SX2026 ชูแนวคิด ‘เมืองอยู่ดี’ ให้ชีวิต 'อยู่ยาว' เมื่อถึงคราวก็'จากดี'

สุขภาพที่ดีอาจไม่ได้เริ่มต้นในวันที่เราเดินเข้าโรงพยาบาล แต่อาจเริ่มตั้งแต่ก้าวแรกที่ออกจากบ้าน มีทางเท้าที่เดินได้ มีสวนใกล้บ้านให้ขยับร่างกาย มีเส้นทางสัญจรที่ปลอดภัย มีสถานที่ทำงานที่ใส่ใจสุขภาวะ และมีบริการสุขภาพใกล้ชุมชนที่เข้าถึงได้ก่อนอาการเจ็บป่วยจะรุนแรง

เพราะคำว่า “อยู่ดี” ในปัจจุบันไม่ได้หมายถึงการมีร่างกายแข็งแรงหรือไม่เจ็บป่วยเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงสุขภาพใจ ความสัมพันธ์ทางสังคม สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย โอกาสทางเศรษฐกิจ ตลอดจนการมีเป้าหมายและความหมายในชีวิต เมืองจึงไม่ใช่เพียงฉากหลังของการใช้ชีวิต แต่เป็นเงื่อนไขสำคัญที่กำหนดว่าประชาชนจะดูแลสุขภาพได้ง่ายหรือยากเพียงใด

ขณะเดียวกัน การมีอายุยืนก็ไม่ควรถูกวัดจากจำนวนปีของชีวิตเพียงอย่างเดียว หากช่วงเวลาที่เพิ่มขึ้นกลับเต็มไปด้วยความเจ็บป่วยและการสูญเสียความสามารถในการดูแลตัวเอง โจทย์สำคัญจึงอยู่ที่การทำให้คน “อยู่ดี” ให้นานที่สุด ลดช่วงเวลาที่ต้องอยู่กับความทุกข์จากโรค และเตรียมพร้อมสำหรับการ “จากดี” เมื่อถึงวาระสุดท้าย

ประเด็นเหล่านี้ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดคุยในเวที “สุขภาพดี เริ่มที่เมือง ไม่ใช่ที่โรงพยาบาล” เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 ภายในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ผ่านมุมมองของภาคการแพทย์และกรุงเทพมหานคร ที่เชื่อมโยงการดูแลตัวเองเข้ากับการพัฒนา “เมืองอยู่ดี” ภายใต้แนวคิด “อยู่ดี” “อยู่ยาว” และ “จากดี” 

ผู้ร่วมเสวนาในประเด็นดังกล่าว ได้แก่ รศ.นพ.ฉันชาย สิทธิพันธุ์ อดีตคณบดีคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และอดีตผู้อำนวยการโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย, รศ. ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร และ รศ.ดร.นพ.จิรุตม์ ศรีรัตนบัลล์ คณบดีคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และผู้อำนวยการโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย

การ “อยู่ดี” ไม่ได้แปลเพียงว่าไม่ป่วย

การออกแบบ “เมืองอยู่ดี” ต้องเริ่มจากการทำความเข้าใจว่า “อยู่ดี” หมายถึงอะไร รศ.นพ.ฉันชายอธิบายว่า แม้แต่ละคนอาจมีนิยามของการอยู่ดีแตกต่างกัน แต่พื้นฐานสำคัญคือการมีคุณภาพชีวิตที่ดี หรือการมีความรู้สึกเชิงบวกต่อตนเองและสภาพแวดล้อมรอบตัว

สุขภาพกายจึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ไม่ใช่คำตอบทั้งหมด เพราะแม้ร่างกายจะไม่เจ็บป่วย แต่หากมีปัญหาทางใจ ขาดความสัมพันธ์กับผู้คนรอบตัว อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม หรือมองไม่เห็นเป้าหมายของชีวิต ก็อาจไม่สามารถกล่าวได้อย่างเต็มที่ว่าคนคนนั้นกำลังมีคุณภาพชีวิตที่ดี

องค์ประกอบของการอยู่ดีจึงเชื่อมโยงกันอย่างน้อย 5 ด้าน ได้แก่

• สุขภาพกาย ซึ่งเป็นพื้นฐานของการใช้ชีวิตและทำกิจกรรมต่าง ๆ
• สุขภาพใจ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญควบคู่กับสุขภาพกาย
• ความสัมพันธ์และการมีส่วนร่วมทางสังคม หรือการมีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับผู้คนรอบตัว
• สิ่งแวดล้อมที่เหมาะสม ทั้งในบ้าน ที่ทำงาน ชุมชน และเมือง
• เป้าหมายของชีวิต หรือคำตอบว่าเรากำลังใช้ชีวิตและลงมือทำสิ่งต่าง ๆ ไปเพื่ออะไร

เมื่อองค์ประกอบเหล่านี้ทำงานร่วมกัน จึงจะนำไปสู่ความสุขที่ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงชั่วคราว แต่มีรากฐานและสามารถอยู่กับคนคนนั้นได้ในระยะยาว

ความสุข 4P จากความเพลิดเพลิน สู่ความสงบภายใน

รศ.นพ.ฉันชายแบ่งความสุขออกเป็น 4 รูปแบบ หรือ “4P” ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า ความสุขของมนุษย์มีหลายระดับและแต่ละระดับมีบทบาทต่างกัน

1. Pleasure – ความเพลิดเพลิน เป็นความสุขระยะสั้น เช่น การรับประทานของอร่อย การดูหนัง หรือการฟังเพลง แม้เกิดขึ้นแล้วจางหายไป แต่ยังมีความจำเป็น เพราะช่วยเติมพลังและสีสันให้ชีวิต
2. Passion – การได้ทำสิ่งที่รัก เป็นความสุขที่เกิดจากความสนใจและความทุ่มเท บางครั้งคนเราอาจยอมเหนื่อยหรือเผชิญความยากลำบาก เพราะได้ลงมือทำสิ่งที่ตัวเองเห็นคุณค่า
3. Purpose – การมีเป้าหมาย เป็นความสุขจากการรู้ว่าสิ่งที่ทำมีความหมาย เช่น บุคลากรทางการแพทย์ที่ต้องการช่วยเหลือผู้ป่วย แม้งานจะเหน็ดเหนื่อย แต่การได้เห็นผู้อื่นมีชีวิตที่ดีขึ้นก็ทำให้ความพยายามนั้นมีความหมาย
4. Peace – ความสงบภายใน เป็นความสุขที่กลับมาอยู่กับตัวเอง ไม่ต้องผูกไว้กับบุคคลหรือปัจจัยภายนอกทั้งหมด เพราะความสุขที่ต้องฝากไว้กับสิ่งอื่นเพียงอย่างเดียวอาจไม่ยั่งยืน

