
KPMG หนึ่งในบริษัทสอบบัญชีกลุ่ม Big Four ทดลองใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) สอบบัญชีบริษัทจดทะเบียนในสหราชอาณาจักรเป็นครั้งแรกในปีนี้ โดยใช้ AI Agent มากกว่า 100 ตัว ตรวจสอบงบการเงินของบริษัทแห่งหนึ่งในดัชนี FTSE 250 ซึ่งไม่ได้เปิดเผยชื่อ ควบคู่ไปกับการสอบบัญชีโดยทีมงานตามปกติ
KPMG ระบุว่า AI สามารถตรวจสอบข้อมูลทางการเงินของลูกค้าได้ลึกกว่าทีมผู้สอบบัญชีในหลายกรณี และตั้งคำถามได้ดีกว่าในบางสถานการณ์ อย่างไรก็ตาม ยังพบปัญหาที่ทีมผู้สอบบัญชีต้องเข้าไปจัดการ และ KPMG ไม่ได้อาศัยผลจากการทดลองดังกล่าวในการแสดงความเห็นต่องบการเงินของบริษัทอย่างเป็นทางการ
การทดลองครั้งนี้สะท้อนศักยภาพของ AI ในการลดระยะเวลาและต้นทุนการสอบบัญชี ซึ่งอาจเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินธุรกิจของบริษัทสอบบัญชีที่พึ่งพาแรงงานจำนวนมาก
ขณะเดียวกัน หน่วยงานกำกับดูแลกำลังจับตาความเสี่ยงจากการพึ่งพา AI ทั้งในด้านความน่าเชื่อถือของผลการตรวจสอบและความเป็นอิสระของผู้สอบบัญชี
ที่ผ่านมา บริษัทสอบบัญชีได้นำ AI มาใช้ช่วยงานในบางขั้นตอนแล้ว แต่ก่อนหน้านี้ยังไม่เคยมีการนำเทคโนโลยีดังกล่าวมาใช้ครอบคลุมทุกขั้นตอนของงานสอบบัญชีขนาดใหญ่ในสหราชอาณาจักรมาก่อน
ในการทดลองภายใต้โครงการ Project Exponential นั้น KPMG พบว่า AI Agent ที่ได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบงานแต่ละส่วนสามารถทำงานร่วมกันได้โดยอัตโนมัติ รวมถึงเสนอแนวทางการดำเนินงานในขั้นตอนถัดไปได้ โดยรับผิดชอบงานตั้งแต่การรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ และจัดทำเอกสารประกอบการสอบบัญชี ไปจนถึงการร่างข้อสรุปและข้อสังเกตจากการตรวจสอบ
ทีมงานใช้เวลา 4 เดือนในการพัฒนา AI Agent ตัวนี้ ก่อนให้พาร์ตเนอร์ด้านงานสอบบัญชีลงนามให้ความเห็นชอบผลการตรวจสอบในโครงการทดลอง ทั้งนี้ KPMG ไม่ได้อาศัยผลจากโครงการดังกล่าวในการแสดงความเห็นต่องบการเงินของบริษัทอย่างเป็นทางการ
แคธ เบอร์เน็ต (Cath Burnet) หัวหน้าฝ่ายสอบบัญชีของ KPMG ในสหราชอาณาจักร เปิดเผยว่า ในหลายกรณี AI สามารถตรวจสอบประเด็นต่าง ๆ ได้ “ลึกกว่ามาก” เมื่อเทียบกับทีมสอบบัญชีตามปกติ และในบางสถานการณ์ยังสามารถ “ตั้งคำถามได้ดีกว่า” ผู้สอบบัญชีด้วย
อย่างไรก็ตาม ในการตรวจสอบส่วนหนึ่ง ทีมงานยังต้องเข้ามาแทรกแซง หลัง AI Agent ไม่สามารถเชื่อมโยงข้อกำหนดตามกฎระเบียบชุดหนึ่งกับเอกสารของบริษัทได้
