"ผ่าตัดกระเพาะ" ไม่ได้จบแค่ที่ห้องผ่าตัด อันตรายระยะยาวที่ห้ามมองข้าม

ผ่าตัดกระเพาะ...ไม่ได้จบแค่ที่ห้องผ่าตัด การรักษาโรคอ้วนที่มากกว่าความสวยงาม กับภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวัง

สภาวะโรคอ้วนระดับรุนแรงในปัจจุบัน ไม่ได้ถูกมองว่าเป็นเพียงปัญหาด้านภาพลักษณ์หรือพฤติกรรมส่วนบุคคลอีกต่อไป แต่ได้รับการยอมรับในระดับสากลว่าเป็นโรคเรื้อรังที่ซับซ้อนและเป็นต้นเหตุของวิกฤตการณ์ด้านสาธารณสุขทั่วโลก ข้อมูลทางการแพทย์สมัยใหม่ชี้ให้เห็นว่าผู้ป่วยโรคอ้วนระดับรุนแรงจะมีจุดตั้งรับน้ำหนัก (Body Weight Set Point) ที่ผิดปกติ ซึ่งถูกควบคุมโดยระบบประสาทส่วนกลางและฮอร์โมนในทางเดินอาหาร การพยายามลดน้ำหนักด้วยวิธีปกติจึงมักล้มเหลวเนื่องจากร่างกายจะมีกลไกตอบสนองเพื่อรักษาน้ำหนักเดิมไว้เสมอ การผ่าตัดกระเพาะอาหารจึงทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการปรับเปลี่ยนจุดตั้งรับนี้ผ่านกระบวนการทางฮอร์โมนและกายวิภาค

ซึ่ง การผ่าตัดกระเพาะอาหาร เพื่อรักษาโรคอ้วน (Bariatric Surgery) คือ การศัลยกรรมเพื่อเปลี่ยนแปลงระบบทางเดินอาหาร โดยมีจุดประสงค์หลักเพื่อช่วยให้ผู้ป่วยโรคอ้วนที่มีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) สูงเกินเกณฑ์มาตรฐาน หรือมีโรคแทรกซ้อนที่อันตราย สามารถลดน้ำหนักลงได้ หลักการทำงานของการผ่าตัดมี 2 กลไกสำคัญ คือ

1. การจำกัดพื้นที่การรับประทาน (Restriction) ทำให้กระเพาะเล็กลง อิ่มเร็วขึ้น

2. การลดการดูดซึม (Malabsorption) ทำทางเบี่ยงให้ลำไส้ดูดซึมสารอาหารและแคลอรีได้น้อยลง

โดยวิธีที่นิยมมากในปัจจุบันคือการทำ Sleeve Gastrectomy ตัดกระเพาะออกให้เหลือรูปทรงคล้ายแขนเสื้อ และ Roux-en-Y Gastric Bypass การตัดกระเพาะและทำทางเบี่ยงลำไส้

ทำไมต้องผ่าตัดกระเพาะ?

ทางการแพทย์ถือว่าการผ่าตัดนี้เป็นการรักษาโรค ที่มากกว่าความสวยงาม เนื่องจากช่วยให้

• รักษาโรคเบาหวานประเภทที่ 2 หลายเคสสามารถหยุดยาเบาหวานได้หลังผ่าตัด

• ลดความดันโลหิตสูงและไขมันในเลือด ลดความเสี่ยงโรคหัวใจ

• แก้ปัญหาภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ทำให้คุณภาพการนอนดีขึ้นอย่างชัดเจน

• ลดภาระข้อเข่าและกระดูก ให้กลับมาเคลื่อนไหวได้ปกติ

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการผ่าตัด?

การผ่าตัดกระเพาะโดยปกติแพทย์จะพิจารณาจากเกณฑ์ดังนี้

• คนที่มี BMI ≥ 37.5 ไม่มีโรคแทรกซ้อน

• คนที่มี BMI ≥ 32.5 และมีโรคแทรกซ้อน เช่น เบาหวาน ความดัน หรือหยุดหายใจขณะหลับ

• ผู้ที่พยายามลดน้ำหนักด้วยวิธีคุมอาหารและออกกำลังกายอย่างเต็มที่แล้วแต่ไม่เป็นผล

ข้อดีของการผ่าตัดกระเพาะ

ระยะสั้น

• น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็วในช่วง 6 เดือนแรก ทำให้ช่วยลดภาระของข้อเข่าและอาการปวดหลัง

• ควบคุมระดับน้ำตาลได้ดีขึ้น โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 ซึ่งหลังผ่าตัดมักพบว่าระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้นจนบางรายแทบไม่ต้องกินยา

ระยะยาว

• ช่วยลดความรุนแรงหรือรักษาโรคความดันโลหิตสูง, ภาวะไขมันพอกตับ และภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
• ลดไขมันสะสมช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งบางชนิดที่สัมพันธ์กับความอ้วน และเพิ่มความมั่นใจและการเคลื่อนไหวที่คล่องตัว

ข้อเสียและความเสี่ยง

ระยะสั้น

• อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัด เช่น การรั่วซึมบริเวณรอยเย็บกระเพาะ พบได้ประมาณ 1-2%
• เสี่ยงลิ่มเลือดอุดตัน ติดเชื้อในช่องท้อง

ระยะยาว

• เสี่ยงการขาดสารอาหาร เนื่องจากการดูดซึมเปลี่ยนไป ผู้ป่วยต้องรับประทานวิตามินและแร่ธาตุเสริมไปตลอดชีวิต เช่น วิตามิน B12, เหล็ก และ แคลเซียม

• เกิดภาวะดัมพิง (Dumping Syndrome) มีอาการคลื่นไส้ ใจสั่น ท้องเสีย หลังกินอาหารที่มีน้ำตาลสูง ไม่เพียงเท่านั้นการที่น้ำหนักลดลงเร็วเกินไปทำให้เสี่ยงต่อการเกิดนิ่วในถุงน้ำดี

• ผิวย่นหย่อนคล้อย เนื่องจากอาจปรับตัวไม่ทันจนต้องผ่าตัดตกแต่งผิวหนังตามมา

ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นหลังผ่าตัด

หลังผ่าตัดหากผู้เข้ารับการผ่าตัดไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเครีงครัด อาจเกิดผลเสียงตามมาดังนี้

• กระเพาะอาหารขยายตัวใหม่ จากการไม่ปรับพฤติกรรมการกิน กระเพาะที่เหลืออยู่อาจขยายตัวและทำให้น้ำหนักกลับมาเพิ่มขึ้นได้

• บางรายอาจมีภาวะซึมเศร้าหรือความวิตกกังวลจากการที่ไลฟ์สไตล์การกินเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง

การผ่าตัดลดขนาดกระเพาะอาหารอาจเป็นทางเลือกสุดท้ายของผู้ป่วยโรคอ้วน เป็นเพียง "เครื่องมือช่วย" เท่านั้น แต่ความสำเร็จไม่ได้จบลงที่น้ำหนักที่หายไป เพราะมีทั้งภาวะขาดสารอาหาร การรั่วซึม และการปรับตัวที่ต้องอาศัยวินัยไปตลอดชีวิต

อ้างอิง : Bariatric surgery โรงพยาบาลศิริราช ปิยมหาราชการุณย์