สวัสดีปีใหม่จันทรคติ ฉลองอย่างไรให้ยั่งยืน ลดคาร์บอนเพิ่มโชคดีพร้อมกัน

อาหารมากมาย ธูปเทียนที่ถูกจุดบูชาเทพเจ้าและบรรพบุรุษ เสียงประทัดดังรัวเร็ว สร้างควันลอยไปรวมกับควันธูป และควันจากการเผากระดาษเงินกระดาษทอง เสื้อผ้าสีแดงชุดพิเศษที่ซื้อมาใหม่ให้เข้ากับเทศกาล ค่าเดินทางกลับบ้านเพื่อใช้เวลากับครอบครัว หรือแม้แต่ซองกระดาษที่ใช้ใส่อั่งเปา 

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

ตรุษจีนภูเก็ตคึก!นักท่องเที่ยวแห่เช็กอินย่านเมืองเก่าเงินสะพัดทั่วเกาะ

‘ตรุษจีนย้อนศร’ พ่อแม่เข้าเมืองมาหาลูก สะท้อนสังคมจีนยุคใหม่เปลี่ยนไป

โคราชคึกคัก! ชาวไทยเชื้อสายจีนแห่ไหว้ ‘ย่าโม-ศาลเจ้า’ แน่นลาน

เหล่านี้คือวิธีการต่าง ๆ ที่คนราว 1,500-2,000 ล้านคนทั่วโลกฉลองให้กับเทศกาลตรุษจีน และเทศกาลปีใหม่จันทรคติ (Lunar New Year) ในแต่ละปี แน่นอนว่าการฉลองเหล่านี้สร้างมลพิษ ทั้งผ่านขยะเหลือทิ้ง ฝุ่น PM2.5 และการผลิตผ้า กระดาษมากขึ้นเพื่อรองรับความต้องการ

เทศกาลนี้เป็นเทศกาลที่มีความสำคัญในหลายวัฒนธรรม เป็นส่วนสำคัญในวิถีชีวิต ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจ และสานความสัมพันธ์ในครอบครัว และชุมชน การหยุดเฉลิมฉลองเพราะสร้างมลพิษจึงเป็นไปได้ยาก และอันที่จริง อาจไม่จำเป็นต้องทำถึงขั้นนั้น เพราะการหาแนวทางฉลองใหม่ ๆ ที่สร้างมลพิษน้อยกว่า ยังเป็นทางสายกลางที่ 2 โลก (การฉลองประเพณี และ การรักษ์สิ่งแวดล้อม) ก้าวไปพร้อมกันได้

David Suzuki Foundation องค์กรด้านสิ่งแวดล้อมไม่แสวงหาผลกำไรในแคนาดารวบรวมวิธีการเฉลิมฉลองปีใหม่ทางจันทรคติที่ดีต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่าที่เคย อย่างไรก็ตาม การเฉลิมฉลองปีใหม่ทางจันทรคติเกิดขึ้นในหลายภูมิภาค หลายประเทศ ซึ่งอาจมีบริบทเฉพาะตัวแตกต่างกันไป หลักการนี้จึงเป็น “ข้อเสนอพื้นฐาน” ที่ผู้เฉลิมฉลองต้องนำไปประยุกต์ให้เข้ากับบริบทท้องถิ่น

1. เดินทางอย่างใส่ใจ 

เทศกาลปีใหม่ทางจันทรคติคือเทศกาลแห่งการกลับบ้าน ทั้งชาวจีนที่ทำงานต่างมณฑล ต่างตำบล จนถึงคนที่เดินทางออกไปศึกษา-ทำงานอยู่ต่างประเทศ ล้วนกลับบ้านเพื่อมาฉลองในช่วงนี้ จนมีคำว่า Chūnyun ที่แปลว่า การอพยพช่วงฤดูใบไม้ผลิ ใช้เรียกถึงระลอกการเดินทางของคนจำนวนมากในช่วงนี้ และการเดินทางในช่วงนี้ยังเป็นมาตราวัดที่จีนใช้มองภาพเศรษฐกิจภายในประเทศอีกด้วย