KPMG ไม่ได้เปิดเผยจำนวนบุคลากรในทีมที่ดำเนินโครงการนี้อย่างชัดเจน แต่ระบุว่ามีพาร์ตเนอร์ 2 คน และผู้อำนวยการ 1 คน ทำงานร่วมกับผู้จัดการระดับอาวุโสและพนักงานระดับต้น ในการพัฒนาและดูแลการทำงานของ AI Agent
เบอร์เน็ตระบุว่า ทีมงานในโครงการ Project Exponential มีทั้งองค์ประกอบและขนาดแตกต่างจากทีมสอบบัญชีแบบเดิม แต่การมีส่วนร่วมของมนุษย์ยังคงมีความสำคัญอย่างยิ่ง ตั้งแต่การกำหนดเป้าหมายให้ AI Agent ป้อนข้อมูลเกี่ยวกับธุรกิจของลูกค้าและการสอบบัญชีในอดีต ตรวจสอบการทำงานของ AI เป็นระยะ ไปจนถึงการตั้งคำถามและทบทวนข้อสรุปของ AI ก่อนจัดทำความเห็นของผู้สอบบัญชี
โดยปกติ บริษัทสอบบัญชีมีรูปแบบการคิดค่าบริการที่อิงกับการทำงานของทีมงานสอบบัญชีระดับต้นจำนวนมาก ซึ่งรับผิดชอบงานที่ต้องใช้แรงงานและเวลา ภายใต้การควบคุมดูแลของผู้สอบบัญชีระดับอาวุโสจำนวนน้อย
การที่ AI สามารถรับผิดชอบงานได้หลายขั้นตอน ตั้งแต่การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลไปจนถึงการร่างข้อสรุป จึงเปิดโอกาสให้บริษัทสอบบัญชีสามารถทำงานได้รวดเร็วขึ้นและอาจลดต้นทุนการดำเนินงานลงได้
KPMG ยอมรับว่า การนำ AI มาใช้มีศักยภาพช่วยลดระยะเวลาในการสอบบัญชีได้อย่างชัดเจน แต่ไม่ได้ระบุว่าบริษัทจะปรับลดค่าบริการที่เรียกเก็บจากลูกค้าลงด้วยหรือไม่
ขณะเดียวกัน KPMG International เองกลับสามารถเจรจาขอลดค่าบริการกับผู้สอบบัญชีของบริษัทได้สำเร็จ โดยให้เหตุผลว่า การนำ AI มาใช้จะช่วยลดต้นทุนในการสอบบัญชี
นอกจาก KPMG แล้ว PwC บริษัทสอบบัญชีคู่แข่งในกลุ่ม Big Four ก็อยู่ระหว่างการทดสอบเทคโนโลยีในลักษณะเดียวกัน โดยแอนดี แฮมมอนด์ (Andy Hammond) หัวหน้าธุรกิจบริการให้ความเชื่อมั่น (Assurance) ระดับโลกของ PwC ระบุว่า บริษัทได้ดำเนินโครงการสอบบัญชีแบบคู่ขนานหลายโครงการเพื่อทดสอบการนำ AI มาใช้อย่างครอบคลุม โดยยังไม่ได้อาศัยผลการทำงานของ AI ในการสอบบัญชีจริง
หลังการทดลองครั้งแรก KPMG มีแผนขยายโครงการไปทดสอบกับงานสอบบัญชีที่มีขนาดใหญ่ขึ้นจำนวนสูงสุด 20 งาน โดยมีเป้าหมายที่จะให้บริการสอบบัญชีโดยใช้ AI แก่ลูกค้าในอนาคต
อย่างไรก็ตาม เบอร์เน็ตระบุว่า เทคโนโลยีที่จำเป็นสำหรับการนำระบบดังกล่าวมาใช้ยังไม่พร้อมในระดับที่จะรองรับการสอบบัญชีหลายพันงานได้
