Social Media ภัยความสุข? วัยรุ่นเสี่ยงกว่าผู้ใหญ่ สมองถูกเร้าง่าย
ปฏิเสธได้ยากว่า สื่อสังคมออนไลน์ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตคนยุคปัจจุบัน ที่เราส่วนใหญ่สละเวลาในแต่ละวัน แม้จะมากน้อยต่างกันไป ผลิตและเสพสื่อบนโซเชียลมีเดีย อย่างไรก็ตาม เวลาที่เราสละไปกับการไถฟีด ตอบคอมเมนต์ และรีโพสต์ อาจทำให้ “ความสุขลดลง” โดยเฉพาะถ้าคุณอายุน้อย รายได้ต่ำ
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ความสุขกับสื่อสังคมออนไลน์
World Happiness Report เปิดเผยรายงานความสุขประจำปี พร้อมลิสต์รายชื่อประเทศที่ประชากรมีความสุขที่สุดไล่เรียงจากมากไปน้อย ซึ่งประเทศไทยได้อันดับ 49 ของโลก จากทั้งหมด 147 ประเทศ มีคะแนน ‘รอบข้างพึ่งพาได้’ เป็นตัวผลัก ทำให้มีอันดับสูงกว่าเดิม [อ่านบทความอันดับประเทศที่มีความสุขที่สุดที่นี่]
ความสุขอาจดูเป็นเรื่องส่วนบุคคล ดังนั้นการวัดระดับสากลจึงต้องมีดัชนีกลาง ซึ่งคือ (1) รายได้ต่อหัว (GDP) (2) อายุขัยเฉลี่ยที่มีสุขภาพดี (3) การได้รับการสนับสนุนทางสังคม (4) เสรีภาพในการเลือกใช้ชีวิต (5) ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และ (6) การรับรู้เรื่องการทุจริตคอร์รัปชัน อย่างไรก็ตามในรายงาน World Happiness Report 2025 มีจุดน่าสังเกต หรืออาจเรียกได้ว่า น่าระวังคือ โซเชียลมีเดีย
รายงานฉบับก่อนชี้ว่า คะแนนความพึงพอใจในชีวิต ในกลุ่มคนอายุน้อยกว่า 25 ปี ในสหรัฐอเมริกา แคนาดา ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ ลดลงเกือบ 1 คะแนนเต็ม (จากมาตรวัด 0 ถึง 10) ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งถือเป็นการดิ่งลงอย่างรุนแรง
จอห์น เอฟ. เฮลลิเวลล์ ศาสตราจารย์เกียรติคุณด้านเศรษฐศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยบริติชโคลัมเบีย กล่าวว่า นี่เป็นปรากฏการณ์ที่น่าตกใจ
“นี่เป็นการลดลงของสุขภาวะในเยาวชนที่น่าตกใจมาก หนึ่งในตัวการสำคัญ โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกา คือ ขอบเขตและลักษณะของการใช้โซเชียลมีเดีย" เขากล่าว
และแม้ว่า ค่าเฉลี่ยความพึงพอใจของคนหนุ่มสาวในส่วนอื่น ๆ ของโลกกลับมากขึ้น (ตามข้อมูลของ Gallup World Poll data) รายงานก็บอกว่า ‘ความรู้สึกเชิงลบ’ กำลังกลายเป็นเรื่องปกติมากขึ้นเรื่อยๆ ในทุกภูมิภาคทั่วโลก
นักวิจัยกล่าวว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เยาวชนปีหลัง ๆ มานี้มีความสุขลดลงเมื่อเทียบกับคนรุ่นก่อนคือ เวลาที่พวกเขาใช้ไปกับการเล่นโซเชียลมีเดีย
โซเชียล ยิ่งใช้เยอะ ยิ่งไม่มีความสุข
ตามรายงานปี 2024 ของ American Psychological Association ค่าเฉลี่ยที่วัยรุ่นชาวสหรัฐฯ ใช้บนโซเชียลมีเดียคือ 4.8 ชั่วโมงต่อวัน แอปพลิเคชันที่เป็นที่นิยมที่สุดคือ YouTube, TikTok และ Instagram ซึ่งกินเวลา 87% ของเวลาทั้งหมดที่พวกเขาใช้บนโซเชียลมีเดีย นอกจากนี้ กว่า 37% ของวัยรุ่นใช้เวลามากกว่า 5 ชั่วโมงบนโลกออนไลน์
