สรุปวิธีติดSolar Rooftop ติดอย่างไร? ราคาเท่าไร? แบงก์ไหนปล่อยกู้บ้าง?

ค่าไฟฟ้าในประเทศไทยเป็นรายจ่ายประจำที่สร้างความหนักใจให้กับหลายครัวเรือนในทุกสิ้นเดือน และภาระนี้มีแนวโน้มจะเพิ่มสูงขึ้นอีกสำหรับบ้านที่ใช้ไฟในปริมาณมาก โดยเฉพาะครัวเรือนที่ใช้ไฟเกิน 401 หน่วยต่อเดือน เนื่องจากตามมติของที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ (กพช.) เมื่อวันที่ 29 เมษายนที่ผ่านมา ครัวเรือนที่ใช้ไฟเกิน 400 หน่วย อาจต้องเริ่มจ่ายค่าไฟเกิน 5 บาทต่อหน่วย โดยรายละเอียดอัตราใหม่ยังต้องรอ กกพ. กฟน. และ กฟภ. ออกแบบให้แล้วเสร็จภายในเดือนมิถุนายน 2569

มาตรการดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อช่วยลดภาระค่าไฟให้กับครัวเรือนที่ใช้ไฟฟ้าน้อย โดยเฉพาะกลุ่มที่ใช้ไฟไม่ถึง 200 หน่วยต่อเดือน เนื่องจากภาครัฐต้องบริหารต้นทุนค่าไฟที่ยังถูกกดดันจากราคาเชื้อเพลิง โดยเฉพาะก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ที่ไทยต้องนำเข้ามาใช้ผลิตไฟฟ้า และมีแนวโน้มผันผวนตามสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง

เมื่อค่าไฟมีแนวโน้มสูงขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มครัวเรือนที่ใช้ไฟสูง การผลิตไฟฟ้าใช้เองจากหลังคาบ้านจึงกลายเป็นทางเลือกที่ได้รับความสนใจมากขึ้น ภาครัฐเองก็พยายามผลักดันการติดตั้ง Solar Rooftop อย่างต่อเนื่อง พร้อมเตรียมออกมาตรการรับซื้อไฟฟ้าจากภาคประชาชนในอัตรา 2.20 บาทต่อหน่วย เป็นระยะเวลา 10 ปี โดยจำกัดกำลังการผลิตไว้ที่มิเตอร์ละไม่เกิน 5 กิโลวัตต์

บทความนี้ SPOTLIGHT จึงอยากพาผู้อ่านไปทำความเข้าใจ Solar Rooftop อย่างรอบด้าน ตั้งแต่ความหมายของระบบนี้ ขั้นตอนการติดตั้งจริง ปัจจัยที่ควรพิจารณาก่อนตัดสินใจ ตัวเลือกสินเชื่อจากธนาคารต่าง ๆ ไปจนถึงสิทธิประโยชน์ทางภาษีที่ผู้ติดตั้งสามารถใช้ได้ เพื่อประเมินว่า Solar Rooftop คุ้มค่ากับบ้านของคุณหรือไม่ในวันที่ค่าไฟกำลังกลายเป็นต้นทุนสำคัญของครัวเรือนไทยมากขึ้นเรื่อย ๆ

Solar Rooftop คืออะไร? ทำงานอย่างไร? มีกี่ประเภท?

Solar Rooftop คือระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ที่ติดตั้งบนหลังคาบ้าน อาคารพาณิชย์ โรงงาน หรืออาคารสำนักงาน โดยหัวใจหลักของระบบคือแผงโซลาร์เซลล์ หรือ Solar Panel ซึ่งทำหน้าที่รับแสงอาทิตย์และแปลงพลังงานแสงให้กลายเป็นไฟฟ้ากระแสตรง หรือ DC

หลังจากนั้น ไฟฟ้ากระแสตรงจะถูกส่งเข้าสู่อินเวอร์เตอร์ หรือ Inverter เพื่อแปลงเป็นไฟฟ้ากระแสสลับ หรือ AC ซึ่งเป็นกระแสไฟฟ้าที่เครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้านใช้งานได้จริง ไฟที่ผลิตได้จะถูกนำมาใช้ในบ้านก่อน หากผลิตไม่พอก็จะดึงไฟจากระบบของการไฟฟ้าเข้ามาเสริม และหากผลิตเกินความต้องการในช่วงกลางวัน ไฟส่วนเกินอาจถูกส่งกลับเข้าสู่ระบบของการไฟฟ้าได้ หากเจ้าของบ้านเข้าร่วมโครงการรับซื้อไฟอย่างถูกต้อง

โดยทั่วไป Solar Rooftop สำหรับบ้านพักอาศัยแบ่งออกเป็นสามประเภทหลัก ประเภทแรกคือระบบ On-grid ซึ่งเชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้าของ กฟน. หรือ กฟภ. โดยตรง ระบบนี้เหมาะกับบ้านในเมืองที่ไฟฟ้าเข้าถึง มีต้นทุนต่ำกว่าระบบอื่น และมักคืนทุนได้เร็วกว่า แต่ข้อจำกัดคือ หากไฟจากการไฟฟ้าดับ ระบบโซลาร์ก็จะหยุดทำงานด้วยเหตุผลด้านความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่และระบบสายส่ง