นอกจากนี้ บริษัทลูกค้าบางแห่งอาจไม่ต้องการใช้บริการสอบบัญชีในรูปแบบดังกล่าว เพราะปัจจุบันมีบริษัทเพียงไม่กี่แห่งที่มีข้อมูล “สะอาด” เพียงพอสำหรับให้ AI Agent นำไปใช้ทำงาน
การขยายการใช้ AI ในวงกว้างจึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับความพร้อมด้านเทคโนโลยีของบริษัทสอบบัญชีเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงความพร้อมด้านข้อมูลและความต้องการใช้บริการของบริษัทลูกค้าด้วย
การนำ AI มาใช้ในอุตสาหกรรมสอบบัญชีอย่างรวดเร็วทำให้เกิดข้อกังวลว่า ผู้สอบบัญชีจะสามารถกำกับดูแลและตรวจสอบงานที่ดำเนินการโดย AI ได้อย่างเพียงพอหรือไม่
Financial Reporting Council (FRC) หน่วยงานกำกับดูแลวิชาชีพบัญชีของสหราชอาณาจักร ออกมาเตือนในสัปดาห์นี้ว่า หากผู้สอบบัญชีนำข้อมูลเชิงลึกจาก AI Agent ไปใช้ให้คำปรึกษาแก่ลูกค้ารายเดียวกับที่ตนรับผิดชอบสอบบัญชี อาจกระทบต่อความซื่อสัตย์สุจริตและความเป็นอิสระในการปฏิบัติหน้าที่ เนื่องจากผู้สอบบัญชีอยู่ภายใต้ข้อจำกัดในการให้บริการที่ปรึกษาแก่ลูกค้าสอบบัญชี
มาร์ก เบบิงตัน (Mark Babington) ผู้อำนวยการบริหารด้านมาตรฐานการกำกับดูแลของ FRC กล่าวว่า ไม่ว่าบริษัทสอบบัญชีจะเลือกใช้เทคโนโลยีใด ผู้สอบบัญชียังคงเป็นผู้รับผิดชอบ โดยต้องสามารถอธิบายได้ว่าใช้เทคโนโลยีดังกล่าวอย่างไร สามารถตรวจสอบและทักท้วงผลลัพธ์ที่เทคโนโลยีสร้างขึ้น รวมถึงรับผิดชอบต่อหลักฐานที่ใช้ในการสอบบัญชี
ขณะที่รายงานจาก Centre for Public Interest Audit กลุ่มวิจัยและนโยบายที่เกี่ยวข้องกับบริษัทสอบบัญชีขนาดใหญ่ เมื่อเดือนที่ผ่านมา พบว่า 23% ของประธานคณะกรรมการตรวจสอบของบริษัท ซึ่งมีหน้าที่แต่งตั้งและกำกับดูแลผู้สอบบัญชี มีความเชื่อมั่นใน AI อยู่ในระดับจำกัด โดยมีข้อกังวลสำคัญ ได้แก่
ด้านเบอร์เน็ตระบุว่า ระบบที่ KPMG ใช้ในการทดลองสามารถติดตามและตรวจสอบย้อนหลังการทำงานของ AI Agent ได้อย่างครบถ้วน โดยมีการบันทึกการโต้ตอบกับเอกสารอย่างละเอียดถึงระดับตัวอักษร รวมถึงเวลาที่เกิดขึ้น ทั้งนี้ KPMG ได้ให้ข้อมูลภาพรวมของโครงการทดลองแก่ FRC แล้ว
ดังนั้น แม้ผลการทดลองของ KPMG จะสะท้อนศักยภาพของ AI ในการยกระดับประสิทธิภาพการสอบบัญชี แต่ความท้าทายสำคัญของการนำเทคโนโลยีมาใช้จริงยังอยู่ที่ว่าผู้สอบบัญชีจะสามารถกำกับดูแล ตรวจสอบ และรับผิดชอบต่อผลการทำงานของ AI ได้มากเพียงใด
อ้างอิง: FT