ร้อนนี้ต้องรอด! เปิดสัญญาณเตือน "ฮีทสโตรก" ก่อนร่างกายช็อกจนสายเกินแก้

หน้าร้อนนี้ต้องรอด! เปิดสัญญาณเตือนฮีทสโตรก ภัยร้ายที่มาพร้อมแสงแดดที่คุณห้ามชะล่าใจ สังเกตให้ชัดก่อนหัวใจจะหยุดเต้น เรื่องใกล้ตัวที่ทุกคนต้องรู้

ประเทศไทยเริ่มเข้าสู่หน้าฤดูร้อนอย่างเป็นทางการมาตั้งแต่ 22 กุมภาพันธ์ 2569 และหนึ่งสิ่งที่หลายคนต้องเฝ้าระวังในช่วงอากาศร้อนจัด คือ ภาวะฮีทสโตรก (Heatstroke) ที่สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนโดยไม่เลือกหน้า ภัยร้ายที่มาพร้อมแสงแดดที่คุณห้ามชะล่าใจ

ฮีทสโตรก (Heatstroke) คือ ภาวะที่ร่างกายมีความร้อนสูงเกินไป โดยจะวัดจากอุณหภูมิแกนกลางของร่างกาย หากวัดแล้วมากกว่า 40 องศาเซลเซียส จะถือว่าอุณหภูมิร่างกายร้อนมากกว่าปกติ อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนต่างๆ ที่เป็นอันตรายหากไม่ได้รับการดูแลรักษาทันท่วงที มีโอกาสพิการและเสียชีวิต

ทำไมถึงเกิดฮีทสโตรกในหน้าร้อน?

โดยปกติร่างกายจะเพิ่มการสูบฉีดหัวใจเพื่อให้เลือดไปเลี้ยงตามร่างกายได้ดีขึ้น ความร้อนจะค่อย ๆ ถูกขับออกทางผิวหนัง แต่ในเด็กและผู้สูงวัยต้องระวัง เพราะระบายความร้อนได้ไม่ดีเท่าวัยอื่น ในผู้สูงอายุบางคนที่รับประทานยาบางชนิด อาจทำให้ร่างกายสะสมความร้อนเพิ่มขึ้น ขับเหงื่อได้น้อยลง เมื่ออุณหภูมิเพิ่มขึ้นแล้วระบายความร้อนไม่ทันก็ทำให้เป็นฮีทสโตรกได้ อีกกรณีคือการออกกำลังกายหนักเกินไป ส่งผลให้ร่างกายระบายความร้อนไม่ทัน เพราะเก็บความร้อนไว้มากเกินไป อาจเกิดฮีทสโตรกตามมาได้

อาการโรคฮีทสโตรก

สัญญาณเตือนเริ่มต้น ที่สามารถสังเกตได้ชัด

• ตัวร้อนจัดแต่ไม่มีเหงื่อ ผิวหนังจะแดง แห้ง และร้อนมาก เนื่องจากกลไกการระบายความร้อนล้มเหลว

• หัวใจเต้นเร็วและแรง รู้สึกใจสั่น กระวนกระวาย

• กระหายน้ำอย่างรุนแรง ร่วมกับอาการปวดศีรษะตุบๆ

อาการทางระบบประสาท เมื่อเริ่มวิกฤต

• สับสน มึนงง พูดจาไม่รู้เรื่อง ตอบคำถามช้า หรือมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิม

• การเคลื่อนไหวผิดปกติ เช่น เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ เหมือนคนเมา

• มีอาการชัก กล้ามเนื้อกระตุกหรือเกร็ง

ระยะอันตราย ที่อาจเสี่ยงต่อการเสียชีวิต

• หมดสติหรือสลบ

• มีอาการคลื่นไส้หรืออาเจียนรุนแรง

• อวัยวะภายในล้มเหลว ปัสสาวะไม่ออกหรือหายใจเร็วและตื้น

กลุ่มเสี่ยงฮีทสโตรกมีใครบ้าง?

คนทุกเพศทุกวัยมีโอกาสร้อนจัดจนเป็นฮีทสโตรกได้ แต่จะพบในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย โดยกลุ่มที่ต้องระวังมากเป็นพิเศษ คือ กลุ่มเด็กอายุน้อยกว่า 15 ปี และผู้สูงอายุ อายุมากกว่า 65 ปีขึ้นไป เพราะเกิดฮีทสโตรกได้ง่ายกว่าคนกลุ่มอื่น รวมทั้งเมื่อฮีทสโตรกจะมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนมากกว่าคนทั่วไป

วิธีป้องกันฮีทสโตรก

• ควรใส่เสื้อผ้าให้เบาสบายและสามารถระบายเหงื่อได้ดี เลือกใส่เสื้อสีอ่อน

• ใช้อุปกรณ์ป้องกันร่างกายจากแสงแดด เช่น กางร่ม สวมหมวก ฯลฯ

• ดื่มน้ำระหว่างวันให้เพียงพอ

• หลีกเลี่ยงการออกไปกลางแจ้งในวันที่อากาศร้อนจัด หรือกลางแดดในช่วงเวลา 11.00 – 15.00 น. ถ้ามีความจำเป็นต้องทำงานกลางแจ้ง ควรมีเวลาทำงานและเวลาพักที่เหมาะสม รวมทั้งสังเกตอาการผิดปกติของฮีทสโตรกอย่างใกล้ชิด

• งดออกกำลังกายหนักเกินไป โดยเฉพาะในที่อากาศร้อน มีความชื้นสูง หรือในสถานที่ที่อากาศถ่ายเทไม่สะดวก

วิธีปฐมพยาบาลฮีทสโตรกเบื้องต้น

• ในผู้ที่ออกกำลังกายหากรู้สึกร้อนเกินไปให้หยุดพักทันที เพื่อลดการเพิ่มอุณหภูมิในร่างกาย

• หากใส่เสื้อหนาให้ปลดกระดุมออก หรือเปลี่ยนเป็นเสื้อผ้าที่เบาสบาย ระบายอากาศได้ดี

• พาเข้าที่ร่มหรือห้องที่มีความเย็นโดยเร็วที่สุด เพื่อไม่ให้อุณหภูมิร่างกายเพิ่มขึ้น

• แช่ในน้ำเย็นหรือน้ำใส่น้ำแข็งเป็นเวลา 10 – 15 นาที ถ้าไม่สามารถแช่ในน้ำเย็นได้ ให้ใช้ผ้าเย็นวางตรงหน้าผาก ซอกคอ ซอกรักแร้ ขาหนีบ เพื่อช่วยลดอุณหภูมิในร่างกาย แล้วรีบนำส่งโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด

ฮีทสโตรกจะส่งผลกับระบบต่างๆ ของร่างกาย แม้จะรักษาจนหายดีแล้วก็อาจมีภาวะแทรกซ้อนตามมา โดยเฉพาะระบบสมอง เช่น ปัญหาความจำ การเดิน การทรงตัว รวมถึงการทำงานของตับหรือไตไม่ปกติ เป็นต้น ดังนั้นหากมีอาการผิดปกติควรรีบพบแพทย์โดยเร็ว