ประเภทที่สองคือระบบ Off-grid ซึ่งไม่เชื่อมต่อกับระบบสายส่งของการไฟฟ้า ใช้ไฟจากแผงโซลาร์เซลล์ร่วมกับแบตเตอรี่เป็นหลัก เหมาะกับพื้นที่ห่างไกลที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึง แต่มีต้นทุนสูงกว่าและต้องคำนวณการใช้ไฟอย่างรอบคอบ

ประเภทที่สามคือระบบ Hybrid ซึ่งเชื่อมต่อกับระบบสายส่งและมีแบตเตอรี่สำรอง ทำให้สามารถใช้ไฟจากพลังงานแสงอาทิตย์ได้ทั้งกลางวันและบางช่วงกลางคืน รวมถึงช่วยสำรองไฟในกรณีไฟดับ อย่างไรก็ตาม ระบบนี้มีต้นทุนสูงที่สุด และระยะเวลาคืนทุนมักยาวกว่าระบบ On-grid

สำหรับบ้านทั่วไปในเขตเมือง ระบบ On-grid ยังเป็นตัวเลือกที่ได้รับความนิยมมากที่สุด เพราะต้นทุนต่ำกว่า ใช้งานง่ายกว่า และเป็นระบบที่สอดคล้องกับมาตรการภาษี Solar Rooftop สำหรับบ้านอยู่อาศัย ซึ่งกำหนดให้ต้องเป็นระบบที่ติดตั้งบนหลังคาหรือดาดฟ้าของบ้านอยู่อาศัยและเชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้าแบบ On-grid ของ กฟน. หรือ กฟภ.

ทำไม Solar Rooftop ถึงน่าสนใจในช่วงค่าไฟแพง?

ประโยชน์ที่ชัดที่สุดของ Solar Rooftop คือการลดค่าไฟฟ้าในระยะยาว โดยบ้านที่ใช้ไฟจำนวนมากในช่วงกลางวัน เช่น มีคนอยู่บ้านทำงาน work from home หรือเปิดแอร์ตลอดวัน จะได้ประโยชน์มากกว่าบ้านที่ใช้ไฟหนักในช่วงกลางคืน เพราะระบบโซลาร์เซลล์ผลิตไฟได้ดีที่สุดในช่วงที่มีแสงแดด 

ข้อมูลจากผู้ติดตั้งโซลาร์ในตลาดไทยปี 2568 ระบุว่าระบบขนาด 5 กิโลวัตต์สามารถประหยัดค่าไฟได้เดือนละประมาณ 2,500-3,000 บาท หรือคิดเป็นการลดค่าไฟ 30-70% ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมการใช้ไฟของแต่ละบ้าน ขณะที่ผู้ติดตั้งบางรายระบุว่า บ้านที่มีปริมาณการใช้ไฟฟ้าเฉลี่ยเดือนละ 3,000 บาทขึ้นไป หลังติดตั้งโซลาร์แล้วจะสามารถลดต้นทุนค่าไฟได้ราว 30-40% และคืนทุนได้ในระยะเวลาประมาณ 4 ปี

นอกเหนือจากค่าไฟ Solar Rooftop ยังเพิ่มมูลค่าให้กับอสังหาริมทรัพย์ บ้านที่ติดตั้งระบบโซลาร์มีแนวโน้มขายได้ราคาสูงขึ้นในตลาดอสังหาริมทรัพย์ เพราะผู้ซื้อยุคใหม่มองว่าเป็นของแถมที่จับต้องได้ และช่วยลดค่าใช้จ่ายได้จริง

ในแง่สิ่งแวดล้อม โซลาร์เซลล์เป็นพลังงานสะอาดที่ไม่ก่อมลพิษทางอากาศ และช่วยลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) ที่ประเทศไทยประกาศเจตนารมณ์ไว้ในเวที COP26

อีกผลพลอยได้คือการลดความเสี่ยงเรื่องไฟดับ โดยเฉพาะระบบ Hybrid ที่มีแบตเตอรี่สำรอง ช่วยให้บ้านยังมีไฟใช้แม้ระบบไฟหลักของการไฟฟ้าขัดข้อง และในกรณีที่ติดตั้งระบบ On-grid ภายใต้โครงการ "โซลาร์ภาคประชาชน" เจ้าของบ้านยังขายไฟส่วนเกินคืนให้การไฟฟ้าได้อีกด้วย ในอัตรา 2.20 บาทต่อหน่วย เป็นระยะเวลาสัญญา 10 ปี

ทั้งนี้ แม้จะสามารถขายไฟส่วนเกินคืนได้ แต่ราคารับซื้อ 2.20 บาทต่อหน่วยยังต่ำกว่าราคาค่าไฟที่ครัวเรือนซื้อจากการไฟฟ้า ดังนั้น ความคุ้มค่าหลักของ Solar Rooftop ยังอยู่ที่การ “ผลิตเพื่อใช้เอง” มากกว่าการติดตั้งเพื่อขายไฟเป็นรายได้หลัก

ค่าใช้จ่ายในการติดตั้งประมาณเท่าไร?