เมืองที่ดีจึงไม่ควรเพียงช่วยให้ประชาชน “ไม่ป่วย” แต่ควรสร้างพื้นที่และโอกาสให้ความสุขทั้ง 4 รูปแบบเกิดขึ้นได้ ตั้งแต่พื้นที่พักผ่อน กิจกรรมที่ผู้คนรัก โอกาสในการทำสิ่งที่มีความหมาย ไปจนถึงสภาพแวดล้อมที่ช่วยให้ชีวิตไม่เต็มไปด้วยความตึงเครียดตลอดเวลา

ด้านรศ.ดร.นพ.จิรุตม์เสริมว่า “อยู่ดี” หรือ Wellness ต้องเกิดจากทั้งภายในและภายนอก ด้านหนึ่งคือแต่ละคนต้องรู้วิธีใช้ชีวิต ดูแลตัวเอง มีเป้าหมาย และรักษาสมดุลทางกายและใจ อีกด้านหนึ่งคือสิ่งแวดล้อมรอบตัวต้องเอื้อต่อการมีสุขภาวะด้วย

สุขภาพจึงไม่ใช่หน้าที่ของแพทย์หรือโรงพยาบาลเท่านั้น แต่เป็นเรื่องของทุกคนและทุกมิติของชีวิต ทั้งครอบครัว สถานศึกษา สถานที่ทำงาน ชุมชน ภาคธุรกิจ หน่วยงานด้านสุขภาพ และผู้บริหารเมือง

เมืองที่ดีต้องดูแลมากกว่าขยะและน้ำท่วม

รศ. ชัชชาติอธิบายว่า หากหน้าที่ของเมืองคือการทำให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น การบริหารเมืองก็ไม่อาจจำกัดอยู่เพียงการเก็บขยะหรือแก้ปัญหาน้ำท่วม แต่ต้องครอบคลุมปัจจัยหลายด้านที่เชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน

กรอบการพัฒนาเมืองที่ถูกกล่าวถึงบนเวทีประกอบด้วยเรื่องสำคัญหลายมิติ ได้แก่

• สิ่งแวดล้อมดี เช่น การแก้ปัญหาฝุ่นและการเพิ่มสวนสาธารณะ
• สุขภาพดี ตั้งแต่โรงพยาบาลไปจนถึงระบบสาธารณสุขระดับปฐมภูมิ
• เดินทางดี เพราะรถติด ทางเท้าที่เดินไม่ได้ หรือการเชื่อมต่อที่ไม่สะดวก ล้วนลดทอนคุณภาพชีวิต
• ปลอดภัยดี ทั้งแสงสว่างบนถนนและความปลอดภัยในการเดินทาง
• บริหารจัดการดี เพื่อให้เมืองตอบสนองต่อปัญหาของประชาชนได้จริง
• สังคมดี เพื่อให้ผู้คนอยู่ร่วมกันได้และมีโอกาสเข้าถึงบริการอย่างทั่วถึง
• เศรษฐกิจดี เพราะการขาดรายได้ย่อมกระทบต่อความเป็นอยู่และสุขภาวะ
• โปร่งใสดี เนื่องจากการทุจริตทำให้ทรัพยากรที่ควรถูกนำมาพัฒนาเมืองรั่วไหลออกไป
• เรียนดี เพราะการศึกษามีส่วนสำคัญต่อการลดความเหลื่อมล้ำในระยะยาว

ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า สุขภาพของประชาชนไม่ได้ถูกกำหนดโดยโรงพยาบาลเพียงแห่งเดียว แต่เชื่อมโยงกับการเดินทาง ความปลอดภัย การศึกษา เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และคุณภาพการบริหารเมืองพร้อมกัน

เมืองก็เหมือนร่างกาย ต้องแข็งแรงทั้ง “เส้นเลือดใหญ่” และ “เส้นเลือดฝอย”

หนึ่งในภาพเปรียบเทียบสำคัญของรศ. ชัชชาติ คือ เมืองมีโครงสร้างคล้ายร่างกายมนุษย์ที่ประกอบด้วยทั้งเส้นเลือดใหญ่และเส้นเลือดฝอย

“เส้นเลือดใหญ่” ของเมืองเปรียบได้กับโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ เช่น รถไฟฟ้า โรงพยาบาล หรือโครงการลงทุนมูลค่าสูง ซึ่งมีความจำเป็นต่อการรองรับคนจำนวนมาก แต่ในชีวิตจริง ประชาชนส่วนใหญ่อาศัยและใช้ชีวิตอยู่ตาม “เส้นเลือดฝอย” ได้แก่ ตรอกซอย ทางเท้า ชุมชน สวนใกล้บ้าน ศูนย์บริการสาธารณสุข และบริการที่อยู่ใกล้ตัว

แม้กรุงเทพฯ จะมีรถไฟฟ้าหลายสาย และรศ. ชัชชาติระบุว่ากำลังมีสถานีเกือบ 300 แห่ง รวมระยะทางเกือบ 500 กิโลเมตร แต่หากคนลงจากรถไฟฟ้าแล้วไม่สามารถเดินกลับบ้านได้อย่างสะดวก ต้องใช้มอเตอร์ไซค์เข้าไปในซอย หรือเจอทางเท้าชำรุด โครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่ก็ยังไม่อาจยกระดับคุณภาพชีวิตได้อย่างเต็มที่

ในช่วงที่ผ่านมา กรุงเทพมหานครจึงให้ความสำคัญกับการปรับปรุงทางเท้ามากขึ้น โดยรศ.ชัชชาติระบุว่า มีการปรับปรุงไปแล้วราว 1,200 กิโลเมตร พร้อมใช้วิธีตีเส้นแบ่งพื้นที่คนเดินในซอยที่ไม่มีทางเท้า เพื่อให้ผู้ใช้รถเห็นพื้นที่ของคนเดินได้ชัดเจนขึ้น

