เปิดปมการศึกษาฝรั่งเศส ครูไม่พอ-รร.โทรม สู่ปัญหาครูไทยที่ยังรอการแก้
การประท้วงฝรั่งเศสรอบล่าสุดนี้ แม้จะมีหลากหลายปัจจัยเป็นตัวจุดชนวน แต่หนึ่งในสาเหตุสำคัญที่นำไปสู่การออกมาแสดงความไม่พอใจของประชาชนก็คือ ระบบการศึกษา
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
จุดเริ่มต้นของการประท้วงระบบการศึกษาในฝรั่งเศสเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 21 กันยายน 2026 ที่โรงเรียนมัธยมแห่งหนึ่งในเมืองเครเตย ชานกรุงปารีส จากความไม่พอใจเรื่องตำแหน่งครูที่ยังว่าง ก่อนที่การชุมนุมจะขยายไปยังโรงเรียนอื่น ๆ ทั่วประเทศภายในเวลาไม่ถึงสองสัปดาห์ นักเรียนพากันปิดทางเข้าโรงเรียน เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลแก้ปัญหาครูขาดแคลน ห้องเรียนแออัด ตารางเรียนที่หนักเกินไป และสภาพอาคารเรียนที่ทรุดโทรม
Spotlight ชวนเจาะปัญหาระบบการศึกษาของฝรั่งเศส เกิดอะไรขึ้นกับประเทศพัฒนาแล้วประเทศนี้? เนื่องจากการประท้วงครั้งนี้จึงไม่ได้สะท้อนเพียงความไม่พอใจต่อสภาพโรงเรียน แต่ยังเชื่อมโยงกับความกังวลของคนรุ่นใหม่ต่อโอกาสในอนาคต ท่ามกลางค่าครองชีพที่สูงขึ้น ความไม่มั่นคงทางเศรษฐกิจ และคำถามว่าระบบการศึกษาของรัฐยังสามารถรับประกันโอกาสที่เท่าเทียมให้กับเด็กทุกคนได้หรือไม่ และชวนทุกคนย้อนกลับมาดูปัญหาการศึกษาของประเทศไทย ซึ่งหลายสิ่งยังคงรอการแก้ไขอยู่
ชั่วโมงเรียนที่หายไปในฝรั่งเศส เพราะครูไม่พอ
เบื้องหลังข้อเรียกร้องของนักเรียนคือ พวกเขาต้องการครูเพิ่มขึ้น โดยปัญหานี้มีข้อมูลรับรองจากหน่วยงานประเมินผล การคาดการณ์ และผลการปฏิบัติงานของกระทรวงศึกษาธิการฝรั่งเศส หรือ DEPP ที่เผยแพร่เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2026 ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าปัญหาการจัดการเรียนการสอนไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในช่วงการประท้วง
ข้อมูลระบุว่า ในปีการศึกษา 2024–2025 ชั่วโมงเรียนในโรงเรียนมัธยมของรัฐฝรั่งเศสจำนวน 9.8% ไม่ได้รับการจัดการสอน เพิ่มขึ้น 0.7 จุดเปอร์เซ็นต์จากปีก่อนหน้า โดยในจำนวนนี้ 7.5% ของชั่วโมงเรียนทั้งหมดเกิดจากการไม่สามารถจัดหาครูมาสอนแทนครูที่ขาดงาน ขณะที่อีก 2.3% เกิดจากการปิดโรงเรียนลง
ตัวเลขดังกล่าวหมายความว่า ในทุก ๆ 100 ชั่วโมงเรียนที่ควรจัดให้แก่นักเรียน มีเกือบ 10 ชั่วโมงที่ไม่ได้รับการจัดการสอนตามปกติ อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่านักเรียนทุกคนขาดเรียน 9.8% ของเวลาเรียนทั้งหมด แต่เป็นสัดส่วนชั่วโมงเรียนที่ไม่ได้รับการจัดการสอนในโรงเรียนมัธยมของรัฐ
