“สว.” ได้เงินเดือนเท่าไร? เปิดเรตค่าตอบแทน-สวัสดิการ และอำนาจ-หน้าที่

หนึ่งในประเด็นการเมืองที่กำลังถูกจับตามากที่สุดในขณะนี้ คงหนีไม่พ้น กรณี “ฮั้วเลือก สว.” หลังมีข้อกล่าวหาว่าอาจมีการจัดตั้งผู้สมัคร จัดทำโพยลงคะแนน และประสานการเลือกเป็นกลุ่มในกระบวนการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภาเมื่อปี 2567

ข้อกล่าวหานี้ทำให้คำถามเรื่อง “ที่มา” ของวุฒิสภากลับมาได้รับความสนใจอีกครั้ง เนื่องจาก สว. ชุดปัจจุบันจำนวน 200 คนไม่ได้มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน แต่ผ่านระบบที่เปิดให้ผู้สมัครจาก 20 กลุ่มอาชีพและกลุ่มสังคมเลือกกันเองเป็นลำดับ ตั้งแต่ระดับอำเภอ ระดับจังหวัด ไปจนถึงระดับประเทศ

แม้ไม่ได้รับเลือกโดยตรงจากประชาชน แต่ สว. มีอำนาจสำคัญในโครงสร้างการเมืองไทย ทั้งการพิจารณาและกลั่นกรองกฎหมาย การให้ความเห็นชอบบุคคลที่ดำรงตำแหน่งในองค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญ รวมถึงการเป็นหนึ่งในเสียงชี้ขาดเมื่อมีการแก้ไขรัฐธรรมนูญ

นอกเหนือจากข้อถกเถียงเรื่องที่มาและความชอบธรรมทางการเมืองแล้ว วุฒิสภายังมีต้นทุนที่มาจากภาษีประชาชน โดย สว. ทั่วไปได้รับเงินประจำตำแหน่งและเงินเพิ่มรวมเดือนละ 113,560 บาท ขณะที่สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภาได้รับงบประมาณประจำปี 2569 รวม 2,275.81 ล้านบาท

การทำความเข้าใจว่า สว. มาจากกระบวนการใด ได้รับค่าตอบแทนเท่าไร ใช้งบประมาณไปกับอะไร และมีอำนาจครอบคลุมเพียงใด จึงเป็นพื้นฐานสำคัญในการประเมินบทบาท ความคุ้มค่า และความรับผิดชอบต่อสาธารณะของสถาบันการเมืองแห่งนี้

สว. ได้ค่าตอบแทนเดือนละเท่าไร? ได้สวัสดิการอย่างไรบ้าง?

รายได้ประจำของ สว. ประกอบด้วย “เงินประจำตำแหน่ง” และ “เงินเพิ่ม” โดยอัตราแตกต่างกันตามตำแหน่ง ดังนี้

ตัวเลขดังกล่าวเป็นอัตราตามบัญชีค่าตอบแทนของสมาชิกรัฐสภา ซึ่งใช้กับ สว. ชุดปัจจุบันด้วย 

นอกเหนือจากเงินเดือนและเงินประจำตำแหน่งแล้ว สมาชิกวุฒิสภา (สว.) แต่ละคนยังสามารถแต่งตั้งบุคลากรช่วยปฏิบัติงานได้อีก 8 คน คิดเป็นค่าใช้จ่ายรวม 129,000 บาทต่อเดือน แบ่งเป็น

• ผู้เชี่ยวชาญประจำตัว 1 คน เงินเดือน 24,000 บาท ทำหน้าที่ให้คำปรึกษาและข้อเสนอแนะทางวิชาการที่เป็นประโยชน์แก่ สว.
• ผู้ชำนาญการประจำตัว 2 คน เงินเดือนคนละ 15,000 บาท รวม 30,000 บาท ทำหน้าที่ศึกษาค้นคว้าข้อมูล ข้อเท็จจริง และข้อกฎหมาย ตลอดจนรวบรวมปัญหาและข้อร้องเรียน เพื่อจัดทำญัตติ กระทู้ถาม ข้อหารือ หรือข้อเสนอแนะ
• ผู้ช่วยดำเนินการประจำตัว 5 คน เงินเดือนคนละ 15,000 บาท รวม 75,000 บาท รับผิดชอบงานตามที่ สว. มอบหมาย เช่น รับฟังปัญหาจากประชาชนและประสานงานกับหน่วยงานราชการ

สิทธิเบิกค่าเดินทางทั้งในและต่างประเทศ

กรณีเดินทางไปต่างประเทศ สว. มีสิทธิเบิกค่าใช้จ่ายตามประเภทและอัตราที่กำหนด ได้แก่