ทางเท้าที่ดีไม่ได้ช่วยเฉพาะเรื่องการเดินทาง แต่ยังเพิ่มโอกาสให้ประชาชนเดินหรือวิ่งมากขึ้น รวมถึงทำให้ผู้สูงอายุและผู้ใช้รถเข็นวีลแชร์เข้าถึงพื้นที่ต่าง ๆ ได้สะดวกกว่าเดิม รศ. ชัชชาติยกตัวอย่างว่า การลงทุนด้านทางเท้าอาจใช้เงินเพียงส่วนเล็กเมื่อเทียบกับรถไฟฟ้า แต่สามารถเปลี่ยนชีวิตประจำวันและสุขภาพของผู้คนได้โดยตรง

แนวคิดเดียวกันนี้ยังใช้กับพื้นที่สีเขียว คนจำนวนมากไม่สามารถเดินทางไปสวนสาธารณะขนาดใหญ่ได้ทุกวัน สวนขนาดเล็กใกล้บ้านหรือ “สวน 15 นาที” จึงทำหน้าที่เป็นเส้นเลือดฝอยที่เปิดโอกาสให้เด็ก ผู้สูงอายุ และคนในชุมชนได้สัมผัสพื้นที่สีเขียวและขยับร่างกายโดยไม่ต้องเดินทางไกล

โรงพยาบาลใหญ่แข็งแรงอย่างเดียวไม่พอ ระบบชุมชนต้องรับมือได้ด้วย

ในระบบสุขภาพ โรงพยาบาลขนาดใหญ่เปรียบเสมือนเส้นเลือดใหญ่ ขณะที่ศูนย์บริการสาธารณสุข หน่วยบริการย่อย และเครือข่ายสุขภาพในชุมชนคือเส้นเลือดฝอยที่อยู่ใกล้ประชาชนมากกว่า

แม้โรงพยาบาลขนาดใหญ่จะมีแพทย์ เทคโนโลยี และศักยภาพสูง แต่หากระบบสุขภาพชุมชนอ่อนแอ ประชาชนไม่สามารถป้องกันโรคหรือดูแลอาการเบื้องต้นได้ ผู้ป่วยก็จะไหลเข้าสู่โรงพยาบาลจนส่วนกลางต้องรับภาระหนักขึ้นเรื่อย ๆ

รศ. ชัชชาติยกตัวอย่างศูนย์บริการสาธารณสุขของกรุงเทพมหานคร 69 แห่ง ซึ่งควรทำหน้าที่เป็นด่านหน้าในการดูแลประชาชน ตั้งแต่การส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันโรค การให้ความรู้ ไปจนถึงการขยายเวลาและขอบเขตบริการให้ใกล้ชุมชนมากขึ้น

หัวใจของระบบจึงไม่ใช่การเลือกระหว่างโรงพยาบาลขนาดใหญ่กับบริการระดับชุมชน แต่คือการทำให้ทั้งสองส่วนเข้มแข็งและเชื่อมต่อกัน หากเส้นเลือดฝอยช่วยรับมือปัญหาได้ตั้งแต่ต้น คนไข้ที่จำเป็นต้องเข้าสู่โรงพยาบาลก็จะได้รับบริการอย่างเหมาะสมขึ้น ขณะที่ประชาชนอีกจำนวนหนึ่งอาจไม่ต้องรอจนป่วยหนักจึงเริ่มเข้าสู่ระบบสุขภาพ

อายุยืนไม่พอ ต้องยืด “ช่วงชีวิตที่มีสุขภาพดี”

เมื่อพูดถึง Longevity หรือการมีอายุยืน รศ.นพ.ฉันชายชี้ว่า คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงว่าเราจะมีชีวิตอยู่ได้นานเท่าไร แต่คือเราจะใช้ช่วงเวลานั้นอย่างมีคุณภาพได้นานเพียงใด

รศ.นพ.ฉันชายอธิบายชีวิตเป็นสองช่วง ได้แก่ “ช่วงสีเขียว” ซึ่งเป็นช่วงที่ยังมีสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดี กับ “ช่วงสีแดงหรือสีม่วง” ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายเสื่อม เจ็บป่วย หรือต้องพึ่งพาผู้อื่นมากขึ้น

รศ.นพ.ฉันชายยกข้อมูลว่า ผู้หญิงไทยมีอายุเฉลี่ยประมาณ 80 ปี ขณะที่ผู้ชายมีอายุเฉลี่ยประมาณ 72 ปี แต่ช่วงเวลาที่ต้องอยู่กับความเจ็บป่วยหรือคุณภาพชีวิตที่ลดลงอาจยาวนานราว 10 ปี ตัวเลขอายุที่เพิ่มขึ้นจึงไม่ได้หมายความว่าเวลาทั้งหมดที่เพิ่มมาจะเป็นช่วงชีวิตที่มีสุขภาพดี

เป้าหมายของ Longevity จึงควรอยู่ที่การขยาย Healthy lifespan หรือช่วงชีวิตที่ยังมีสุขภาพและความสามารถในการใช้ชีวิตให้ยาวขึ้น พร้อมลดสัดส่วนของช่วงเวลาที่เจ็บป่วยหรือสูญเสียคุณภาพชีวิตให้สั้นลง ไม่ใช่แข่งขันกันว่าใครจะอยู่ได้นานที่สุดโดยไม่คำนึงว่าอยู่ในสภาพใด

แนวคิดนี้ทำให้การดูแลสุขภาพต้องเริ่มก่อนความเจ็บป่วย ไม่ใช่รอจนร่างกายสูญเสียการทำงานบางอย่างแล้วจึงค่อยพยายามฟื้นกลับมา เพราะความเสียหายบางประเภทอาจไม่สามารถแก้คืนได้ทั้งหมด

จากการรักษา สู่การป้องกันและ “สะสมทุนสุขภาพ”

รศ.ดร.นพ.จิรุตม์อธิบายว่า ในอดีตคนจำนวนมากเริ่มสนใจสุขภาพเมื่อสูญเสียสุขภาพไปแล้ว กล่าวคือ รอให้เจ็บป่วยก่อนจึงเข้าสู่ระบบรักษา แต่การดูแลในลักษณะนี้มีข้อจำกัด เพราะอวัยวะหรือความสามารถบางอย่างเมื่อเสียหายแล้วอาจไม่สามารถฟื้นกลับมาได้

