วิกฤตอ่านเขียนลามทั่วโลกไม่ใช่แค่เด็กไทย ทักษะคำนวณ-อ่านของผู้ใหญ่ก็ลด
ในโลกโซเชียลมีเดียของไทย พบเห็นการถกเถียงหรือพูดคุยกันเกี่ยวกับปัญหาเด็กไทยอ่านไม่ออก เขียนไม่ได้ หรือไม่คล่อง จนหลายความคิดเห็นถึงกับตกใจว่า เกิดอะไรขึ้นกับประเทศไทยของเรากันแน่! งานนี้หน่วยงานไหนต้องเข้าช่วยเหลือ?
แต่ปัญหาดังกล่าวไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นเฉพาะในไทย เพราะหลายประเทศกำลังเผชิญวิกฤตด้านการรู้หนังสือเช่นเดียวกัน จนรัฐบาลออสเตรเลียเริ่มผลักดันให้เด็กกลับมาเขียนด้วยปากกา ลดเวลาอยู่หน้าจอ ขณะที่ผลสอบ PISA ของ OECD ก็สะท้อนว่าทักษะการอ่านของเยาวชนทั่วโลกกำลังถดถอยอย่างน่าเป็นห่วง
แต่ผู้ใหญ่แบบเราก็น่าเป็นห่วงไม่ต่าง เพราะเมื่อปี 2024 องค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) สำรวจพบว่า ทักษะการอ่านและการคำนวณ การแก้ปัญหาของผู้ใหญ่ในบางประเทศ ส่วนใหญ่ลดลงหรือแทบไม่พัฒนาเลยในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา
Spotlight ชวนไปดูสถานการณ์ในหลายประเทศที่เผชิญปัญหาใกล้เคียงกับไทย และจะไปหาคำตอบว่า ประเทศเหล่านั้นแก้ไขหลักสูตร เปลี่ยนแปลงการศึกษาอย่างไร เพราะถ้าหากไม่ทำอะไรเลย สถานการณ์คงจะยิ่งรุนแรง และเป็นอันตรายต่อเด็ก ๆ ที่เป็นทรัพยากรแรงงานอันสำคัญในอนาคต
ออสเตรเลียออกโครงการ "Digital Detox"
ออสเตรเลียก็เป็นหนึ่งประเทศที่เจอปัญหาเด็กรุ่นใหม่อ่าน-เขียนไม่คล่อง ดังนั้นรัฐบาลออสเตรเลียกำลังผลักดันโครงการ "Digital Detox" ในโรงเรียน เพราะผลสอบ NAPLAN พบว่า เด็กจำนวนมากมีปัญหาด้านการอ่านและการเขียน รัฐมนตรีศึกษาธิการระบุว่า มีหลักฐานสนับสนุนว่าการเขียนด้วยมือช่วยการเรียนรู้และความจำได้ดีกว่าการพิมพ์ และยังกังวลว่าเด็กใช้ AI กับการพิมพ์ข้อความสั้นๆ มากเกินไป จนกระทบการเขียนเชิงยาวและการคิดวิเคราะห์
รายงานยังระบุว่า มีการเสนอให้เด็กกลับมาใช้ปากกาและกระดาษมากขึ้น โดยเฉพาะในระดับประถม เพราะเมื่ออ้างอิงงานวิจัยพบว่า การเขียนด้วยมือช่วยเรื่องการเรียนรู้และความจำได้ดีกว่าการพิมพ์
ผลสอบยืนยันคะแนนการอ่านของเด็กลดลง
ผลสอบ PISA 2022 ถือเป็นสัญญาณเตือนครั้งใหญ่ เพราะคะแนนการอ่านของเด็กอายุ 15 ปีในประเทศ OECD ลดลงอย่างไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เฉลี่ยลดลงประมาณ 10 คะแนน หรือเทียบเท่าการเรียนรู้หายไปราวครึ่งปี โดย PISA (Programme for International Student Assessment) คือ โครงการประเมินผลนักเรียนนานาชาติ ขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ที่จัดขึ้น ทุก 3 ปี เพื่อวัดความสามารถของนักเรียนอายุ 15 ปี ในการนำความรู้ไปใช้ในชีวิตจริง ไม่ใช่การท่องจำตามหลักสูตร
การประเมินครอบคลุม 3 ด้านหลัก ได้แก่
- การอ่าน (Reading Literacy) ความสามารถในการอ่าน ทำความเข้าใจ วิเคราะห์ และตีความข้อมูล
- คณิตศาสตร์ (Mathematical Literacy) ความสามารถในการใช้เหตุผลและแก้ปัญหาด้วยคณิตศาสตร์
- วิทยาศาสตร์ (Scientific Literacy) ความสามารถในการอธิบายและประยุกต์ใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์
