ประชามติ MoU 43/44 ไปอย่างไรต่อหลังยุบสภา จัดพร้อมหรือหลังเลือกตั้ง?
หากย้อนกลับไปดูเอกสารคำแถลงนโยบาย เมื่อตอนนายอนุทิน ชาญวีรกูล เข้ามานั่งตำแหน่งนายกรัฐมนตรี แม้นโยบายต่างประเทศจะไม่ได้ถูกแยกออกมาเป็นหมวดหมู่เฉพาะ แต่กลับรวมอยู่ในหมวดนโยบายด้านความมั่นคง และมีประเด็นปัญหาความสัมพันธ์ไทย-กัมพูชาสอดแทรก เชื่อมต่อกับนโยบายความมั่นคง
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ในเอกสารร่างคำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี ข้อ 6. ว่าด้วยการแก้ปัญหากับกัมพูชา ระบุข้อความว่า "เพื่อนำความมั่นคงปลอดภัยให้แก่พี่น้องประชาชนตามบริเวณชายแดนโดยเร็วและรักษาไว้ซึ่งอธิปไตยและเขตแดนที่เป็นของไทยโดยชอบธรรมตามเส้นเขตแดนที่เป็นสากล รวมถึงดำเนินการยุติความขัดแย้งผ่านกลไกการเจรจาทางการทูตที่เหมาะสมควบคู่กับการป้องกันประเทศที่เข้มแข็ง ตลอดจนทำประชามติเพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการพิจารณาตัดสินใจให้ความเห็นต่อการยกเลิกบันทึกความเข้าใจ (MOU) ระหว่างไทย-กัมพูชา นอกจากนี้ รัฐบาลจะดำเนินนโยบายต่างประเทศในเชิงรุกที่ทันต่อการเปลี่ยนแปลงของโลก รวมทั้งเสริมสร้างความมั่นใจและสถานะของไทยในเวทีระหว่างประเทศ”
เมื่อถอดเป็นประเด็นหลักอาจจะพบประเด็นสำคัญ 3 เรื่องที่เกี่ยวข้องกับสถานการณ์ไทย-กัมพูชา ได้แก่
1.สร้างความมั่นคงปลอดภัยให้ชายแดน
2.ใช้การทูตเป็นกลไกยุติความขัดแย้งผ่านการเจรจา
3.ทำประชามติการยกเลิก MoU ของไทยกับกัมพูชา
เรื่อง MoU ปี พ.ศ. 2543 และ 2544 ซึ่งเกี่ยวข้องโดยตรงต่อเส้นเขตแดนและยุทธศาสตร์การต่อสู้ของไทยที่มีต่อกัมพูชาในเรื่องเขตแดน รัฐบาลนี้เน้นย้ำถึงการเตรียมเปิดให้ประชาชนเข้ามาร่วมตัดสินใจผ่านการทำประชามติ นำไปสู่คำถามสำคัญต่อมา เมื่อเกิดการยุบสภาขึ้น การทำประชามติจะยังคงเกิดขึ้นอยู่หรือไม่?
การทำประชามติยกเลิก MoU 43/44 ยังคงจะเกิดขึ้นหรือไม่?