ต้นทุนติดตั้ง Solar Rooftop สำหรับบ้านพักอาศัยในไทยลดลงจากอดีตค่อนข้างมาก จากการแข่งขันของผู้ติดตั้งและราคาชิ้นส่วนสำคัญ เช่น แผงโซลาร์เซลล์และอินเวอร์เตอร์ที่ถูกลงในตลาดโลก โดยปัจจุบันระบบสำหรับบ้านพักอาศัยมักอยู่ในช่วงหลักแสนบาท ขึ้นอยู่กับขนาดระบบ ยี่ห้ออุปกรณ์ ประเภทหลังคา ความซับซ้อนของงานติดตั้ง และบริการหลังการขาย 

จากการประเมินของวิจัยกรุงศรี ขนาดระบบโซลาร์เซลล์และค่าติดตั้งที่เหมาะสมจะแตกต่างกันไปตามลักษณะการใช้ไฟฟ้าและประเภทของที่อยู่อาศัย โดยมีรายละเอียดดังนี้

โดยทั่วไป ระบบขนาด 3 กิโลวัตต์มักเหมาะกับบ้านที่มีค่าไฟหลัก 2,500-3,500 บาทต่อเดือน ระบบขนาด 5 กิโลวัตต์เหมาะกับบ้านที่มีค่าไฟราว 4,500–6,000 บาทต่อเดือน ส่วนระบบ 10 กิโลวัตต์มักเหมาะกับบ้านขนาดใหญ่ที่ใช้ไฟสูงมาก หรือมีเครื่องใช้ไฟฟ้าหลายประเภททำงานพร้อมกันในช่วงกลางวัน

ทั้งนี้ ขนาดของระบบไม่ใช่แค่เรื่องงบประมาณ แต่ยังเกี่ยวพันกับเงื่อนไขทางกฎหมายโดยตรง เพราะระบบไฟฟ้ามิเตอร์ 1 เฟส ติดตั้งโซลาร์ขายไฟได้สูงสุด 5 กิโลวัตต์ ส่วนมิเตอร์ 3 เฟส ติดได้สูงสุด 10 กิโลวัตต์

นอกจากตัวอุปกรณ์หลักแล้ว ยังมีค่าใช้จ่ายแฝงที่ต้องเผื่องบไว้ เช่น ค่ายื่นขออนุญาตและเปลี่ยนเป็นมิเตอร์ดิจิทัล (Smart Meter) รวม VAT ค่าบำรุงรักษา 

ที่สำคัญคืออินเวอร์เตอร์มีอายุการใช้งานเฉลี่ย 8-10 ปี ขณะที่แผงโซลาร์ใช้ได้ยาวกว่า 25 ปี ดังนั้นในรอบ 10 ปีโดยประมาณจะต้องเผื่องบเปลี่ยนอินเวอร์เตอร์อีกครั้งหนึ่ง ส่วนแบตเตอรี่สำหรับระบบ Hybrid มีอายุประมาณ 5-7 ปีและราคาแพงสุดในระบบ ทำให้บ้านที่ติดระบบ Hybrid อาจคืนทุนช้ากว่า 10 ปี

สิ่งที่ต้องพิจารณาก่อนตัดสินใจติดตั้ง Solar Rooftop

ก่อนจะโทรเรียกบริษัทมาเสนอราคา Solar Rooftop มีหลายเรื่องที่เจ้าของบ้านต้องประเมินตัวเองก่อน เรื่องแรกที่สำคัญที่สุดคือสภาพหลังคา หลังคาที่จะรองรับแผงโซลาร์ได้ต้องมีความแข็งแรงเพียงพอ โดยเฉลี่ยต้องรับน้ำหนักได้ 50 กิโลกรัมต่อตารางเมตร โดยน้ำหนักเฉลี่ยของแผงโซลาร์และโครงสร้างรองรับจะอยู่ที่ประมาณ 15-20 กิโลกรัมต่อตารางเมตร

ทั้งนี้ ตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 72 พ.ศ. 2568 หากการติดตั้งแผงเซลล์แสงอาทิตย์บนหลังคาอาคารมีน้ำหนักรวมในบริเวณหนึ่งบริเวณใดเกิน 20 กิโลกรัมต่อตารางเมตร จะถือเป็นการดัดแปลงอาคารตามกฎหมายควบคุมอาคาร และต้องขอใบอนุญาตจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อน

นอกจากนี้ หลังคาที่อายุมากเกิน 15-20 ปีหรือเริ่มมีปัญหารั่วซึมควรซ่อมแซมก่อนติดตั้ง เพราะหลังจากวางแผงไปแล้วการรื้อมาซ่อมหลังคาจะเป็นเรื่องยุ่งยากและเสียค่าใช้จ่ายสูง ดังนั้น การให้วิศวกรโยธาที่มีใบประกอบวิชาชีพ (กว.) มาประเมินก่อนจึงเป็นขั้นตอนที่ขาดไม่ได้ และยังเป็นเอกสารที่ต้องใช้ในการขออนุญาตด้วย