ผลสอบ PISA จึงถูกใช้เป็น ดัชนีเปรียบเทียบคุณภาพการศึกษาของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก และเป็นข้อมูลสำคัญที่รัฐบาลนำไปใช้กำหนดนโยบายด้านการศึกษา
สำหรับ PISA 2022 OECD พบว่า คะแนนการอ่านของนักเรียนอายุ 15 ปีในประเทศสมาชิกลดลงเฉลี่ย 10 คะแนน ซึ่งเป็นการลดลงมากที่สุดเป็นประวัติการณ์ เทียบเท่ากับการสูญเสียการเรียนรู้ราว ครึ่งปีการศึกษา หลังการแพร่ระบาดของโควิด-19 ขณะที่คะแนนคณิตศาสตร์ลดลงถึง 15 คะแนน ส่วนวิทยาศาสตร์ทรงตัว
ทักษะอ่านและคำนวณของผู้ใหญ่ก็ลดลง
เมื่อพูดถึงทักษะของผู้ใหญ่ก็ดูจะมีปัญหาไม่ต่าง เพราะทักษะการอ่านและคำนวณของผู้ใหญ่ในประเทศสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ส่วนใหญ่ลดลงหรือแทบไม่พัฒนาในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่มีระดับการศึกษาต่ำ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ทักษะถดถอยอย่างเห็นได้ชัด
ผลสำรวจดังกล่าวมาจาก OECD Survey of Adult Skills ซึ่งประเมินทักษะของประชาชนอายุ 16-65 ปี กว่า 160,000 คน ใน 31 ประเทศ เพื่อวัดความสามารถด้านการอ่าน การคำนวณ และการแก้ปัญหา รวมถึงการนำทักษะเหล่านี้ไปใช้ในการทำงาน โดยมีเป้าหมายเพื่อศึกษาว่าการพัฒนาทักษะพื้นฐานส่งผลต่อโอกาสการมีงานทำ คุณภาพชีวิต และการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างไร
แม้ตลอดทศวรรษที่ผ่านมา หลายประเทศจะลงทุนอย่างมากในการพัฒนาระบบการศึกษาและการเรียนรู้ตลอดชีวิต แต่มีเพียงฟินแลนด์และเดนมาร์ก เท่านั้นที่สามารถยกระดับทักษะการอ่านของผู้ใหญ่ได้อย่างมีนัยสำคัญ
ส่วนทักษะด้านการคำนวณ มีเพียง 8 ประเทศที่คะแนนเฉลี่ยดีขึ้น โดยฟินแลนด์และสิงคโปร์มีพัฒนาการโดดเด่นที่สุด
รายงานยังพบว่า กลุ่มประชากรที่มีทักษะต่ำที่สุด 10% มีความสามารถด้านการอ่านและคำนวณลดลงในหลายประเทศ ขณะที่กลุ่มที่มีทักษะสูงที่สุดกลับทำคะแนนได้ดีขึ้น ส่งผลให้ความเหลื่อมล้ำด้านทักษะภายในประเทศขยายตัว โดยในปี 2023 สิงคโปร์และสหรัฐอเมริกา เป็นสองประเทศที่มีความเหลื่อมล้ำด้านทักษะการอ่านและคำนวณสูงที่สุด
มาธิอัส คอร์มันน์ เลขาธิการ OECD กล่าวว่า ผู้ใหญ่ที่มีทักษะด้านการคำนวณสูง มีแนวโน้มมีงานทำ รายได้ สุขภาพ และคุณภาพชีวิตที่ดีกว่า พร้อมเรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ ทบทวนแนวทางการพัฒนาทักษะพื้นฐานอย่างจริงจัง เพราะเมื่อเทคโนโลยีเข้ามาเปลี่ยนแปลงตลาดแรงงาน ทักษะพื้นฐานเหล่านี้จะยิ่งมีความสำคัญต่อการทำงานในอนาคต
สำหรับประเทศที่มีผลการประเมินดีที่สุดทั้งด้านการอ่าน การคำนวณ และการแก้ปัญหา ได้แก่ ฟินแลนด์ ญี่ปุ่น เนเธอร์แลนด์ นอร์เวย์ และสวีเดน ขณะที่ ชิลี โครเอเชีย ฝรั่งเศส ฮังการี อิสราเอล อิตาลี เกาหลีใต้ ลิทัวเนีย โปแลนด์ โปรตุเกส และสเปน มีผลการประเมินต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD ในทุกด้าน
นอกจากนี้ OECD ยังพบว่า ผู้ใหญ่ 1 ใน 5 คน ในประเทศที่เข้าร่วมสำรวจ ยังสามารถทำได้เพียงอ่านและทำความเข้าใจข้อความง่าย ๆ หรือแก้โจทย์คณิตศาสตร์พื้นฐานเท่านั้น อีกทั้งทักษะของผู้ใหญ่ยังคงสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับฐานะทางสังคมและการศึกษา
