แพทย์ มช. เตือนรู้ทันอาการปอดอักเสบ สังเกตให้ไว ก่อนลุกลามรุนแรง

แพทย์ มช. เตือน "ปอดอักเสบ" ไม่ใช่แค่หวัดธรรมดา! เปิด 5 สัญญาณอันตราย ผู้สูงอายุอาจไร้ไข้-ซึมสับสน

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ออกบทความเตือนรู้ทันอาการปอดอักเสบ สังเกตให้ไว ก่อนลุกลามรุนแรง โดยในบทความระบุว่า 12 พฤศจิกายน วันปอดอักเสบโลก (World Pneumonia Day)

ร่วมรณรงค์ป้องกันโรคปอดอักเสบ ลดการเจ็บป่วยและการเสียชีวิตในทุกช่วงวัย องค์การอนามัยโลก (WHO) กำหนดให้วันที่ 12 พฤศจิกายนของทุกปี เป็น “วันปอดอักเสบโลก (World Pneumonia Day)” เพื่อสร้างความตระหนักรู้และรณรงค์ให้ประชาชนทั่วโลกร่วมกันป้องกันโรคปอดอักเสบ หรือโรคปอดบวม ซึ่งยังคงเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของการเจ็บป่วยและการเสียชีวิตทั่วโลก

ปอดอักเสบไม่ใช่แค่ไอหรือมีไข้ ผู้ป่วยบางรายอาจหอบเหนื่อย ขณะที่ผู้สูงอายุอาจไม่มีไข้หรือไอชัดเจน แต่กลับมีอาการซึม สับสน หรือกินอาหารได้น้อยลง รู้ทันสัญญาณเตือนและดูแลตัวเองให้ถูกวิธี ช่วยลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

หลายคนอาจคุ้นเคยกับอาการไอ มีไข้ หรือมีเสมหะ และคิดว่าเป็นเพียงไข้หวัดทั่วไป แต่รู้หรือไม่ว่า อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของ “โรคปอดอักเสบ” หรือที่เรียกกันว่า “ปอดบวม” ซึ่งเป็นภาวะที่ไม่ควรมองข้าม เพราะหากอาการรุนแรงขึ้น อาจส่งผลกระทบต่อการหายใจและการแลกเปลี่ยนออกซิเจนในร่างกาย

❓ปอดอักเสบเกิดจากอะไร?

ปอดอักเสบคือการอักเสบของเนื้อปอด โดยเฉพาะบริเวณถุงลมเล็ก ๆ ซึ่งทำหน้าที่รับออกซิเจนเข้าสู่ร่างกาย เมื่อเกิดการอักเสบจะทำให้การแลกเปลี่ยนออกซิเจนลดลง

สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อ ทั้งเชื้อแบคทีเรีย เช่น นิวโมคอคคัส และเชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 และ RSV ส่วนเชื้อราพบได้ในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง นอกจากนี้ การสำลักอาหาร น้ำลาย หรืออาเจียนลงไปในปอด ก็อาจทำให้เกิดปอดอักเสบได้เช่นกัน โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาการกลืน ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือผู้ที่มีระดับความรู้สึกตัวลดลง

❓อาการแบบไหนที่ต้องระวัง ไม่ใช่แค่ไข้หวัดธรรมดา

อาการของปอดอักเสบที่พบได้บ่อย ได้แก่ ไอ มีหรือไม่มีเสมหะ มีไข้ หนาวสั่น อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร และอาจมีอาการเจ็บหน้าอกเวลาไอหรือหายใจเข้า บางรายมีอาการเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ขณะที่บางรายค่อย ๆ เป็นมากขึ้นในช่วงหลายวัน

สิ่งที่ควรสังเกตเป็นพิเศษคือ หายใจเร็ว เหนื่อยง่ายกว่าปกติ หอบเหนื่อย เจ็บหน้าอก หรืออ่อนเพลียมาก เพราะอาจเป็นสัญญาณว่าการเจ็บป่วยลุกลามลงไปถึงปอด อย่างไรก็ตาม อาการเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันว่าเป็นปอดอักเสบได้ จำเป็นต้องได้รับการตรวจจากแพทย์ ซึ่งอาจมีการตรวจร่างกาย วัดระดับออกซิเจนในเลือด และเอกซเรย์ปอดเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