สำหรับตัวอย่างหลังคาที่มีโครงสร้างแข็งแรงเพียงพอ สามารถรองรับน้ำหนักของแผงโซลาร์เซลล์ได้อย่างปลอดภัย ได้แก่

• หลังคาคอนกรีต (Slab Roof) : แข็งแรง รับน้ำหนักได้ดี
• หลังคาเมทัลชีท (Metal Sheet) : น้ำหนักเบา ติดตั้งง่าย แต่ต้องเสริมโครงสร้างให้แข็งแรงมากขึ้น
• หลังคากระเบื้องลอนคู่ : ติดตั้งได้ดี แต่ต้องระวังการแตกร้าว

เรื่องที่สองคือทิศทางและพื้นที่หลังคา โดยทิศที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ในซีกโลกเหนืออย่างประเทศไทยคือ ทิศใต้ เพราะสามารถรับแสงแดดได้มากที่สุดตลอดทั้งวัน รองลงมาคือ ทิศตะวันตก และ ทิศตะวันออก ขณะที่ ทิศเหนือ ไม่ค่อยเหมาะกับการติดตั้ง เนื่องจากรับแสงได้น้อยกว่า

สำหรับพื้นที่ โดยทั่วไป การติดตั้งโซลาร์เซลล์ขนาด 1 กิโลวัตต์จะใช้พื้นที่หลังคาประมาณ 4-6 ตารางเมตร ดังนั้น หากเป็นระบบขนาด 5 กิโลวัตต์ จะต้องใช้พื้นที่ราว 22-30 ตารางเมตร ทั้งนี้ พื้นที่ติดตั้งควรเป็นบริเวณที่ไม่มีเงาบดบังจากต้นไม้ใหญ่ อาคารข้างเคียง เสาอากาศ หรือสิ่งกีดขวางอื่น ๆ เพราะแม้มีเงาบังเพียงบางส่วน ก็อาจทำให้ประสิทธิภาพการผลิตไฟฟ้าของแผงทั้งชุดลดลงได้อย่างมีนัยสำคัญ

สำหรับทรงหลังคาที่เหมาะสมกับการติดตั้ง ได้แก่

• หลังคาทรงจั่ว (Gable Roof) : มีลักษณะเป็นสามเหลี่ยมทอดยาวตลอดแนวหลังคา โดยสองด้านจะลาดเอียงมาบรรจบกันที่จุดสูงสุด โครงสร้างแบบนี้จะช่วยให้สามารถติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ในมุมที่รับแสงได้ดี
• หลังคาทรงปั้นหยา (Hip Roof) : มีความลาดเอียงน้อยกว่าหลังคาทรงจั่ว แต่มีจุดยอดเป็นทรงเหลี่ยมพิงเข้าหากัน ช่วยกระจายแรงรับน้ำหนักได้ดี และรองรับการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เรื่องที่สามคือพฤติกรรมการใช้ไฟของครอบครัว เนื่องจาก Solar Rooftop ระบบ On-grid ผลิตไฟได้เฉพาะตอนกลางวันที่มีแดด หากครอบครัวออกไปทำงานนอกบ้านทั้งวันและเปิดแอร์ใช้ไฟหนักช่วงกลางคืน ผลตอบแทนจะไม่ดีนัก

ในทางกลับกัน บ้านที่มีคนอยู่ตอนกลางวัน ทำงาน work from home มีผู้สูงอายุ หรือเปิดแอร์-ตู้แช่ทั้งวัน จะได้ประโยชน์เต็มที่ ส่วนบ้านที่อยากใช้พลังงานช่วงกลางคืนต้องคำนวณว่าการลงทุนเพิ่มในระบบ Hybrid พร้อมแบตเตอรี่นั้นคุ้มค่าไหมเมื่อเทียบกับค่าไฟที่ประหยัดได้

เรื่องที่สี่คือการเลือกบริษัทผู้ติดตั้ง เนื่องจากตลาดไทยมีผู้เล่นจำนวนมาก ตั้งแต่แบรนด์ใหญ่อย่าง SCG Solar Roof Solutions, NextE, Onnex ไปจนถึงบริษัทท้องถิ่นเล็ก ๆ จำนวนมาก

สิ่งที่ควรพิจารณาในการเลือกบริษัทคือประสบการณ์และผลงานที่ผ่านมา การรับประกันสินค้า (แผงควรประกัน 25 ปี อินเวอร์เตอร์ 10-12 ปี การติดตั้ง 1-2 ปี) อุปกรณ์ที่ใช้ควรเป็น Tier 1 ที่ผ่านมาตรฐาน IEC และ TIS รวมถึงอินเวอร์เตอร์ที่ขึ้นทะเบียนกับการไฟฟ้าแล้ว และที่สำคัญคือบริษัทควรรับดำเนินเรื่องขออนุญาตให้แบบครบวงจร เพราะกระบวนการนี้ใช้เวลานานและเอกสารยุ่งยาก หากต้องไปทำเองอาจใช้เวลา 4-6 เดือนหรือมากกว่านั้น

ติดโซลาร์เซลล์บ้านต้องขออนุญาตไหม?