ในช่วง 40 วันของ Chunyun ปี 2569 ทางการจีนคาดว่า จะมีการเดินทางในประเทศกว่า 9,500 ล้านครั้ง และข้อมูลจาก China Railway พบว่า มีผู้โดยสารใช้บริการ China Railway กลับบ้านแล้วมากถึง 1,000 ล้านคน ระหว่างวันที่ 2-10 กุมภาพันธ์ 2569 นอกจากนั้นมีเที่ยวบินพาคนจีนเดินทางกลับบ้านมากถึง 16.32 ล้านเที่ยวบินในวันที่ 8 กุมภาพันธ์ คาดว่าจะมีเที่ยวบินทั้งหมดรวม 95 ล้านเที่ยวระหว่างเวลา Chunyun 40 วันนี้

นี่คือปริมาณคาร์บอนมหาศาล แต่ลดลงได้ด้วยการใส่ใจเลือกการเดินทาง อาทิ

• เลือกสายการบินที่มีแนวทาง-นโยบายลดการปล่อยคาร์บอนที่ดี
• บินชั้นประหยัด เพราะการนั่งชั้นธุรกิจหรือชั้นหนึ่ง กินพื้นที่บนห้องโดยสารมากกว่า ลดจำนวนผู้โดยสารต่อเที่ยวบิน ทำให้การบินครั้งหนึ่ง ปล่อยคาร์บอนต่อหัวมากขึ้น
• เลือกบินตรง ลดการปล่อยคาร์บอนจากการบินขึ้น-ลงของเครื่องบิน
• เลือกบินช่วงกลางวัน เพราะในพื้นที่อากาศเย็น อาจมีละอองน้ำหรือเกล็ดน้ำแข็งที่มองเห็นได้จากไอเสียของเครื่องบิน ซึ่งมีส่วนสำคัญอย่างมากต่อภาวะโลกร้อน ดังนั้นการบินในเวลากลางวันจึงช่วยหลีกเลี่ยงผลกระทบจากการกักเก็บความร้อนของคอนเทรลและเมฆเซอร์รัสที่จะเกิดขึ้นในเวลากลางคืน
• อาจพิจารณาเลือกซื้อคาร์บอนเครดิตเพื่อชดเชยที่มีมาตรฐานรองรับในระดับ Gold Standard

การเดินทางด้วยวิธีอื่น ๆ

• เดินทางด้วยขนส่งสาธารณะ เช่น รถไฟ รถบัส ที่นอกจากจะช่วยลดคาร์บอนแล้ว การลดปริมาณลดบนท้องถนนยังส่งผลต่อปริมาณความเครียด และสุขภาพอย่างมีนัยสำคัญ
• เดินทางด้วยกัน เช่นเดียวกับการใช้ขนส่งสาธารณะ จุดประสงค์คือการลดปริมาณลดบนท้องถนน ลดการเผนไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล และลดคาร์บอนที่ปล่อยสู่ชั้นบรรยากาศ
• และหากเป็นไปได้ ในระยะทางที่ไมไกลนัก การเดินทางด้วยการใช้พลังคน อย่างปั่นจักรยาน เดิน หรือวิธีการอื่น ๆ ก็ดีเข้าไปใหญ่

ทำความสะอาดบ้านแบบรักษ์โลก

การทำความสะอาดและจัดการบ้านช่องให้เรียบร้อยเป็นกิจกรรมรับปีใหม่ตามจันทรคติอีกอย่าง เพราะเชื่อกันว่า ช่วยปัดเป่าโชคร้าย และเปิดทางรับโชคดี แต่ทำให้มีประสิทธิภาพและดีต่อโลกได้มากขึ้นง่าย ๆ ดังนี้

• ทำความสะอาดทีละห้อง อย่างเป็นระบบ งานจบง่าย ได้ประสิทธิภาพ ไม่สิ้นเปลืองทั้งเวลาและทรัพยกร
• ใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่ไม่เป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อม หากมีการปนเปื้อนออกไปนอกพื้นที่ หรืออาจหาสูตรน้ำยาทำความสะอาดทำเองที่บ้าน ปลอดสารเคมี ดีทั้งต่อผู้อยู่อาศัยและสิ่งแวดล้อม
• บริจาคของที่ไม่ใช้ ไม่เอาไปทิ้งที่บ่อขยะ เพราะขยะของเราคนอื่นอาจยังใช้ได้ต่อ
• รีไซเคิลเท่าที่ทำได้ ลดขยะที่จะไปจบที่บ่อขยะได้อีกทาง

