ปลดล็อกพลังงานไทย อะไรที่ทำได้เลย
เรื่องพลังงานน่าจะเป็นเรื่องที่ใหญ่ที่สุดของคนทั้งโลกในปีนี้
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ราคาน้ำมันปรับเพิ่มขึ้นต่อเนื่องจากปัญหาสงครามระหว่างอเมริกาและอิสราเอล กับ อิหร่านนับจากการโจมตีเมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา สิ่งที่ผู้คนคาดกันต่อคือ ราคาพลังงานไฟฟ้าก็น่าจะปรับเพิ่มตามไปด้วยหรือไม่ เพราะอย่างไรก็หนีไม่พ้น
วันนี้การสนับสนุนพลังงานทางเลือกเพื่อลดการพึ่งพาพลังงานฟอสซิลดูจะเป็นเรื่องจำเป็นมากขึ้น บางฝ่ายก็มองว่าควรจะทำเรื่องนี้อย่างจริงจังได้ตั้งนานแล้วเพราะประเทศไทยเป็นผู้นำเข้าน้ำมัน ถ้าพลังงานสะดุด เศรษฐกิจก็มีปัญหา สิ่งที่บ้านเรามีศักยภาพอย่างมากคือพลังงานแสงอาทิตย์หรือโซลาร์เซลล์ จนเรามักพูดกันว่าประเทศไทยร้อนขนาดนี้ แดดแรงขนาดนี้ ทำไมเราไม่เอามาใช้ประโยชน์กันจริงๆจังๆเสียที
คำตอบนี้คนในแวดวงพลังงานคงจะรู้ดี เอาแค่วงของประชาชนและผู้ใช้งานรายย่อย ทำไมการเป็น Prosumer (มาจากคำว่า Producer บวกกับ Consumer) ถึงยากเย็นเหลือเกิน มันติดขัดที่ตรงไหน
ล่าสุดมีความพยายามจากภาครัฐในการจัดการด้านพลังงาน ทั้งการคิดค่าไฟแบบขั้นบันไดใหม่ การนำค่าใช้จ่ายจากการติดตั้งโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้านมาลดหย่อนภาษีได้สูงสุด 2 แสนบาท ไปจนถึงการขายไฟฟ้าคืนกลับภาครัฐที่ราคา 2.20 บาทต่อหน่วย เกิดคำถามตามมาไม่น้อยว่าจะทำได้อย่างไรในทางปฏิบัติ และตัวเลขที่บอกมานั้นจูงใจแล้วหรือไม่
SPOTLIGHT ได้สัมภาษณ์ ดร.ปิติ เอี่ยมจำรูญลาภ อาจารย์คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้เขียนหนังสือ ‘Energy for All กฎหมายกับพลัง(งาน)ในมือประชาชน’ ในฐานะนักวิชาการที่ตั้งคำถามและหาคำตอบเรื่องพลังงานให้สังคมใทย โดยมองว่าการใช้ไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ที่ผู้บริโภคผลิตเองใช้เองในครัวเรือนนั้นเป็นเรื่องที่ควรผลักดันให้เกิดขึ้นจริงและเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนผ่านทางพลังงานไทย ให้ประชาชนเริ่มลดการพึ่งพาไฟฟ้าจากระบบโครงข่ายและเชื้อเพลิงฟอสซิลด้วยการพลังงานสะอาด
ส่วนแนวคิดการขายคืนไฟฟ้าให้กับระบบโครงข่ายนั้น อาจารย์ปิติมองว่าเป็นนโยบายที่ดี เป็นการเพิ่มหน่วยอิเล็กตรอนไฟฟ้าสะอาดเข้าไปในระบบ ลดการพึ่งพาไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้าได้ ซึ่งปัจจุบันกำลังการผลิตไฟฟ้าของประเทศไทยถือว่าอยู่ในระดับที่ 'ล้นเกิน' อยู่แล้ว