การติดตั้งโซลาร์เซลล์สำหรับบ้านพักอาศัยจำเป็นต้องขออนุญาตหรือไม่ ขึ้นอยู่กับประเภทของระบบที่เลือกติดตั้ง โดยทั่วไปแบ่งได้เป็น 2 กรณีหลัก

ระบบออฟกริด (Off Grid) โดยทั่วไปไม่ต้องขออนุญาต เนื่องจากเป็นระบบที่ผลิตไฟฟ้าและใช้ภายในบ้านเองทั้งหมด ไม่ได้เชื่อมต่อกับระบบจำหน่ายไฟฟ้าของการไฟฟ้า 

อย่างไรก็ตาม เจ้าของบ้านควรให้ผู้เชี่ยวชาญออกแบบและติดตั้งระบบอย่างถูกต้อง เพื่อความปลอดภัยของโครงสร้างหลังคา อุปกรณ์ไฟฟ้า และผู้ใช้งานในระยะยาว

ระบบออนกริด (On Grid) และระบบไฮบริด (Hybrid) จำเป็นต้องขออนุญาต เพราะเป็นระบบที่เชื่อมต่อกับโครงข่ายไฟฟ้าของการไฟฟ้า และอาจเกี่ยวข้องกับการติดตั้งหรือดัดแปลงโครงสร้างบนหลังคา เจ้าของบ้านจึงต้องดำเนินการให้ถูกต้องตามกฎหมายและมาตรฐานความปลอดภัย

หน่วยงานหลักที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ หน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ติดตั้ง เช่น สำนักงานเขต เทศบาล หรือ อบต., สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือ กกพ. และการไฟฟ้าในพื้นที่ ได้แก่ กฟน. สำหรับกรุงเทพฯ และปริมณฑล หรือ กฟภ. สำหรับต่างจังหวัด

4 ขั้นตอนขออนุญาตติดตั้งโซลาร์เซลล์บ้าน

สำหรับผู้ที่วางแผนติดตั้งโซลาร์เซลล์บ้าน โดยเฉพาะระบบออนกริดที่ต้องเชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้าของการไฟฟ้า การขออนุญาตเป็นขั้นตอนสำคัญ เพราะเกี่ยวข้องทั้งเรื่องความปลอดภัยของอาคาร มาตรฐานระบบไฟฟ้า และความถูกต้องตามกฎหมาย

โดยทั่วไป ขั้นตอนการขออนุญาตติดตั้งโซลาร์เซลล์บ้านสามารถสรุปได้เป็น 4 ขั้นตอนหลัก ดังนี้

1. ขออนุญาตติดตั้งกับหน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่น

ขั้นตอนแรกคือการยื่นเรื่องกับหน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ที่บ้านตั้งอยู่ เช่น สำนักงานเขต เทศบาล หรือองค์การบริหารส่วนตำบล เพื่อให้ตรวจสอบความเหมาะสมของการติดตั้ง โดยเฉพาะความแข็งแรงของโครงสร้างหลังคา ซึ่งต้องได้รับการตรวจสอบและรับรองโดยวิศวกรโยธาที่มีใบประกอบวิชาชีพ

เอกสารสำคัญที่ต้องเตรียม ได้แก่ แบบแปลนแสดงแผนผังและโครงสร้างหลังคา เอกสารรายละเอียดโครงสร้างรองรับแผงโซลาร์เซลล์ และรายละเอียดการติดตั้งจากวิศวกรผู้ออกแบบ

ทั้งนี้ หากพื้นที่ติดตั้งโซลาร์เซลล์มีขนาดเกิน 160 ตารางเมตร และมีน้ำหนักเกิน 20 กิโลกรัมต่อตารางเมตร จะต้องยื่นขอใบอนุญาตดัดแปลงอาคาร หรือใบ อ.1 จากหน่วยงานท้องถิ่นก่อน แต่หากพื้นที่ติดตั้งไม่เกิน 160 ตารางเมตร และน้ำหนักไม่เกิน 20 กิโลกรัมต่อตารางเมตร โดยทั่วไปไม่ต้องขอใบ อ.1 แต่ต้องยื่นแบบแจ้งให้หน่วยงานท้องถิ่นรับทราบแทน

2. แจ้งขอยกเว้นใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้ากับ กกพ.