วงการแพทย์จึงขยับจากการรักษาเพียงอย่างเดียว มาสู่การป้องกันโรคและการส่งเสริมสุขภาพมากขึ้น เช่น การฉีดวัคซีนและการตรวจคัดกรอง เพื่อค้นหาโรคหรือความเสี่ยงตั้งแต่ระยะแรก และจัดการก่อนอาการจะรุนแรง

อย่างไรก็ตาม คนจำนวนหนึ่งยังมองการตรวจสุขภาพว่าเป็นการไปยืนยันว่า “ไม่มีอะไรผิดปกติ” จึงรู้สึกกลัวหากจะตรวจพบโรค หรือเลือกไม่ตรวจเพราะเชื่อว่าไม่ตรวจก็ไม่เจอ แต่เป้าหมายที่แท้จริงของการคัดกรองคือการค้นหาความผิดปกติให้เร็วที่สุด เพื่อเพิ่มโอกาสในการจัดการและลดผลกระทบในระยะยาว

เมื่อเทคโนโลยีก้าวหน้าขึ้น การยืด Healthy lifespan จึงไม่ได้พึ่งพาพฤติกรรมเพียงด้านเดียว แต่ต้องนำองค์ความรู้ พฤติกรรม และเทคโนโลยีมาใช้ร่วมกันในจังหวะที่เหมาะสม เพื่อช่วยให้แต่ละคน “สะสมทุนสุขภาพ” ตั้งแต่ยังไม่ป่วย และรักษาช่วงสีเขียวของชีวิตไว้ให้นานที่สุด

"ชัชชาติ" แนะจัดเวลาให้สุขภาพ ด้วยหลัก “หิน-กรวด-ทราย”

แม้เมืองจะสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ แต่การดูแลตัวเองยังต้องเริ่มจากการตัดสินใจของแต่ละคน รศ. ชัชชาติยกแนวคิดการจัดลำดับความสำคัญในชีวิตผ่านภาพ “โถแก้ว” ซึ่งทุกคนมีเท่ากันวันละ 24 ชั่วโมง

สิ่งที่ต้องใส่ลงในโถมี 3 อย่าง ได้แก่ หิน กรวด และทราย โดยหินแทนเรื่องสำคัญที่สุดในชีวิต เช่น สุขภาพและครอบครัว กรวดคือเรื่องสำคัญรองลงมา ส่วนทรายคือเรื่องเล็กน้อยหรือเรื่องที่ไม่ได้สร้างคุณค่าในระยะยาว

หากเริ่มต้นด้วยการเททรายลงไปจนเต็ม โถอาจไม่เหลือพื้นที่ให้หิน เปรียบได้กับการใช้เวลาไปกับเรื่องเร่งด่วนหรือสิ่งรบกวนตลอดทั้งวัน จนไม่เหลือเวลาออกกำลังกาย พักผ่อน หรือดูแลคนในครอบครัว แต่หากใส่หินลงไปก่อน กรวดและทรายยังสามารถแทรกอยู่ตามพื้นที่ว่างได้

การให้ความสำคัญกับสุขภาพจึงหมายถึงการกันเวลาไว้ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่รอให้ภารกิจอื่นทั้งหมดเสร็จแล้วจึงค่อยออกกำลังกาย เพราะท้ายที่สุดอาจไม่มีเวลาเหลือ รศ. ชัชชาติยกตัวอย่างการเลือกวิ่งในช่วงเช้าและใช้เวลานั้นตรวจงานไปพร้อมกัน เพื่อให้การดูแลสุขภาพเกิดขึ้นก่อนงานอื่นจะเข้ามาเต็มตาราง

นิสัยการใช้ชีวิตที่ดีเกิดจากการมองการณ์ไกลและเลือกผลประโยชน์ระยะยาว

รศ. ชัชชาติอธิบายว่า นิสัยไม่ได้เป็นสิ่งตายตัว แต่สามารถสร้างและเปลี่ยนแปลงได้ โดยวงจรของนิสัยประกอบด้วย 3 ส่วน คือสัญญาณ กิจวัตร และรางวัล

เมื่อมีสัญญาณเกิดขึ้น คนเรามักมีทางเลือกมากกว่าหนึ่งทาง เช่น เมื่อหิวอาจเลือกขนมหวานที่ให้ความอร่อยทันที หรือเลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพซึ่งให้ผลดีในระยะยาว เมื่อนาฬิกาปลุกดังอาจเลือกนอนต่ออีก 15 นาที หรือเลือกตื่นขึ้นมาออกกำลังกาย และเมื่อมีเวลาว่างอาจเลือกเล่นโทรศัพท์เพื่อความเพลิดเพลินทันที หรืออ่านหนังสือเพื่อสะสมความรู้ในอนาคต

Willpower หรือพลังใจจึงเป็นความสามารถในการอดทนต่อความพึงพอใจระยะสั้น เพื่อเลือกรางวัลที่มีคุณค่ามากกว่าในระยะยาว แต่การสร้างพลังใจไม่ควรเริ่มจากเป้าหมายที่ยากเกินไป เพราะอาจทำให้ล้มเลิกได้ง่าย

แนวทางที่ถูกเสนอไว้บนเวที ได้แก่

• เริ่มจากเป้าหมายขนาดเล็กที่ทำได้จริง ก่อนเพิ่มระดับขึ้นทีละขั้น
• กำหนดเป้าหมายให้ชัดเจนและวัดผลได้ เช่น เริ่มวิ่งจากระยะทางสั้น แทนการตั้งเป้าวิ่งระยะไกลทันที
• บันทึกและติดตามผล เพื่อให้เห็นพัฒนาการของตัวเอง
• ใช้แอปพลิเคชันหรือเครื่องมือช่วยติดตามกิจกรรมอย่างเหมาะสม
• หาความรู้ให้ถูกต้อง เช่น วิธีวิ่งโดยไม่บาดเจ็บหรือวิธีฝึกกล้ามเนื้ออย่างปลอดภัย
• ฝึกสมาธิและความนิ่ง เพื่อช่วยให้ควบคุมการตัดสินใจได้ดีขึ้น