ที่สำคัญ ปัญหายังไม่ได้กระจายตัวอย่างเท่าเทียมกันทุกโรงเรียน ข้อมูล DEPP พบว่า โรงเรียน 10% ที่สูญเสียชั่วโมงเรียนมากที่สุด มีชั่วโมงเรียนที่ไม่ได้รับการจัดการสอนมากกว่า 15% ของทั้งหมด ขณะที่โรงเรียน 10% ที่ได้รับผลกระทบน้อยที่สุด สูญเสียชั่วโมงเรียนไม่ถึง 5%
แม้ความแตกต่างของชั่วโมงเรียนที่สูญเสียระหว่างโรงเรียนซึ่งรับนักเรียนจากภูมิหลังทางสังคมต่างกันจะไม่มากนัก แต่โรงเรียนมัธยมต้นที่อยู่ในโครงการการศึกษาที่ได้รับการสนับสนุนเป็นพิเศษ หรือ éducation prioritaire กลับสูญเสียชั่วโมงเรียนมากกว่าโรงเรียนกลุ่มอื่น
โรงเรียนทรุดโทรม อุปกรณ์ชำรุด
นอกจากนี้ ยังมีปัญหาอื่น ๆ โดยรายงานของ Le Monde ระบุว่า นักเรียนบางแห่งต้องเรียนในห้องที่มีผู้เรียนมากถึง 35–36 คน ขณะที่บางโรงเรียนเผชิญปัญหาอุปกรณ์ชำรุดและอุณหภูมิในห้องเรียนที่สูงจนส่งผลต่อการเรียนการสอน
นักเรียนวัย 17 ปีคนหนึ่งในเมืองสตราสบูร์กให้สัมภาษณ์กับ AFP ว่า ในห้องเรียนมีนักเรียน 35 คน และในช่วงฤดูร้อนอุณหภูมิอาจสูงถึง 35 องศาเซลเซียส ทำให้การเรียนเป็นเรื่องยากลำบาก ห้องน้ำมีไม่เพียงพอ บางห้องมีน้ำรั่วซึม อาคารเรียนกำลังทรุดโทรม โรงอาหารมีขนาดเล็กเกินไป และขาดทั้งงบประมาณ ทรัพยากร และเจ้าหน้าที่ดูแลนักเรียน
นักเรียนอีกคนหนึ่งให้สัมภาษณ์กับ The Guardian ว่า การประท้วงยังเกี่ยวข้องกับสภาพการเรียนในช่วงคลื่นความร้อน โดยระบุว่าเยาวชนเพียงต้องการเรียนหนังสือในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม แต่รัฐฝรั่งเศสกลับแสดงความประหลาดใจเมื่อผลการเรียนของนักเรียนแย่ลง ทั้งที่ไม่ได้ดำเนินการแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง
ทั้งนี้ ในช่วงฤดูร้อนที่ผ่านมา ยุโรปเผชิญคลื่นความร้อนรุนแรงหลายระลอก โดยยุโรปตะวันตกมีฤดูร้อนที่ร้อนที่สุดเท่าที่เคยบันทึกไว้ ส่วนฝรั่งเศสมีผู้เสียชีวิตจากอุณหภูมิสูงเกือบ 8,000 คนตลอดช่วงฤดูร้อน
อีกหนึ่งข้อร้องเรียนเกี่ยวข้องกับระบบ Parcoursup ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มออนไลน์สำหรับสมัครเข้าศึกษาต่อในมหาวิทยาลัยของฝรั่งเศส นักเรียนบางส่วนมองว่าระบบดังกล่าวสร้างความเครียดและทำให้พวกเขาขาดความเชื่อมั่นต่อระบบการศึกษา อย่างไรก็ตาม ข้อเรียกร้องของผู้ประท้วงในแต่ละพื้นที่มีความแตกต่างกัน
เอดูอาร์ด เกฟเฟรย์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการฝรั่งเศส กล่าวเมื่อวันศุกร์ว่า ความยากลำบากประการหนึ่งในการแก้ปัญหาคือ การเคลื่อนไหวครั้งนี้ไม่มีข้อเรียกร้องระดับชาติที่เป็นหนึ่งเดียว แต่เริ่มต้นจากข้อเรียกร้องเฉพาะของแต่ละพื้นที่
จากฝรั่งเศสถึงไทย ปัญหาครูไม่พอเกิดขึ้นกับโรงเรียนขนาดเล็ก
เมื่อมองกลับมาที่ประเทศไทย ปัญหาการศึกษาของเราย่อมมีความแตกต่างจากฝรั่งเศสในรายละเอียด แต่มีประเด็นร่วมที่น่าตั้งคำถาม นั่นคือ การกระจายทรัพยากรและบุคลากรทางการศึกษาที่ไม่ทั่วถึง