หลังจากดำเนินการกับหน่วยงานท้องถิ่นแล้ว เจ้าของบ้านต้องแจ้งขอยกเว้นการรับใบอนุญาตประกอบกิจการไฟฟ้าต่อสำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือ กกพ. สำหรับระบบผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้านหรือร้านค้าขนาดเล็กที่มีกำลังการผลิตไม่เกิน 1,000 กิโลวัตต์สูงสุด

เอกสารที่ใช้ในขั้นตอนนี้ เช่น สำเนาบัตรประชาชนของผู้ยื่นคำขอ รูปภาพหรือข้อมูลอุปกรณ์แผงโซลาร์เซลล์ครบชุด รายละเอียดรูปแบบและขนาดของระบบที่จะติดตั้ง รวมถึงเอกสารอื่น ๆ ตามที่ กกพ. กำหนด หากผู้ดำเนินการไม่ใช่เจ้าของบ้านโดยตรง จะต้องมีหนังสือมอบฉันทะ พร้อมสำเนาบัตรประชาชนของผู้มอบและผู้รับมอบฉันทะด้วย

3. ขออนุญาตเชื่อมต่อระบบกับ กฟน. หรือ กฟภ.

ขั้นตอนต่อมาคือการยื่นเรื่องต่อการไฟฟ้าในพื้นที่ เพื่อขออนุญาตเชื่อมต่อระบบโซลาร์เซลล์เข้ากับระบบโครงข่ายไฟฟ้าหลัก หากบ้านอยู่ในกรุงเทพฯ นนทบุรี หรือสมุทรปราการ ให้ติดต่อการไฟฟ้านครหลวง หรือ กฟน. ส่วนพื้นที่ต่างจังหวัดให้ติดต่อการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค หรือ กฟภ.

ในขั้นตอนนี้ เจ้าของบ้านสามารถเลือกได้ว่าจะติดตั้งเพื่อผลิตไฟฟ้าใช้เองภายในบ้านเท่านั้น หรือเข้าร่วมโครงการขายไฟฟ้าส่วนเกินให้กับการไฟฟ้าด้วย ซึ่งปัจจุบันมีอัตรารับซื้อไฟฟ้าส่วนเกินอยู่ที่ 2.20 บาทต่อหน่วย

เอกสารที่มักต้องใช้ ได้แก่ แบบคำขอเชื่อมต่อขนานกับระบบโครงข่ายไฟฟ้า ใบอนุญาตดัดแปลงอาคารหรือเอกสารแจ้งหน่วยงานท้องถิ่น หนังสือจดแจ้งการประกอบกิจการพลังงานที่ได้รับการยกเว้นจาก กกพ. แบบแปลนโครงสร้างที่วิศวกรโยธารับรอง แบบ Single Line Diagram ที่วิศวกรไฟฟ้ารับรอง สำเนาใบประกอบวิชาชีพของวิศวกร เอกสารข้อมูลแผงโซลาร์เซลล์และอินเวอร์เตอร์ รวมถึงรายการตรวจสอบมาตรการด้านการออกแบบติดตั้งตามประมวลหลักการปฏิบัติ หรือ Mini COP

หากมีบริษัทติดตั้งหรือตัวแทนดำเนินการแทน เจ้าของบ้านต้องจัดเตรียมเอกสารมอบอำนาจเพิ่มเติมด้วย

4. ให้เจ้าหน้าที่การไฟฟ้าเข้าตรวจสอบระบบก่อนเริ่มใช้งาน

เมื่อติดตั้งระบบโซลาร์เซลล์เรียบร้อยแล้ว เจ้าหน้าที่การไฟฟ้าจะเข้าตรวจสอบการติดตั้ง อุปกรณ์ และการเชื่อมต่อระบบ เพื่อให้มั่นใจว่าเป็นไปตามมาตรฐานความปลอดภัยที่กำหนด

หลังผ่านการตรวจสอบ การไฟฟ้าจะดำเนินการเปลี่ยนมิเตอร์เป็นมิเตอร์ดิจิทัล และติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันไฟฟ้าย้อนกลับเข้าระบบ โดยค่าใช้จ่ายในส่วนนี้เจ้าของบ้านต้องเป็นผู้รับผิดชอบเอง เมื่อทุกขั้นตอนเสร็จสมบูรณ์ จึงสามารถเริ่มใช้งานระบบโซลาร์เซลล์ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย

ขายไฟคืนรัฐ รายได้เสริม ไม่ใช่หัวใจหลักของความคุ้มค่า

โครงการรับซื้อไฟฟ้าจาก Solar Rooftop ภาคประชาชนไม่ใช่เรื่องใหม่ เพราะไทยเคยมีโครงการรับซื้อไฟจากบ้านอยู่อาศัยมาก่อนในกรอบเดิม แต่สิ่งที่เปลี่ยนไปในรอบล่าสุดคือ กพช. เห็นชอบมาตรการรับซื้อไฟส่วนเกินแบบ Net Billing ในอัตรา 2.20 บาทต่อหน่วย เป็นระยะเวลา 10 ปี และขยายเป้าหมายรวมเป็นไม่เกิน 500 เมกะวัตต์ทั่วประเทศ

อย่างไรก็ตาม เจ้าของบ้านควรเข้าใจว่า การขายไฟคืนไม่ใช่รายได้ก้อนใหญ่ เพราะราคารับซื้อ 2.20 บาทต่อหน่วยต่ำกว่าราคาค่าไฟที่ผู้ใช้ไฟต้องจ่ายให้การไฟฟ้า ดังนั้น หากผลิตไฟได้ 1 หน่วยแล้วใช้เอง จะประหยัดได้ตามราคาค่าไฟที่บ้านต้องจ่ายจริง แต่หากขายคืน จะได้เพียง 2.20 บาทต่อหน่วย