รศ. ชัชชาติยังตั้งข้อสังเกตว่า Willpower มีขีดจำกัด หากใช้พลังใจต้านทานเรื่องต่าง ๆ มาตลอดทั้งวัน ช่วงเย็นอาจควบคุมตัวเองได้ยากขึ้น การนำกิจกรรมสำคัญมาทำในช่วงต้นของวันจึงเป็นอีกวิธีที่ช่วยลดโอกาสล้มเลิก

เมื่อพฤติกรรมถูกทำซ้ำอย่างต่อเนื่อง การดูแลสุขภาพจะค่อย ๆ เปลี่ยนจากสิ่งที่ต้องฝืนใจ ไปเป็นกิจวัตรและส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต

“จากดี” คือส่วนหนึ่งของการ “อยู่ดี”

นอกจากการ “อยู่ดี” หรือมีชีวิตอย่างมีคุณภาพแล้ว ทุกคนควรมีทางเลือกที่จะ “จากดี” ด้วยการเตรียมพร้อมสำหรับวาระสุดท้ายของชีวิตเช่นกัน รศ.นพ.ฉันชายชี้ว่า แม้เทคโนโลยีทางการแพทย์จะช่วยยืดชีวิตได้มากขึ้น แต่เวลาที่เพิ่มขึ้นอาจไม่ได้มาพร้อมคุณภาพชีวิตที่ดีเสมอไป

แพทย์อาจใช้อุปกรณ์และการรักษาเพื่อช่วยให้ผู้ป่วยมีชีวิตอยู่ได้นานขึ้น แต่หากสิ่งที่เพิ่มขึ้นเป็นช่วงเวลาที่ผู้ป่วยไม่มีโอกาสกลับไปใช้ชีวิตในสภาพที่ตัวเองยอมรับได้ การรักษานั้นก็อาจไม่ตอบโจทย์ของผู้ป่วย

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียง “จะทำอย่างไรให้อยู่ได้นานที่สุด” แต่คือ “ผู้ป่วยต้องการมีชีวิตอย่างไร” และ “การรักษาแบบใดสอดคล้องกับคุณค่าและเป้าหมายของเขา”

แนวคิดดังกล่าวนำไปสู่การดูแลแบบประคับประคอง หรือ Palliative Care ซึ่งไม่ได้หมายถึงการหยุดรักษา ปล่อยให้เสียชีวิต หรือเร่งให้ชีวิตสิ้นสุดลง แต่เป็นการดูแลที่มุ่งเพิ่มคุณภาพชีวิต บรรเทาความทุกข์ และดูแลทั้งร่างกายและจิตใจ

การดูแลแบบประคับประคองสามารถเริ่มควบคู่กับการรักษาได้ตั้งแต่ผู้ป่วยเริ่มมีอาการ โดยในช่วงแรกทีมแพทย์ยังคงรักษาอย่างเต็มที่ หากยังมีโอกาสทำให้อาการดีขึ้น แต่เมื่อถึงจุดที่การรักษาเพื่อยืดชีวิตไม่สามารถพาผู้ป่วยกลับไปสู่คุณภาพชีวิตที่ต้องการได้ เป้าหมายก็อาจเปลี่ยนจากการ “อยู่นาน” ไปสู่การ “อยู่ดี” ในเวลาที่เหลือ

วางแผนล่วงหน้า ก่อนวันที่เราไม่สามารถตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง

ความยากของการตัดสินใจในระยะสุดท้ายคือ เมื่อถึงเวลาที่แพทย์ต้องถามว่าผู้ป่วยต้องการหรือไม่ต้องการการรักษาแบบใด ผู้ป่วยจำนวนมากอาจไม่สามารถสื่อสารหรือตัดสินใจได้แล้ว ภาระจึงตกอยู่กับลูก คู่สมรส หรือญาติ ซึ่งอาจมีคำตอบไม่ตรงกัน

บางครอบครัวเชื่อว่าการทำหน้าที่ให้ดีที่สุดคือการยื้อชีวิตคนที่รักให้นานที่สุด แต่สิ่งที่ญาติต้องการอาจไม่ใช่สิ่งเดียวกับที่ผู้ป่วยต้องการ การวางแผนล่วงหน้าจึงมีความสำคัญ ทั้งการพูดคุยกับครอบครัวอย่างตรงไปตรงมา และการจัดทำ Living Will เพื่อบันทึกเจตนาว่า หากวันหนึ่งไม่สามารถตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง ต้องการหรือไม่ต้องการการรักษาแบบใด และควรให้ใครเป็นผู้ช่วยสะท้อนความต้องการนั้น

รศ.ดร.นพ.จิรุตม์ยกตัวอย่างประสบการณ์ของครอบครัวหนึ่งที่ต้องเลือกระหว่างการนำผู้ป่วยเข้าสู่ห้องไอซียูเพื่อยื้อชีวิต กับการย้ายไปยังห้องที่ครอบครัวสามารถอยู่ด้วยกันได้ในช่วงเวลาสุดท้าย เมื่อธรรมชาติของอาการทำให้โอกาสฟื้นกลับมาแทบไม่มี

ครอบครัวเลือกไม่เข้าไอซียู เพื่อให้สมาชิกได้อยู่กับผู้ป่วยในช่วงสุดท้าย ตัวอย่างนี้สะท้อนว่า การดูแลแบบประคับประคองไม่ได้สร้างคุณภาพชีวิตให้ผู้ป่วยเท่านั้น แต่ยังช่วยดูแลความรู้สึกและประสบการณ์ของครอบครัวที่ยังอยู่ด้วย

ดังนั้น “จากดี” จึงไม่ใช่เรื่องของความตายเพียงอย่างเดียว แต่เป็นส่วนหนึ่งของการออกแบบชีวิต การสื่อสารความต้องการ และการลดความขัดแย้งหรือความรู้สึกผิดของคนในครอบครัวเมื่อถึงวันที่ต้องตัดสินใจแทนกัน

“เมืองอยู่ดี” เปลี่ยนย่านสุขภาพให้เป็นระบบนิเวศของการดูแลตัวเอง

จากแนวคิด “อยู่ดี” “อยู่ยาว” และ “จากดี” ดังกล่าว โครงการ “เมืองอยู่ดี” เริ่มจากการมองศักยภาพของพื้นที่โดยรอบคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งมีทั้งองค์ความรู้ บุคลากร และเครือข่ายด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพอยู่ในพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นสหเวชศาสตร์ เภสัชศาสตร์ สัตวแพทยศาสตร์ วิทยาศาสตร์การกีฬา จิตวิทยา ทันตแพทยศาสตร์ และพยาบาลศาสตร์

บริเวณใกล้เคียงยังมีสวนลุมพินี อุทยาน 100 ปี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สวนเบญจกิติ และสวนปทุมวนานุรักษ์ รวมถึงสถานศึกษา ย่านธุรกิจ สถานที่ทำงาน ศูนย์การค้า ที่พักอาศัย และแหล่งท่องเที่ยว จึงมีคนหลากหลายกลุ่มเข้ามาใช้พื้นที่ตลอดทั้งวัน

รศ.ดร.นพ.จิรุตม์มองว่า พื้นที่นี้สามารถพัฒนาเป็นต้นแบบของการสร้างเสริมสุขภาพได้ เพราะมีทั้งพื้นที่สีเขียว องค์ความรู้ทางการแพทย์และวิทยาศาสตร์สุขภาพ ภาคธุรกิจที่สนใจเรื่องความเป็นอยู่ที่ดีของพนักงาน ตลอดจนผู้คนที่เดินทางมาออกกำลังกาย ทำงาน เรียนหนังสือ ท่องเที่ยว และรับบริการสุขภาพ

หัวใจของโครงการคือการนำทรัพยากรที่มีอยู่แล้วมาเชื่อมต่อกัน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่ทำให้การดูแลสุขภาพเกิดขึ้นได้ในชีวิตประจำวัน และพัฒนาเป็นต้นแบบที่พื้นที่อื่นสามารถเข้ามาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีรูปแบบเหมือนกันทั้งหมด เพราะแต่ละพื้นที่ย่อมมีจุดเด่นและบริบทแตกต่างกัน

3 กลไกขับเคลื่อน จากความรู้ สู่การลงมือทำและนวัตกรรม

การขับเคลื่อน “เมืองอยู่ดี” วางอยู่บน 3 องค์ประกอบที่เชื่อมต่อกันเป็นวงจร ได้แก่ การสร้างความรอบรู้ทางสุขภาพ การทำให้ผู้คนขยับร่างกาย และการต่อยอดองค์ความรู้สู่นวัตกรรม

1. สร้างความรอบรู้ทางสุขภาพ

ประชาชนจะดูแลตัวเองได้ จำเป็นต้องมีความรู้พื้นฐาน มีทัศนคติที่ถูกต้อง และสามารถนำข้อมูลไปใช้กับชีวิตจริง โครงการจึงต้องนำองค์ความรู้จากคณะแพทยศาสตร์และคณะวิชาด้านวิทยาศาสตร์สุขภาพออกมาสู่ชุมชนในรูปแบบที่เข้าใจง่าย

อย่างไรก็ตาม ความรู้ไม่ได้อยู่กับบุคลากรทางการแพทย์ฝ่ายเดียว รศ.ดร.นพ.จิรุตม์ยกตัวอย่างว่า แพทย์อาจให้หลักการดูแลโรคเบาหวานได้ แต่ผู้ป่วยและครอบครัวที่ใช้ชีวิตกับโรคทุกวันอาจรู้ดีกว่าว่าจะปรุงอาหารอย่างไรให้อร่อยและยังควบคุมระดับน้ำตาลได้

เช่นเดียวกับผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่บางรายที่ต้องเปิดลำไส้ไว้ทางหน้าท้องและใช้ถุงรองรับ ผู้ป่วยใหม่อาจกังวลว่าจะใช้ชีวิตอย่างไร จะเกิดกลิ่นหรือไม่ หรือจะเข้าสังคมได้อย่างไร ประสบการณ์จากผู้ป่วยที่เคยผ่านสถานการณ์เดียวกันจึงเป็นทั้งความรู้และกำลังใจที่ตำราหรือคำอธิบายจากแพทย์เพียงอย่างเดียวอาจทดแทนไม่ได้

เมืองอยู่ดีจึงต้องเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างผู้เชี่ยวชาญ ผู้ป่วย ครอบครัว และชุมชน ไม่ใช่การส่งข้อมูลจากแพทย์ลงไปสู่ประชาชนเพียงทิศทางเดียว

2. ทำให้การขยับร่างกายเริ่มต้นได้ง่าย

ความรู้จะเกิดผลได้เมื่อถูกนำไปปฏิบัติ โครงการจึงให้ความสำคัญกับกิจกรรมที่ทำให้คนเริ่มขยับร่างกายได้โดยไม่ต้องรอให้พร้อมสำหรับการออกกำลังกายหนัก หรือเริ่มต้นจากระยะทางไกล

เป้าหมายไม่ใช่การจัดกิจกรรมทั้งหมดขึ้นใหม่ แต่คือการสำรวจกิจกรรมที่มีอยู่แล้วในพื้นที่ นำมาจัดทำเป็นข้อมูลหรือแผนที่ และช่วยประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนรู้ว่าสามารถเข้าร่วมกิจกรรมใด ที่ไหน และเมื่อไร

รศ.ดร.นพ.จิรุตม์ยกตัวอย่างงานวิ่งการกุศลที่จัดขึ้นในพื้นที่ว่า หน่วยงานด้านสุขภาพไม่จำเป็นต้องเป็นผู้จัดเอง แต่สามารถเข้าไปช่วยสนับสนุน เชื่อมโยง และทำให้กิจกรรมเกิดซ้ำอย่างสม่ำเสมอ จนการขยับร่างกายกลายเป็น “นิสัยของพื้นที่” ไม่ใช่เพียงความตั้งใจชั่วคราวของบุคคล

3. ต่อยอดความรู้สู่นวัตกรรม

องค์ความรู้ไม่ควรจบอยู่ในหนังสือหรือการบรรยาย แต่ต้องถูกพัฒนาเป็นเครื่องมือ วิธีการ หรือบริการที่ช่วยให้ผู้คนดูแลสุขภาพได้จริง เช่น รูปแบบการออกกำลังกายสำหรับผู้ที่ขยับแขนขาได้จำกัด หรืออุปกรณ์ที่ช่วยให้คนแต่ละกลุ่มทำกิจกรรมได้อย่างเหมาะสม