รศ.ดร.ดุลยภาค ปรีชารัชช นายกสมาคมภูมิภาคศึกษา และอาจารย์ประจำม.ธรรมศาสตร์ ในฐานะกรรมาธิการวุฒิสภา MoU 43/44 เปิดเผยว่า ณ ปัจจุบันนี้ การทำประชามติ MoU อยู่ระหว่างการถกเถียงกันว่าจะจัดขึ้นวันเดียวกับวันเลือกตั้งได้ไหม หรือจัดหลังเลือกตั้ง
ขณะนี้ ขั้นตอนอยู่ระหว่างการจัดทำข้อดีข้อเสีย และเผยแพร่ความรู้ประชาชน โดยหลังการยุบสภา หน้าที่หลักจึงเริ่มเทไปที่กรรมาธิการ MoU ของวุฒิสภามากกว่า เนื่องจากแต่เดิม จะมีกรรมาธิการในฝั่งสว. กับสส. แต่ตั้งแต่ประกาศยุบสภาผู้แทนราษฎร ฝั่งสส. ก็สลายไป ปัจจุบันจึงเหลือแค่เพียงฝั่งสว. ที่จะเป็นหลักยึดในการจัดทำรายงานให้กับฝ่ายการเมืองและเผยแพร่ความรู้สู่ประชาชน โดยจะเป็นหน้าที่ของกระทรวงต่างประเทศ และกลาโหม ที่มีกิจกรรมเผยแพร่ความรู้ให้ประชาชน
ทำความเข้าใจ MoU 43/44
ตลอดเวลากว่าศตวรรษที่ผ่านมา ไทยและกัมพูชายังคงมีข้อพิพาทด้านอธิปไตยในหลายจุดตลอดแนวพรมแดนทางบกระยะทางกว่า 817 กิโลเมตร จุดที่ยังไม่ถูกแบ่งเขตอย่างเป็นทางการสืบเนื่องจากแผนที่ที่ฝรั่งเศสจัดทำขึ้นเมื่อปี 2450 ในยุคที่กัมพูชาเป็นอาณานิคม ซึ่งไทยได้ทักท้วงมาโดยตลอด
ผู้อำนวยการโครงการเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของ CSIS ณ กรุงวอชิงตัน มองว่า ประเด็นนี้สามารถกล่าวโทษฝรั่งเศสได้เลย เพราะความขัดแย้งเกี่ยวกับตำแหน่งที่พรมแดนระหว่างกัมพูชาและไทยควรจะตั้งอยู่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพื้นที่รอบ ๆ วัดและศาสนสถานที่มีความอ่อนไหวทางวัฒนธรรม ล้วนเกิดมาจากแผนที่ที่ทางการฝรั่งเศสวาดขึ้นในอินโดจีน เป็นความพยายามยัดเยียดเส้นแบ่งนี้ให้แก่ราชอาณาจักรสยามเมื่อกว่า 100 ปีที่แล้ว และฝ่ายไทยก็มีข้อโต้แย้งมาโดยตลอด
ปัญหาเกิดจากทั้งสองฝ่ายใช้แผนที่ที่มาตราส่วนแตกต่างกัน ดังนั้น ฝ่ายไทยจึงชอบแผนที่ที่มีรายละเอียดมากกว่า ส่วนฝ่ายกัมพูชาชอบแผนที่ฝรั่งเศสฉบับเก่าที่คลุมเครือมากกว่า
แผนที่ฉบับนั้นอ้างอิงหลักการให้เส้นพรมแดนวางตัวตามสันปันน้ำธรรมชาติ แต่ในเวลาต่อมา ทั้งสองประเทศต่างมีการตีความที่ไม่ตรงกัน แม้ในปี 2543 ไทยและกัมพูชาจะเห็นชอบร่วมกันจัดตั้งคณะกรรมการเขตแดนเพื่อแก้ไขพื้นที่ทับซ้อนโดยสันติวิธี แต่ความคืบหน้ากลับมีเพียงเล็กน้อย
MOU 43 ที่ลงนามในปี 2543 ว่าด้วยการสำรวจและจัดทำหลักเขตแดนทางบก ระบุให้ทั้งสองประเทศร่วมกันกำหนดพรมแดนตามแผนที่และหลักเขตที่เหลืออยู่ตั้งแต่ยุคอาณานิคมฝรั่งเศส แต่จนถึงปัจจุบันกระบวนการปักหลักเขตยังไม่แล้วเสร็จทุกจุด หลายพื้นที่ยังเป็นเพียง “เส้นบนแผนที่” ที่ทั้งสองฝ่ายอ้างสิทธิ์ทับซ้อนกัน
ต่อมาในปี 2544 ได้มี MOU 44 ว่าด้วยการสำรวจและพัฒนาเขตไหล่ทวีปในทะเล ซึ่งสะท้อนแนวคิดคล้ายกัน คือการหาทางร่วมมือในพื้นที่ทับซ้อนทางเศรษฐกิจ แต่ในเชิงพื้นที่ทางบก ปัญหาความไม่ชัดเจนของเส้นเขตก็ยังเป็นชนวนให้เกิดเหตุปะทะ หรือเหตุไม่สงบ เช่นเดียวกับกรณีระเบิด