ด้วยเหตุนี้ หลักคิดที่เหมาะสมคือออกแบบระบบให้สอดคล้องกับการใช้ไฟจริงในบ้าน ไม่ใช่ติดตั้งให้ใหญ่ที่สุดเพื่อหวังขายไฟ การติดตั้งเกินความจำเป็นอาจทำให้เงินลงทุนสูงขึ้น แต่ผลตอบแทนจริงไม่เพิ่มขึ้นตามสัดส่วน เพราะไฟส่วนเกินถูกขายในราคาต่ำกว่าค่าไฟที่ประหยัดได้จากการใช้เอง

มาตรการลดหย่อนภาษี Solar Rooftop ปี 2569-2571

หนึ่งในแรงจูงใจสำคัญของตลาด Solar Rooftop บ้านอยู่อาศัยคือมาตรการลดหย่อนภาษีที่ให้บุคคลธรรมดานำค่าซื้ออุปกรณ์และค่าติดตั้ง Solar Rooftop มาหักลดหย่อนภาษีเงินได้ตามที่จ่ายจริง สูงสุดไม่เกิน 200,000 บาท โดยใช้ได้ตั้งแต่วันถัดจากวันที่กฎหมายประกาศในราชกิจจานุเบกษาไปจนถึงวันที่ 31 ธันวาคม 2571

เงื่อนไขสำคัญคือ ผู้ใช้สิทธิต้องเป็นบุคคลธรรมดา ไม่รวมห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคล ระบบต้องติดตั้งบนหลังคาหรือดาดฟ้าของบ้านอยู่อาศัย ต้องเป็นระบบ On-grid ที่เชื่อมต่อกับระบบไฟฟ้าของ กฟน. หรือ กฟภ. ต้องมีใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์แบบเต็มรูป หรือ e-Tax Invoice และใช้สิทธิได้ 1 ครั้ง ไม่เกิน 1 ระบบ ตลอดระยะเวลาของมาตรการ

มูลค่าที่ประหยัดภาษีได้จริงขึ้นอยู่กับฐานภาษีของแต่ละคน เช่น หากติดตั้งระบบราคา 180,000 บาท และอยู่ในฐานภาษี 10% จะประหยัดภาษีได้ 18,000 บาท แต่หากอยู่ในฐานภาษี 20% จะประหยัดได้ 36,000 บาท และหากติดตั้งเต็มเพดาน 200,000 บาทในฐานภาษีสูงสุด 35% จะประหยัดภาษีได้สูงสุด 70,000 บาท

สำหรับคนที่เสียภาษีในฐานสูงและมีแผนติดตั้งอยู่แล้ว มาตรการนี้จะช่วยลดระยะเวลาคืนทุนได้อย่างมีนัยสำคัญ แต่สำหรับคนที่มีรายได้ไม่ถึงเกณฑ์เสียภาษี หรือเสียภาษีในฐานต่ำมาก ผลประโยชน์จากมาตรการภาษีจะจำกัดกว่า แม้ยังอาจคุ้มค่าจากการประหยัดค่าไฟในระยะยาว

ธนาคารไหนปล่อยกู้เพื่อติดตั้งโซลาร์เซลล์ที่บ้าน

การติดตั้ง Solar Rooftop ต้องใช้เงินก้อนหลักแสนบาท ทำให้สินเชื่อกลายเป็นอีกปัจจัยสำคัญสำหรับเจ้าของบ้านที่ไม่ต้องการจ่ายเงินสดทั้งหมดในครั้งเดียว ปัจจุบันหลายธนาคารมีสินเชื่อที่เกี่ยวข้องกับการติดตั้ง Solar Rooftop ทั้งในรูปแบบสินเชื่อเฉพาะทาง สินเชื่อบ้านแลกเงิน สินเชื่อ Top-up และสินเชื่อเพื่อสิ่งแวดล้อม

ธนาคารอาคารสงเคราะห์ หรือ ธอส. มี “สินเชื่อ Solar Roof ปี 2568” สำหรับลูกค้าสวัสดิการที่อยู่ระหว่างผ่อนชำระกับธนาคารและต้องการกู้เพิ่มเพื่อติดตั้ง Solar Roof โดยระยะเวลากู้ไม่น้อยกว่า 3 ปี และไม่เกิน 10 ปี อัตราดอกเบี้ยปีที่ 1-3 อยู่ที่ 3.90% ต่อปี และหลังจากนั้นเป็น MRR ตามเงื่อนไขธนาคาร

ธนาคารกรุงศรีอยุธยาให้บริการผ่านสินเชื่อกรุงศรีโฮมฟอร์แคชสำหรับติดตั้งโซลาร์เซลล์ ซึ่งเป็นสินเชื่อบ้านแลกเงินโดยใช้ที่อยู่อาศัยเป็นหลักประกัน ข้อมูลจากธนาคารระบุอัตราดอกเบี้ยคงที่ต่ำสุด 3 ปีแรก 5.75% ต่อปี พร้อมเงื่อนไขค่าธรรมเนียมและส่วนลดตามแคมเปญที่ธนาคารกำหนด