และถ้าใครอยากตกแต่งบ้านรับปีใหม่จันทรคติแบบรักษ์โลกก็ทำได้ด้วยวิธีดังต่อไปนี้

• ใช้เของตกแต่งจากวัสดุดีต่อสิ่งแวดล้อม อย่างไม้ไผ่ กระดาษจากข้าว วัสดุไบโอเกรด และวัสดุที่นำไปรีไซเคิลต่อได้
• ใช้วัสดุจากปีเก่า ตกแต่งรับปีใหม่ ซื้อครั้งเดียว เก็บไว้ใช้หลายปี นอกจากลดคาร์บอนจากการผลิตของตกแต่งเหล่านี้ ยังลดค่าใช้จ่ายซื้อของใหม่อีกด้วย
• ทำกระดาษโปรยเอง เลิกซื้อกระดาษโปรยจากร้านค้า ที่มักทำจากพลาสติก และใช้สีย้อมที่เป็นพิษ ทั้งต่อสิ่งแวดล้อม สัตว์ และเพิ่มไมโครพลาสติกให้สิ่งแวดล้อมอีกทาง เปลี่ยนมาใช้ใบไม้ นำมาเจาะรู หรือตัดตกแต่งเป็นรูปร่างต่าง ๆ
• สนับสนุนร้านดอกไม้ในท้องถิ่น  โดยทั่วไป ผู้ฉลองเทศกาลนี้มักจะหาดอกไม้นานาพันธุ์ อย่าง ดอกกล้วยไม้, ดอกเบญจมาศ, ดอกนาร์ซิสซัส (หรือดอกดารารัตน์), ดอกท้อ, ดอกหน้าวัว, และดอกบัว มาตกแต่งเพื่อเพิ่มสิริมงคล อย่างไรก็ตาม การใช้ดอกไม้ในท้องถิ่น ลดการขนส่ง ลดการใช้น้ำยาฆ่าแมลง ลดการใช้บรรจุภัณฑ์พลาสติก
• ใช้ไฟ LED ที่ประหยัดพลังงานมากกว่า แทนการใช้หลอดไฟทั่วไปตกแต่ง
• เขียนอักษรจีนเอง บนกระดาษรีไซเคิลได้ ดีต่อสิ่งแวดล้อมกว่าแบบที่ซื้อจากร้าน แถมอาจช่วยให้รู้สึกภูมิใจ และใช้เวลาร่วมกับครอบครัวมากขึ้น

ให้ของขวัญ-อั่งเปาก็ต้องไม่ทำร้ายโลก

ช่วงเวลาที่เด็ก ๆ และผู้อายุน้อยรอคอยคงไม่พ้นการมอบอั่งเปา และของขวัญนานาชนิด ส่วนมากของเหล่านี้มักห่อมาในกระดาษสีแดงสด ตามข้อมูลของ South China Morning Post ในปีหนึ่ง มีต้นไม้ถูกตัดถึง 16,300 ต้นเพื่อทำมาแปรรูปเป็นซองแดงใส่อั่งเปา 320 ล้านซองในช่วงปีใหม่จันทรคติ ในฮ่องกงแค่ประเทศเดียว แล้วถ้านึกถึงจีน ไต้หวัน และชุมชนวัฒนธรรมจีนในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก ต้นไม้จะเพิ่มขึ้นมากแค่ไหนกัน ดังนั้นการให้ของขวัญ ให้ซองแดง ทำให้ดีขึ้นได้ดังนี้

• ใช้ซองซ้ำ ได้มาแล้วส่งต่อ หรือใช้ซองเดิมกับปีก่อน ลดการซื้อซองใหม่ ลดการผลิตและตัดต้นไม้ได้
• ซองแดงแบบออนไลน์ โอนเลย ไม่ต้องหาซอง เมื่อเงินดิจิทัลเป็นวิธีการใช้จ่ายแบบใหม่ การให้อั่งเปาก็เช่นกัน ข้อมูลจาก BBC ชี้ว่า ในปี 2560 มีคนจีนให้-รับอั่งเปาแบบออนไลน์มากกว่า 516 ล้านคน รวม 32,000 ล้านซอง ซึ่งมากกว่าปีก่อนหน้า (2559) ถึง 10 เท่า
• ทำซองเอง ลดขยะ ลดการผลิตจากโรงงานอุตสาหกรรม และเพิ่มคุณค่าทางจิตใจ