• เบี้ยเลี้ยงแบบเหมาจ่าย 3,100 บาทต่อวันต่อคน
• กรณีไม่เบิกแบบเหมาจ่าย สามารถเบิกค่าอาหาร เครื่องดื่ม และโรงแรมได้ 4,500 บาทต่อวันต่อคน
• ค่าทำความสะอาดเสื้อผ้า 500 บาทต่อวันต่อคน
• ค่าใช้สอยเบ็ดเตล็ด 500 บาทต่อวันต่อคน

สำหรับการเดินทางภายในประเทศ สามารถเบิกเบี้ยเลี้ยงได้ 270 บาทต่อวันต่อคน ส่วนค่าที่พักแบ่งเป็นการพักคนเดียวไม่เกิน 2,500 บาทต่อวัน พักคู่ไม่เกินคนละ 1,400 บาทต่อวัน โดยเบิกตามจริง หรือเลือกเบิกแบบเหมาจ่ายคนละ 1,200 บาทต่อวัน

นอกจากนี้ ค่าเดินทางไปและกลับจากการประชุมรัฐสภายังสามารถเบิกได้ตามระยะทางจริง

สวัสดิการรักษาพยาบาลครอบคลุมทั้งผู้ป่วยในและผู้ป่วยนอก

สิทธิรักษาพยาบาลของ สว. ครอบคลุมค่าใช้จ่ายหลายประเภท โดยกรณีผู้ป่วยในมีเพดานการเบิก ดังนี้

• ค่าห้องและค่าอาหาร 4,000 บาทต่อวัน ไม่เกิน 31 วันต่อครั้ง
• ค่าห้อง ICU หรือ CCU 10,000 บาทต่อวัน ไม่เกิน 7 วันต่อครั้ง
• ค่ารักษาพยาบาลทั่วไป 100,000 บาทต่อครั้ง
• ค่ารถพยาบาล 1,000 บาทต่อครั้ง
• ค่าแพทย์ผ่าตัด 120,000 บาทต่อครั้ง
• ค่าแพทย์เยี่ยมไข้ 1,000 บาทต่อวัน ไม่เกิน 31 วันต่อครั้ง
• ค่าปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะโรค 4,000 บาทต่อครั้ง
• ค่ารักษาทันตกรรม 5,000 บาทต่อปี

ส่วนการคลอดบุตร สามารถเบิกได้ 20,000 บาทสำหรับการคลอดตามธรรมชาติ และ 40,000 บาทสำหรับการผ่าตัดคลอด

กรณีผู้ป่วยนอก สามารถเบิกค่ารักษาพยาบาลทั่วไปได้ไม่เกิน 90,000 บาทต่อปี ค่าใช้จ่ายจากอุบัติเหตุฉุกเฉิน 20,000 บาทต่อครั้ง และค่าตรวจสุขภาพประจำปี 7,000 บาทต่อปี

เบี้ยประชุมเพิ่มเติมตามตำแหน่งและประเภทคณะกรรมาธิการ

สว. ที่ปฏิบัติหน้าที่ในคณะกรรมาธิการและคณะอนุกรรมาธิการยังมีสิทธิได้รับเบี้ยประชุมเพิ่มเติม โดยประธานกรรมาธิการได้รับครั้งละ 1,500 บาท ผู้เข้าร่วมประชุมกรรมาธิการได้รับครั้งละ 1,200 บาท และผู้เข้าร่วมประชุมอนุกรรมาธิการได้รับครั้งละ 800 บาท

พ้นตำแหน่งแล้วยังมีสิทธิจากกองทุนอดีตสมาชิกรัฐสภา

แม้ สว. จะไม่มีสิทธิได้รับบำเหน็จหรือบำนาญเช่นเดียวกับข้าราชการ แต่เมื่อพ้นจากตำแหน่งแล้ว ยังอาจได้รับความช่วยเหลือจาก “กองทุนเพื่อผู้เคยเป็นสมาชิกรัฐสภา” ซึ่งจัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นหลักประกันและช่วยเหลือผู้ที่เคยดำรงตำแหน่งสมาชิกรัฐสภา

ตามระเบียบคณะกรรมการกองทุนเพื่อผู้เคยเป็นสมาชิกรัฐสภา ว่าด้วยการบริหาร ค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน และการจ่ายเงินช่วยเหลือกองทุนเพื่อผู้เคยเป็นสมาชิกรัฐสภา พ.ศ. 2556 และฉบับที่ 2 พ.ศ. 2558 กองทุนสามารถให้ความช่วยเหลือได้ในหลายกรณี ได้แก่

• เงินช่วยเหลือค่ารักษาพยาบาล
• เงินทุนเลี้ยงชีพ
• เงินช่วยเหลือกรณีทุพพลภาพ
• เงินช่วยเหลือกรณีถึงแก่กรรม
• เงินช่วยเหลือด้านการศึกษาของบุตร
• สวัสดิการและสิทธิประโยชน์อื่นตามที่คณะกรรมการกำหนด