ข้อเสนอแนะที่สำคัญคือภาครัฐควรเปิดให้เอกชนซื้อขายไฟฟ้ากันเองผ่านระบบโครงข่ายไฟฟ้าของรัฐโดยไม่จำเป็นต้องขายคืนให้รัฐเท่านั้น ควรเปิดเสรีเหมือนไฟฟ้าเป็นสินค้าประเภหนึ่งที่สามารถขายให้กับภาคเอกชนด้วยกันเองได้ มองความต้องการของตลาดเป็นสำคัญซึ่งจะทำให้ภาครัฐถอยออกมาจากบทบาทผู้ควมคุมและเจ้าของโครงข่ายในปัจจุบันได้ สิ่งที่ลงมือทำตอนนี้ได้ทันทีคือการกำหนดให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยรับเอาหน่วยไฟฟ้าจากครัวเรือนส่วนที่เหลือจากการบริโภคเองโดยกำหนดแนวทางและเป้าหมายที่ชัดเจน
เมื่อมีไฟฟ้าจากพลังงานสะอาดของครัวเรือนเติมเข้ามาได้มากพอ ตรงนี้เองจะช่วยภาครัฐให้เจรจาและยกเลิกสัญญาซื้อขายไฟฟ้าระยะยาวจากโรงไฟฟ้าได้ ซึ่งอาจารย์ปิติตั้งข้อสังเกตมาโดยตลอดว่า ประเทศไทยมีกำลังการผลิตไฟฟ้าที่ล้นเกินโดยไม่จำเป็นอยู่แล้ว แน่นอนว่ารัฐบาลต้องหากระบวนการเยียวยาเพื่อรองรับผลจากการเจรจาแก้ไขหรือยกเลิกสัญญาอย่างยุติธรรมด้วย
เป็นแนวคิด แต่ทำจริงได้หรือไม่เป็นอีกเรื่อง เพราะใครๆก็รู้ดีว่าเรื่องโรงไฟฟ้าแตะทีไรก็ร้อนทุกที
ส่วนเรื่องการจัดการแผงโซลาร์เซลและอุปกรณ์ต่างๆนั้น อาจารย์ปิติยกตัวอย่างกรณีสหภาพยุโรปที่ออก Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE) Directive 2012/19/EU ซึ่งเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับกับของเสียจากอุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งรวมถึงแผงโซลาร์เซลล์อินเวอร์เตอร์ ระบบกักเก็บพลังงาน และบรรจุภัณฑ์ โดยกำหนดให้ผู้ผลิตต้องเป็นผู้รับภาระในการจัดหาเงินทุนสำหรับการเก็บรวบรวม การบำบัด การรีไซเคิลและการกำจัดอย่างเหมาะสมสำหรับแผงโซลาร์เซลล์เมื่อสิ้นอายุการใช้งานบนหลักการผู้ก่อมลพิษต้องเป็นผู้จ่าย (Polluter Pays Principle) กำหนดให้ผู้ผลิตและผู้ที่ได้รับประโยชน์จากการทำตลาดสินค้ากลุ่มนี้ให้รับภาระค่าใช้จ่ายในการจัดการของเสีย ซึ่งท้ายที่สุดผู้ผลิตอาจส่งผ่านต้นทุนส่วนนี้ไปที่ผู้บริโภคผ่านราคาขาย แต่ทางสหภาพยุโรปกำหนดให้มีการชี้แจงรายละเอียดต่างๆให้ประชาชนรับทราบอย่างถี่ถ้วน
ถือว่าความพยายามผลักดันการใช้พลังงานแสงอาทิตย์ในวงกว้างเป็นเรื่องที่ดีและการรับซื้อไฟฟ้าคืนจากครัวเรือนก็ถูกหยิบขึ้นมาชูโรงอย่างเป็นเรื่องเป็นราวเสียที โครงข่ายไฟฟ้าถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานของชาติเพื่อทุกคนในชาติ ไม่ใช่สมบัติของใครหรือองค์กรใดองค์กรหนึ่ง จึงควรนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์กับส่วนรวมให้มากที่สุด โดยเฉพาะยุคที่โจทย์ด้านพลังงานเป็นแบบนี้ รวมทั้งการปรับกำลังการผลิตไฟฟ้าที่ล้นเกินมาอยู่ในจุดที่เหมาะสมด้วย
อะไรที่ควรทำ ก็ต้องทำตอนนี้ได้แล้ว
มนต์ชัย วงษ์กิตติไกรวัล
นักข่าวเศรษฐกิจและผู้ก่อตั้งเพจ BizKlass