งานวิเคราะห์ของธนาคารโลกเกี่ยวกับโรงเรียนขนาดเล็กของไทยระบุว่า ปัญหาการขาดแคลนครูรุนแรงเป็นพิเศษในโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็ก โดยผลการศึกษาประเมินว่า โรงเรียนประถมศึกษาประมาณ 64% ขาดแคลนครูอย่างรุนแรง ตามเกณฑ์ที่กำหนดว่ามีครูน้อยกว่าหนึ่งคนต่อหนึ่งห้องเรียนโดยเฉลี่ย ส่งผลให้ครูต้องสอนหลายวิชาหรือหลายระดับชั้นมากกว่าโรงเรียนขนาดใหญ่
ข้อมูลดังกล่าวมาจากงานศึกษาที่เผยแพร่เมื่อหลายปีก่อน จึงไม่ควรใช้แทนตัวเลขสถานการณ์ปัจจุบันโดยตรง แต่ยังช่วยอธิบายปัญหาเชิงโครงสร้างที่ประเทศไทยต้องเผชิญ นั่นคือ แม้จำนวนครูโดยรวมอาจดูเพียงพอในบางพื้นที่ แต่โรงเรียนอีกหลายแห่งกลับมีครูไม่ครบชั้นหรือไม่ครบวิชา
นอกจากปัญหาการกระจายตัวของครูแล้ว ภาระงานนอกห้องเรียนยังเป็นอีกประเด็นที่กระทรวงศึกษาธิการไทยยอมรับว่าจำเป็นต้องเร่งแก้ไข โดยในเดือนกุมภาพันธ์ 2026 กระทรวงศึกษาธิการระบุถึงแนวทางเพิ่มบุคลากรสายสนับสนุน เพื่อช่วยรับผิดชอบงานการเงิน พัสดุ และธุรการ ซึ่งเป็นงานที่ครูจำนวนมากต้องทำควบคู่กับการสอน พร้อมระบุว่าได้จัดสรรงบประมาณสำหรับจ้างเจ้าหน้าที่ธุรการโรงเรียน 24,424 ราย
ประเด็นนี้ทำให้คำว่า “คืนครูให้ห้องเรียน” ไม่ได้หมายถึงการเพิ่มจำนวนครูเพียงอย่างเดียว แต่ยังหมายถึงการทำให้ครูสามารถใช้เวลาไปกับการเตรียมบทเรียน สอนหนังสือ และดูแลนักเรียนได้มากขึ้น แทนที่จะต้องแบ่งเวลาไปทำงานธุรการและภารกิจอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับการสอนโดยตรง
เมื่อทรัพยากรไม่เท่ากัน โอกาสของเด็กก็อาจไม่เท่ากัน
ทั้งกรณีของฝรั่งเศสและไทยชี้ให้เห็นว่า การแก้ปัญหาการศึกษาไม่สามารถวัดผลได้จากจำนวนครูหรือขนาดงบประมาณเพียงอย่างเดียว แต่ต้องพิจารณาด้วยว่าทรัพยากรเหล่านั้นไปถึงโรงเรียนที่ต้องการมากที่สุดหรือไม่ และช่วยให้เด็กได้รับการเรียนการสอนที่มีคุณภาพจริงเพียงใด
ในฝรั่งเศส การประท้วงเริ่มจากข้อเรียกร้องเรื่องตำแหน่งครูที่ว่างและสภาพโรงเรียน ก่อนขยายไปสู่ความกังวลเรื่องความเท่าเทียมและอนาคตของคนรุ่นใหม่ ส่วนประเทศไทยยังต้องเผชิญโจทย์เรื่องการกระจายครูไปยังโรงเรียนขนาดเล็ก การจัดหาครูให้ตรงกับวิชา และการลดภาระงานนอกห้องเรียน
เมื่อการศึกษาเป็นสิ่งสำคัญ เป็นสิ่งที่สร้างมนุษย์คนหนึ่งให้เติบโตมาอย่างมีคุณภาพให้แก่สังคม สิ่งนี้จึงเป็นโจทย์หลักของผู้ใหญ่ในการวางระบบนี้ให้เข้มแข็ง และไม่สร้างความเหลื่อมล้ำให้แก่เด็ก เพราะในโลกใบนี้ ความรวยจนเป็นความเหลื่อมล้ำที่สร้างความลำบากให้แก่พวกเขามากพออยู่แล้ว
https://time.com/article/2026/10/02/france-student-protests-arrests-injuries-school-closures/