งบวุฒิสภาปี 2569 อยู่ที่ 2,275.81 ล้านบาท

ในปีงบประมาณ 2569 สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภาได้รับจัดสรรงบประมาณรวม 2,275.81 ล้านบาท โดยรายการขนาดใหญ่ที่สุดคือแผนงานบุคลากรภาครัฐ 1,421.34 ล้านบาท รองลงมาคือแผนงานพื้นฐานด้านการปรับสมดุลและพัฒนาระบบการบริหารจัดการภาครัฐ 548.37 ล้านบาท แผนงานยุทธศาสตร์สนับสนุนการปรับสมดุลและพัฒนาระบบบริหารจัดการภาครัฐ 277.32 ล้านบาท และแผนงานยุทธศาสตร์พัฒนาและเสริมสร้างการเมืองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข 28.79 ล้านบาท

รายงานสถานะ ณ วันที่ 30 เมษายน 2569 ระบุว่า มีการเบิกจ่ายแล้ว 1,077.48 ล้านบาท และก่อหนี้ผูกพันอีกประมาณ 33.79 ล้านบาท ทำให้ยอดการใช้จ่ายเมื่อรวมภาระผูกพันอยู่ที่ 1,111.27 ล้านบาท หรือ 48.83% ของงบที่ได้รับจัดสรร 

อย่างไรก็ตาม งบประมาณ 2,275.81 ล้านบาทไม่ใช่เงินที่จ่ายให้ สว. 200 คนทั้งหมด เพราะสำนักงานเลขาธิการวุฒิสภาเป็นหน่วยงานของรัฐสภาที่มีข้าราชการ พนักงาน และภารกิจสนับสนุนหลายด้าน ตั้งแต่งานประชุมและกรรมาธิการ การศึกษาร่างกฎหมาย งานวิชาการ ระบบสารสนเทศ การสื่อสารกับประชาชน ไปจนถึงการบริหารสถานที่และบุคลากร

สว. 200 คนมาจากระบบเลือกกันเอง 20 กลุ่ม

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ปี 2560 มาตรา 107 กำหนดให้วุฒิสภามีสมาชิก 200 คน มาจากการเลือกกันเองของบุคคลที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ อาชีพ หรือลักษณะร่วมในด้านต่าง ๆ โดยดำเนินกระบวนการในระดับอำเภอ จังหวัด และประเทศ ซึ่งการเลือกตั้งในปี 2567 มีการใช้ระบบนี้เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์การเมืองไทย

ผู้มีสิทธิลงคะแนนเลือก สว. จึงไม่ใช่ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งทั่วไป แต่เป็นผู้สมัครรับเลือกเป็น สว. ด้วยกันเอง กระบวนการมีทั้งการลงคะแนนในกลุ่มเดียวกันและการลงคะแนนให้ผู้สมัครกลุ่มอื่น โดยในบางรอบผู้สมัครสามารถลงคะแนนให้ตัวเองได้

ในระดับประเทศ ผู้สมัครจะลงคะแนนภายในกลุ่มเพื่อคัดผู้ได้คะแนนสูงสุด 40 คนเข้าสู่รอบต่อไป จากนั้นจึงแบ่งสายและลงคะแนนให้ผู้สมัครจากกลุ่มอื่น ผู้ได้คะแนนลำดับที่ 1-10 ของแต่ละกลุ่มจะได้รับเลือกเป็น สว. กลุ่มละ 10 คน รวม 20 กลุ่มเป็น 200 คน ส่วนผู้ได้คะแนนลำดับที่ 11–15 จะอยู่ในบัญชีสำรอง กลุ่มละ 5 คน รวม 100 คน

ระบบเลือกกันเองถูกออกแบบให้วุฒิสภาประกอบด้วยบุคคลจากพื้นฐานที่หลากหลายและไม่อยู่ภายใต้การแข่งขันของพรรคการเมืองโดยตรง แต่รูปแบบที่จำกัดผู้ลงคะแนนไว้เฉพาะผู้สมัครด้วยกันเองก็ทำให้เกิดข้อกังวลเรื่องความโปร่งใส การจัดตั้งผู้สมัคร และการลงคะแนนอย่างเป็นระบบ ซึ่งเป็นแกนกลางของข้อกล่าวหาในคดีฮั้วเลือก สว. ที่อยู่ระหว่างการตรวจสอบ

รัฐธรรมนูญกำหนดให้วุฒิสภามีวาระคราวละ 5 ปี นับจากวันประกาศผล และห้ามผู้ที่เคยดำรงตำแหน่ง สว. ตามรัฐธรรมนูญฉบับนี้กลับมาสมัครอีก จึงมีลักษณะเป็นการดำรงตำแหน่งได้เพียงวาระเดียว เมื่อครบวาระแล้ว สว. ชุดเดิมยังคงปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าจะมีสมาชิกชุดใหม่เข้ารับหน้าที่ 