กินดี ดีต่อเรา ดีต่อโลก

อาหารมากมายวางเรียงรายวันตรุษจีน-วันปีใหม่จันทรคดติ จะดีกว่าไหม ถ้าขั้นตอนใส่ใจโลกด้วย 

• ไม่ทำให้เหลือ ลดการจัดการขยะอาหารที่เพิ่มคาร์บอนอีกทาง ทั้งยังสิ้นเปลืองเงิน-ทรัพยากร
• ลองเพิ่มสัดส่วนอาหารมังสวิรัติ ในบางพื้นที่การกินเจ-กินมังสวิรัติในวันแรกของปีใหม่จันทรคติเป็นธรรมเนียมที่ปฏิบัติกันเพื่อดีท็อกซ์ของเสียออกจากร่างกาย แต่อาหารเจ-มังสวิรัตินั้นเองมีกระบวนการที่ปล่อยคาร์บอนน้อยกว่าเมนูอาหารอุดมเนื้อสัตว์มาก การสร้างสรรค์อาหารเจ-มังสวิรัติให้มากขึ้นจึงช่วยลดคาร์บอนได้อีกทาง อาจส่งเสริมความเชื่อเรื่องบุญกุศล และดีต่อสุขภาพด้วย
• เลือกวัตถุดิบออร์แกนิก ไม่ว่าจะ หมู เนื้อ เป็ด ผัก หรืออื่น ๆ การเลือกวัตถุดิบจากแหล่งที่มาออร์แกนิกย่อมการันตีได้ว่า ผลิตภัณฑ์นั้นปล่อยคาร์บอนในกระบวนการน้อยกว่า มีสารเคมีน้อยกว่า ดีต่อสัตว์ ดิน และสิ่งแวดล้อม ดีต่อแรงงานที่ส่งอาหารมาให้เราอีกด้วย
• ซื้อจากเกษตรกรท้องถิ่น เหตุผลคล้ายกับการสนับสนุนร้านดอกไม้ท้องถิ่น เพราะการซื้อของในท้องถิ่นหมายถึงการลดคาร์บอนจากการขนส่ง และสดใหม่กว่าด้วย
• จัดเซ็ตขนมด้วยตัวเอง เพราะซื้อจุดขนมไหว้เจ้า อาจมีบรรจุภัณฑ์พลาสติกและกระดาษเกินจำเป็น ทั้งยังมีราคาแพงกว่า การไปที่ร้านขายขนมท้องถิ่น ซื้อแยกและจัดชุดเอง ทำให้ประหยัดกว่า และไม่สิ้นเปลืองทรัพยากรด้วย
• ทานอาหารทะเลที่ยั่งยืน เลือกอาหารมื้ออร่อยที่มาจากแหล่งมีที่มาไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม อย่างการประมงผิดกฎหมาย เลือกจากแหล่งที่มีการการันตี

นอกจากนี้ การย้อนคืนสู่ดั้งเดิมก็เป็นอีกแนวคิดที่พาเราฉลองแบบยั่งยืนได้เช่นกัน เพราะการฉลองแบบดั้งเดิมนี่แหละยั่งยืนและดีต่อสิ่งแวดล้อม ตัวอย่างเช่นแนวคิด wù jìn qí yòng ที่แปลว่า ใช้ให้คุ้ม อย่าให้เหลือ 

คำแนะนำด้านบนเป็นหลักการคร่าว ๆ ที่ผู้เฉลิมฉลองอาจนำไปปรับใช้ให้เข้ากับบริบทท้องถิ่น และบริบทแต่ละครอบครัวอีกทีหนึ่ง อย่างไรก็ตาม แนวคิดเหล่านี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่งานฉลองปีใหม่ทางจันทรคติ แต่หากเอาแก่นไปประยุกต์เพิ่ม ไม่ว่างานฉลองหรือประเพณีใด ๆ ก็ดีต่อสิ่งแวดล้อมและยั่งยืนขึ้นได้

ต้นฉบับ: David Suzuki Foundation

คอนเทนต์แนะนำ

ถอดรหัสความหมายสร้อยไม้พะยูงบนคอผู้นำ สัญลักษณ์แห่งความมั่นคงและบารมี

เหนื่อยง่ายโดยไม่รู้สาเหตุ ระวังโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ

เมื่อของเปรี้ยวกระตุ้นกรด กินส้มตอนดึก ร่างกายบางคนอาจรับไม่ไหว