ความสัมพันธ์ระหว่าง ‘ชั่วโมงเล่นโซเชียลฯ’ และ ‘ความสุข’ สะท้อนอยู่ในรายงานของ APA เช่นกัน 41% แรกของคนที่ใช้เวลาบนโซเชียลมีเดียสูงสุดให้คะแนนสุขภาพจิตตนเองในระดับแย่ หรือ แย่มาก และคนที่ใช้โซเชียลมีเดียมากที่สุด 10% แรกกล่าวว่า พวกเขามีความคิดถึงการฆ่าตัวตาย หรือทำร้ายตัวเองภายในช่วง 12 เดือนก่อนตอบแบบสำรวจ
ส่วนเหตุผลว่า ทำไมชั่วโมงการใช้จึงสัมพันธ์กับสุขภาพจิต ข้อมูลจาก UC Davis Health ชี้ว่า การใช้โซเชียลมีเดียกระตุ้นความรู้สึกกระวนกระวายใจและซึมเศร้าในคนวัยเยาว์ได้มาก
ธรรมชาติการเล่นโซเชียลมีเดียนั้น “น่าเสพติด” เป็นทุนเดิม เนื่องจากการกดไลก์ กดแชร์ คอมเมนต์ หรือคอนเทนต์ที่เรียงรายมาให้เราดูเรื่อย ๆ แถมคัดมาแล้วด้วยอัลกอริทึมว่า เราน่าจะสนใจ กระตุ้นสารแห่งความสุข ‘โดปามีน’
แต่เมื่อเราถูกกระตุ้นบ่อยครั้ง หลั่งสารโดพามีนจากจำนวนหัวใจที่มีคนกดให้ นั่นอาจมากระทบ “การให้ค่าตนเอง และความรู้สึกเพียงพอในตนเอง”
ทำไมต้องวัยรุ่น?
ในยุคที่คนทุกวัยต่างใช้โซเชียลมีเดีย มีชุมชนสำหรับคนหลากหลายวัยบนโลกออนไลน์ แต่ทำไมกัน ‘วัยรุ่น’ จึงเป็นกลุ่มที่ ‘เปราะบาง’ ต่อการใช้โซเชียลมีเดียมากที่สุด?
American Psychological Association ชี้ว่า เมื่อคนเรามีอายุราว 10-12 ปี สมองจะมีการเปลี่ยนแปลงขั้นพื้นฐาน นั่นคือ การเริ่มมองหา ‘การถูกยอมรับ’ จากสังคมรอบข้าง พอดิบพอดีกับที่พ่อแม่เริ่มอนุญาตให้พวกเขาใช้สื่อสังคมออนไลน์ เปิดทางให้พวกเขามีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนกว้างขวางมากขึ้น
ช่วงวัยนั้นเอง ตัวรับฮอร์โมนแห่งความสุขอย่าง ออกซิโทซิน และ โดปามีน จะเพิ่มจำนวนขึ้นในส่วนของสมองที่เรียกว่า เวนทรัล สไตรอาตัม (Ventral Striatum) ทำให้เด็กก่อนวัยรุ่นมีความไวต่อความสนใจและการชื่นชมจากผู้อื่นเป็นพิเศษ ไม่ว่าจะคำชมว่า วันนี้ผมสวยจัง หรือเสียงหัวเราะเยาะเบา ๆ ก็ส่งผลกระทบมากขึ้นกว่าเดิมมาก
มิทช์ พรินสไตน์ หัวหน้าเจ้าหน้าที่วิทยาศาสตร์ของ APA กล่าวว่า Ventral Striatum จะถูกกระตุ้นทุกครั้งที่เราได้รับ ‘รางวัลทางสังคม’ ดังนั้นจึงมีความเกี่ยวข้องกับโซเชียลมีเดียมาก และที่อยู่ข้างกันกับ Ventral Striatum คือ สมองส่วน Ventral Pallidum ส่วนที่กระตุ้นการกระทำต่าง ๆ อยู่ใต้สมองส่วน Cortex สมองที่ขับเคลื่อนพฤติกรรมตามสัญชาตญาณ
พรินสไตน์กล่าวว่า ในวัยผู้ใหญ่ การใช้สื่อสังคมออนไลน์จะกระตุ้นโดยตรงไปที่ การทำงานส่วนกลางในสมอง สมองผู้ใหญ่พัฒนา Prefrontal Cortex มาแล้ว ซึ่งเป็นสมองส่วนที่ช่วยควบคุมการตอบสนองทางอารมณ์ต่อรางวัลทางสังคม และผู้ใหญ่ส่วนมากพัฒนา ‘สำนึกในตนเอง’ มามากแล้ว จึงแกว่งไกวไปกับคำชม คำติ หรือรางวัลทางสังคมน้อยกว่าวัยรุ่น
ที่มา: American Psychological Association, CNN, UC Davis Health