อำนาจ สว. กว้าง แต่ไม่มีสิทธิเลือกนายกรัฐมนตรีแล้ว

อำนาจหลักด้านแรกของวุฒิสภาคือการพิจารณากฎหมาย หลังจากสภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบร่างพระราชบัญญัติแล้ว ต้องส่งให้วุฒิสภาพิจารณา โดยทั่วไปมีกรอบเวลา 60 วัน และลดเหลือ 30 วันสำหรับร่างกฎหมายเกี่ยวกับการเงิน วุฒิสภาอาจเห็นชอบ เสนอแก้ไข หรือไม่เห็นชอบได้ แต่สภาผู้แทนราษฎรยังสามารถยืนยันร่างตามขั้นตอนและเงื่อนไขที่รัฐธรรมนูญกำหนด

สำหรับร่างพระราชบัญญัติงบประมาณ วุฒิสภามีเวลาพิจารณา 20 วัน และไม่สามารถแก้ไขเพิ่มเติมตัวร่างได้ ทำได้เพียงลงมติเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบ หากไม่ดำเนินการภายในกำหนด จะถือว่าให้ความเห็นชอบ

ด้านการตรวจสอบรัฐบาล สว. สามารถตั้งกระทู้ถามรัฐมนตรี ตั้งกรรมาธิการเพื่อศึกษาเรื่องต่าง ๆ หรือสอบหาข้อเท็จจริง รวมถึงเรียกบุคคลหรือเอกสารมาให้ข้อมูลภายในขอบเขตที่กฎหมายกำหนด หาก สว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามเข้าชื่อกัน ยังสามารถขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อให้คณะรัฐมนตรีชี้แจงปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการบริหารราชการแผ่นดินได้ แต่ไม่มีการลงมติไม่ไว้วางใจ สว. จึงไม่สามารถลงมติให้รัฐบาลพ้นจากตำแหน่งได้เหมือนสภาผู้แทนราษฎร

อำนาจที่มีน้ำหนักสูงอีกด้านหนึ่งคือการให้ความเห็นชอบบุคคลเข้าสู่ตำแหน่งสำคัญ เช่น ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญและกรรมการองค์กรอิสระหลายแห่ง รวมถึงคณะกรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดิน คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ และคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน การตัดสินใจของ สว. จึงส่งผลต่อกลไกตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐในระยะยาว แม้สมาชิกจะไม่ได้มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน

ส่วนการแก้ไขรัฐธรรมนูญ ทั้งวาระรับหลักการและวาระสุดท้ายต้องมีเสียงเห็นชอบจาก สว. ไม่น้อยกว่าหนึ่งในสามของจำนวนสมาชิกทั้งหมดเท่าที่มีอยู่ หากมีสมาชิกครบ 200 คน จึงต้องใช้เสียง สว. อย่างน้อย 67 คน เงื่อนไขนี้ทำให้วุฒิสภามีอำนาจยับยั้งการแก้รัฐธรรมนูญได้ในทางปฏิบัติ แม้ร่างดังกล่าวจะได้รับเสียงสนับสนุนจำนวนมากจากสภาผู้แทนราษฎรก็ตาม

อย่างไรก็ตาม สว. ชุดปัจจุบันไม่มีสิทธิร่วมเลือกนายกรัฐมนตรีแล้ว อำนาจดังกล่าวเป็นอำนาจชั่วคราวของ สว. ชุดแต่งตั้ง 250 คนตามบทเฉพาะกาลของรัฐธรรมนูญ ซึ่งสิ้นสุดลงแล้ว การให้ความเห็นชอบบุคคลเป็นนายกรัฐมนตรีตามหลักปกติในมาตรา 159 เป็นอำนาจของสภาผู้แทนราษฎร

กล่าวโดยสรุป ตัวเลขสำคัญมีอยู่สามชุด ได้แก่ สว. ทั่วไปได้รับค่าตอบแทนประจำเดือนละ 113,560 บาท ค่าตอบแทนประจำของสมาชิกทั้งสภาคิดเป็นประมาณ 272.67 ล้านบาทต่อปี ขณะที่งบประมาณของสำนักงานเลขาธิการวุฒิสภาปี 2569 อยู่ที่ 2,275.81 ล้านบาท ส่วนอำนาจของวุฒิสภา แม้ไม่ครอบคลุมการเลือกนายกรัฐมนตรีแล้ว แต่ยังมีน้ำหนักสูงต่อการกลั่นกรองกฎหมาย การแต่งตั้งบุคคลในองค์กรสำคัญ และการกำหนดชะตาของการแก้ไขรัฐธรรมนูญ

อ้างอิง: Senate, Senate 2, Senate 3, PRT