อีกบทบาทหนึ่งคือช่วยให้ประชาชนไม่ถูกชักจูงด้วยผลิตภัณฑ์สุขภาพที่อาศัยช่องว่างของความรู้ รวมถึงต่อยอดไปสู่เรื่อง “กินดี” ด้วยการส่งเสริมร้านอาหารหรือผู้ประกอบการที่มีทางเลือกที่ดีต่อสุขภาพ แทนการมุ่งจับผิดผู้ที่ยังทำได้ไม่ดี

ความรู้จากการลงมือทำและนวัตกรรมที่เกิดขึ้นจะถูกนำกลับมาเผยแพร่ต่อ เพื่อเพิ่มความรอบรู้ทางสุขภาพและทำให้วงจรของเมืองอยู่ดีพัฒนาต่อเนื่อง

เมืองต้องเดินได้ ก่อนจะชวนคนมี Active lifestyle

ในมุมของกรุงเทพมหานคร การส่งเสริม Active lifestyle ต้องเริ่มจากเมืองที่ประชาชนเดินได้จริง รศ. ชัชชาติระบุว่า ความเจริญของเมืองไม่ควรถูกวัดจากตึกรามบ้านช่องเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูว่าคนสามารถเดินทางด้วยเท้าได้สะดวกและปลอดภัยหรือไม่

กทม.จึงพัฒนาทางเดินและทางเชื่อมหลายรูปแบบ เช่น สะพานเขียว ทางเดินมีหลังคาในย่านสาทร และทางเดินมีหลังคาอีกหลายเส้นทางในพื้นที่รอบจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อให้เด็ก นักเรียน และประชาชนเดินได้โดยไม่ต้องเผชิญแดดหรือฝนตลอดเส้นทาง

ขณะเดียวกัน ยังมีสกายวอล์กย่านโยธีซึ่งอยู่ระหว่างพัฒนา ออกแบบให้ผู้ใช้รถเข็นวีลแชร์ใช้งานได้ และเชื่อมจากรถไฟฟ้าไปยังโรงพยาบาลรามาธิบดี โดยรศ. ชัชชาติระบุบนเวทีว่า คาดว่าจะเปิดให้บริการภายในสองเดือนนับจากวันเสวนา

ระบบจักรยานสาธารณะเป็นอีกเครื่องมือหนึ่งที่ช่วยเชื่อมต่อการเดินทางช่วงสุดท้ายและเพิ่มกิจกรรมทางกาย รศ. ชัชชาติระบุว่า ในเดือนล่าสุดมีการใช้งานมากกว่า 120,000 เที่ยว และแม้มีจักรยานมากกว่า 1,000 คัน แต่บางพื้นที่ยังมีไม่เพียงพอต่อความต้องการ

การเดินและการใช้จักรยานจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการเดินทาง แต่สามารถเปลี่ยนการเคลื่อนไหวร่างกายให้เป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตร โดยไม่จำเป็นต้องแยกเวลาไปออกกำลังกายทุกครั้ง

ต้นไม้ สวน และกิจกรรม ทำให้สุขภาพอยู่ใกล้บ้าน

พื้นที่สีเขียวเป็นอีกองค์ประกอบสำคัญของเมืองที่ส่งเสริมสุขภาพ รศ. ชัชชาติระบุว่า กรุงเทพมหานครปลูกต้นไม้ไปแล้วประมาณ 2.8 ล้านต้น และตั้งเป้าปลูกเพิ่มอีก 2 ล้านต้นในช่วง 4 ปีข้างหน้า

นอกจากสวนขนาดใหญ่แล้ว กทม.ยังพัฒนาสวนขนาดเล็กจากที่รกร้าง พื้นที่ของหน่วยงานรัฐ หรือพื้นที่ที่เอกชนเปิดให้ใช้ประโยชน์ รวม 530 แห่ง เพื่อให้ประชาชน โดยเฉพาะผู้สูงอายุและคนในชุมชน เข้าถึงพื้นที่สีเขียวได้ใกล้บ้านโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย

สวนยังทำหน้าที่เป็นพื้นที่สำหรับกิจกรรมหลากหลาย ตั้งแต่การเต้นแอโรบิก การวิ่ง โยคะ ดนตรีในสวน ไปจนถึงกิจกรรมนันทนาการอื่น ๆ รศ. ชัชชาติระบุว่า มีผู้ใช้บริการด้านกีฬารวมประมาณ 11 ล้านครั้ง และมีการจองผ่านระบบ BKK Active มากกว่า 2 ล้านครั้ง

ในระดับชุมชน ยังมีโครงการส่งเสริมการออกกำลังกาย เช่น การเต้นแอโรบิกมากกว่า 2,000 โครงการ รวมถึงโรงเรียนผู้สูงอายุที่เปิดพื้นที่ให้ผู้สูงวัยได้พบปะ เรียนรู้ และทำกิจกรรมร่วมกัน

สิ่งเหล่านี้สะท้อนว่า เมืองสามารถทำให้การดูแลสุขภาพเป็นเรื่องที่เข้าถึงได้ หลายกิจกรรมเปิดให้ประชาชนใช้บริการโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และช่วยให้คนที่ไม่เคยออกกำลังกายเริ่มต้นขยับร่างกายได้ง่ายขึ้น

ตรวจสุขภาพเชิงรุก ก่อนประชาชนจะกลายเป็นผู้ป่วย

การสร้างเมืองสุขภาพดีไม่ได้มีเฉพาะทางเท้า สวน หรือกิจกรรมออกกำลังกาย แต่ยังรวมถึงการนำบริการตรวจสุขภาพออกไปหาประชาชน

รศ. ชัชชาติระบุว่า ปีที่ผ่านมากรุงเทพมหานครตรวจสุขภาพประชาชนประมาณ 1 ล้านคน และมีแผนตรวจเพิ่มอีก 1 ล้านคนในปีนี้ ภายใต้แนวคิดการตรวจสุขภาพถ้วนหน้า โดยครอบคลุมการตรวจหลายด้าน เช่น คลื่นไฟฟ้าหัวใจ เบาหวาน สุขภาพตา และเอกซเรย์ปอด

จุดตรวจถูกกระจายไปยังพื้นที่ที่ประชาชนเข้าถึงได้ง่าย รวมถึงศูนย์การค้า โดยรศ. ชัชชาติยกตัวอย่างการจัดจุดตรวจในศูนย์การค้าเซ็นทรัล 7 แห่ง ซึ่งมีประชาชนเข้ารับบริการรวมหลักหมื่นคน ผู้มาใช้บริการสามารถเจาะเลือดแล้วไปทำกิจกรรมอื่นระหว่างรอ ก่อนกลับมารับการตรวจส่วนถัดไป