ธนาคารกรุงไทยมีสินเชื่อ Home for Cash เพื่อสนับสนุนด้าน ESG หรือ Home for Cash รักษ์โลก สำหรับติดตั้งอุปกรณ์ประหยัดพลังงานในที่อยู่อาศัย เช่น Solar Rooftop และ EV Charger โดยข้อมูลธนาคารระบุอัตราดอกเบี้ยคงที่ปีแรก 1.99% ต่อปี หลังจากนั้นคิดตามเงื่อนไขที่ธนาคารกำหนด

สำหรับธนาคารอื่น ๆ เช่น ออมสิน ไทยพาณิชย์ กสิกรไทย กรุงเทพ ttb และ UOB อาจมีสินเชื่อที่เกี่ยวข้องกับบ้าน ประหยัดพลังงาน หรือผู้ประกอบการที่ต้องการติดตั้งโซลาร์เซลล์ แต่เงื่อนไขมักเปลี่ยนตามช่วงเวลาและแคมเปญของแต่ละธนาคาร ผู้สนใจควรตรวจสอบอัตราดอกเบี้ยล่าสุด ระยะเวลาผ่อน วงเงิน ค่าธรรมเนียม และเงื่อนไขหลักประกันกับธนาคารโดยตรงก่อนตัดสินใจ

สิ่งที่ควรระวังคือ ดอกเบี้ยโปรโมชันช่วงแรกอาจดูต่ำมาก แต่หลังหมดช่วงโปรโมชันอาจปรับขึ้นตาม MRR, MLR หรืออัตราลอยตัวอื่น ๆ ดังนั้น ก่อนกู้ควรคำนวณภาระผ่อนทั้งช่วงสัญญา ไม่ใช่ดูเฉพาะดอกเบี้ยปีแรก

ปี 2569-2571 คือจังหวะสำคัญของ Solar Rooftop บ้านอยู่อาศัย

เมื่อมองภาพรวม Solar Rooftop ในช่วงปี 2569-2571 มีปัจจัยสนับสนุนหลายด้านพร้อมกัน ทั้งแนวโน้มค่าไฟที่เข้าสู่ระบบอัตราก้าวหน้ามากขึ้น มาตรการรับซื้อไฟส่วนเกิน 2.20 บาทต่อหน่วยแบบ Net Billing เป้าหมาย 500 เมกะวัตต์ มาตรการลดหย่อนภาษีสูงสุด 200,000 บาท และการแข่งขันของผู้ติดตั้งที่ทำให้ต้นทุนระบบลดลงจากอดีต

สำหรับบ้านที่ใช้ไฟตั้งแต่ประมาณ 3,000 บาทต่อเดือนขึ้นไป มีคนอยู่บ้านช่วงกลางวัน หลังคาแข็งแรง ทิศทางรับแดดเหมาะสม และเจ้าของบ้านอยู่ในฐานภาษีที่ใช้สิทธิได้จริง Solar Rooftop อาจเป็นการลงทุนที่ช่วยลดค่าไฟได้เป็นเวลายาวนาน และทำให้ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานคาดการณ์ได้มากขึ้น

แต่ Solar Rooftop ไม่ได้เหมาะกับทุกบ้าน บ้านที่ใช้ไฟน้อยมาก บ้านที่ใช้ไฟหนักเฉพาะกลางคืน บ้านที่หลังคาไม่พร้อม บ้านที่มีเงาบังมาก หรือบ้านที่ยังไม่แน่ใจว่าจะอยู่อาศัยระยะยาว อาจมีระยะเวลาคืนทุนนานกว่าที่คาดไว้

ก่อนตัดสินใจ เจ้าของบ้านควรขอใบเสนอราคาจากผู้ติดตั้งอย่างน้อย 2-3 ราย ตรวจสอบอุปกรณ์และเงื่อนไขรับประกัน เปรียบเทียบผลผลิตไฟฟ้าที่คาดการณ์ได้จริง คำนวณผลประหยัดจากพฤติกรรมใช้ไฟของบ้านตัวเอง และตรวจสอบเงื่อนไขสินเชื่อหรือสิทธิภาษีให้ครบถ้วน

เพราะสุดท้าย Solar Rooftop ไม่ใช่แค่การซื้อแผงมาติดบนหลังคา แต่คือการลงทุนระยะยาวในระบบพลังงานของบ้าน หากออกแบบถูกขนาด ติดตั้งถูกมาตรฐาน และใช้ไฟให้สอดคล้องกับช่วงเวลาที่ผลิตได้จริง โซลาร์รูฟท็อปอาจกลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยลดภาระค่าไฟในยุคพลังงานแพงได้อย่างเป็นรูปธรรม

อ้างอิง: Krungsri, KTC, กรมสรรพากร, ComsysSolar, Sunnergy Tech, SYConnext, Chuphotic, GH Bank

, Krungthai