนมากเกี่ยวกับการย้ายถิ่นฐาน เช่น แนวคิดเรื่องอาชญากรรมที่เพิ่มขึ้น มาจากข้อมูลที่ผิดและการกล่าวอ้างที่ทำให้เข้าใจผิดจากการหาเสียง

แต่ในความเป็นจริงแล้ว อาชญากรรมในญี่ปุ่นลดลงในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา แม้ว่าจะมีนักท่องเที่ยวและชาวต่างชาติเพิ่มขึ้น และแทบไม่มีความแตกต่างระหว่างอัตราการเกิดอาชญากรรมของคนญี่ปุ่นกับชาวต่างชาติเลย โดยในปี 2023 ชาวต่างชาติ 9,726 คนถูกจับกุมในข้อหาก่ออาชญากรรม คิดเป็น 5.3% ของผู้ถูกจับกุมทั้งหมด