ข้อมูลที่ได้จากการตรวจไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะกับแต่ละบุคคล แต่ยังช่วยให้เมืองมองเห็นว่าเขตใดมีปัญหาสุขภาพประเภทใดมากเป็นพิเศษ และนำไปออกแบบมาตรการป้องกันหรือบริการที่ตอบโจทย์พื้นที่ได้แม่นยำขึ้น

ขณะเดียวกัน รศ. ชัชชาติระบุว่า กทม.ยังพยายามพัฒนาคุณภาพบริการและลดเวลารอพบแพทย์ให้ไม่เกินหนึ่งชั่วโมง เพื่อให้การเข้าสู่ระบบสุขภาพสะดวกขึ้น

4 กลุ่มเป้าหมายที่เมืองอยู่ดีต้องเข้าถึง

รศ.ดร.นพ.จิรุตม์อธิบายว่า นอกเหนือจากผู้ป่วยที่โรงพยาบาลดูแลอยู่แล้ว โครงการเมืองอยู่ดียังให้ความสำคัญกับผู้คนในพื้นที่อีก 4 กลุ่ม ซึ่งมีวิถีชีวิตและความต้องการแตกต่างกัน

1. ผู้อยู่อาศัย ตั้งแต่ผู้ที่อยู่ในคอนโดมิเนียมราคาสูง ชุมชนที่ยังต้องการความช่วยเหลือ นิสิต นักศึกษา ไปจนถึงผู้เช่าอพาร์ตเมนต์หรือที่พักชั่วคราว โดย รศ.ดร.นพ.จิรุตม์ยกภาพความแตกต่างว่า ในพื้นที่เดียวกันมีทั้งที่ดินซึ่งมีราคาต่อตารางเมตรระดับล้านบาทและชุมชนแออัด ความหลากหลายนี้ทำให้การออกแบบบริการสุขภาพไม่สามารถใช้วิธีเดียวกับทุกคน
2. คนทำงาน ซึ่งอาจใช้เวลาตื่นส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่มากกว่าที่บ้าน สถานที่ทำงานที่ส่งเสริมสุขภาพจึงมีผลต่อชีวิตของคนกลุ่มนี้อย่างมาก
3. ผู้สนใจสุขภาพ ที่เดินทางเข้ามาใช้สวนสาธารณะหรือเข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ คนกลุ่มนี้มีความสนใจเป็นทุนเดิม และสามารถต่อยอดไปสู่ความรู้และทักษะในการดูแลตัวเองที่ลึกขึ้น
4. นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติ ที่เข้ามาพักผ่อนหรือจับจ่ายในพื้นที่ ซึ่งสามารถเรียนรู้จากประสบการณ์ของย่านและนำแนวคิดเรื่องสุขภาพไปบอกต่อได้

เป้าหมายจึงไม่ใช่เพียงการสร้างกิจกรรมให้มีจำนวนมาก แต่ต้องทำให้คนแต่ละกลุ่มสามารถดูแลตัวเองได้จริง และหากสามารถเชื่อมโยงข้อมูลกับระบบของกรุงเทพมหานครได้ ก็จะช่วยประเมินอย่างเป็นรูปธรรมว่า ผู้ที่อาศัย ทำงาน หรือเข้ามาใช้พื้นที่มีสุขภาพดีขึ้นหรือไม่

เปลี่ยนการดูแลสุขภาพจาก “ภาระของคน” เป็น “นิสัยของเมือง”

บทเรียนจากวงเสวนาสะท้อนว่า การบอกให้ประชาชนดูแลตัวเองเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ หากเมืองยังเต็มไปด้วยทางเท้าที่เดินไม่ได้ การเดินทางที่ไม่ปลอดภัย พื้นที่สีเขียวที่อยู่ไกล บริการสุขภาพที่เข้าถึงยาก หรือสถานที่ทำงานที่ไม่สนับสนุนสุขภาวะ

ในทางกลับกัน ต่อให้เมืองมีโครงสร้างพื้นฐานพร้อม แต่หากประชาชนไม่มีความรู้ ไม่จัดเวลาให้สุขภาพ หรือไม่สามารถเปลี่ยนความตั้งใจให้กลายเป็นกิจวัตร ผลลัพธ์ก็อาจไม่เกิดขึ้นอย่างยั่งยืน

เมืองสุขภาพดีจึงต้องขับเคลื่อนพร้อมกันอย่างน้อย 3 ระดับ ได้แก่

• ระดับบุคคล ต้องมีความรู้ รู้จักจัดลำดับความสำคัญ และลงมือดูแลตัวเองอย่างต่อเนื่อง
• ระดับชุมชน ต้องมีพื้นที่ กิจกรรม เครือข่าย และบริการสุขภาพที่เข้าถึงได้ใกล้บ้าน
• ระดับเมือง ต้องมีโครงสร้างพื้นฐาน ระบบสาธารณสุข การบริหารจัดการ และข้อมูลที่เชื่อมต่อกัน โดยไม่ทิ้งคนกลุ่มใดไว้ข้างหลัง

ท้ายที่สุด “สุขภาพดีเริ่มที่เมือง ไม่ใช่ที่โรงพยาบาล” ไม่ได้หมายความว่าโรงพยาบาลหมดความสำคัญ แต่หมายถึงการทำให้ผู้คนไม่ต้องรอจนเจ็บป่วยจึงเริ่มดูแลตัวเอง

หากเมืองสามารถเปลี่ยนการเดิน การใช้จักรยาน การออกกำลังกาย การเข้าถึงพื้นที่สีเขียว การตรวจสุขภาพ และการเรียนรู้เรื่องสุขภาวะให้เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันได้ การดูแลสุขภาพก็จะไม่ใช่ภารกิจที่แต่ละคนต้องต่อสู้ตามลำพัง แต่จะกลายเป็นนิสัยร่วมของทั้งเมือง เมืองที่ช่วยให้ผู้คนอยู่ดี อยู่ยาว และเมื่อถึงเวลาก็สามารถจากไปอย่างมีคุณภาพ