⚠️5 สัญญาณอันตราย ปอดอักเสบอาจกำลังรุนแรงขึ้น

หากมีอาการป่วยและสงสัยว่าอาจเป็นปอดอักเสบ ควรสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย โดยเฉพาะสัญญาณต่อไปนี้

1. หอบเหนื่อยมากขึ้น หายใจลำบาก เหนื่อยแม้ขณะอยู่นิ่ง หรือพูดไม่เป็นประโยค

2. ค่าออกซิเจนในเลือดลดลง หากวัดด้วยเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วขณะพักซ้ำแล้วพบว่าต่ำกว่า 93–94% ควรไปโรงพยาบาลทันที

3. ริมฝีปากหรือลิ้นมีสีคล้ำ หรือผิวหนังมีสีผิดปกติ

4. ซึมลงหรือสับสน พูดคุยไม่รู้เรื่อง ปลุกตื่นยาก หรือมีความรู้สึกตัวเปลี่ยนแปลง

5. เจ็บหน้าอกรุนแรง หรือมีอาการเจ็บแน่นหน้าอกอย่างต่อเนื่อง

หากมีอาการหอบมาก พูดไม่เป็นประโยค ซึม หรือสับสน ควรไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่จำเป็นต้องรอวัดค่าออกซิเจนหรือรอให้มีไข้สูงก่อน

▪️เด็ก ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ อาจแสดงอาการแตกต่างกัน

ปอดอักเสบไม่ได้แสดงอาการเหมือนกันในทุกช่วงวัย โดยเด็กเล็กอาจมีอาการหายใจเร็ว หน้าอกบุ๋มเวลาหายใจ กินนมน้อยลง หรือซึมลง ส่วนผู้ใหญ่มักมีไข้ ไอ อ่อนเพลีย และอาจเจ็บหน้าอกหรือหอบเหนื่อย

สำหรับผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ เพราะบางรายอาจไม่มีไข้หรือไออย่างชัดเจน แต่อาจแสดงอาการผ่านความเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรม เช่น อ่อนแรง ซึม เบื่ออาหาร กินได้น้อยลง หรือสับสนมากกว่าปกติ

ดังนั้น หากพบว่าผู้สูงอายุมีอาการเปลี่ยนแปลงจากเดิม ไม่ควรมองว่าเป็นเพียงอาการตามวัย ควรพาไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ โดยเฉพาะกรณีสับสนเฉียบพลันหรือปลุกตื่นยาก ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

❓ใครบ้างที่เสี่ยงต่อปอดอักเสบรุนแรง?

กลุ่มที่ควรระมัดระวังและสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด ได้แก่

• เด็กเล็ก โดยเฉพาะเด็กอายุไม่เกิน 2 ปี และผู้สูงอายุอายุ 65 ปีขึ้นไป

• ผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคปอดเรื้อรัง โรคหัวใจ เบาหวาน โรคไต หรือโรคตับ

• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ป่วยที่ได้รับเคมีบำบัด ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน

• ผู้ที่มีปัญหาการกลืน ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม หรือผู้ที่เสี่ยงต่อการสำลัก

• ผู้สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์หนัก หรือมีภาวะขาดสารอาหาร

หากอยู่ในกลุ่มเสี่ยงและเริ่มมีอาการไอ มีไข้ หายใจเร็ว หรือเหนื่อยผิดปกติ ควรพบแพทย์โดยเร็ว ไม่ควรรอให้อาการรุนแรงก่อน

การป้องกันปอดอักเสบ เริ่มต้นได้จากพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

โดยการลดความเสี่ยงในการรับและแพร่กระจายเชื้อโรค ด้วยวิธีง่าย ๆ เช่น หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ที่มีไข้ ไอ หรือเป็นหวัด ไม่ใช้แก้วน้ำและช้อนส้อมร่วมกัน ล้างมือบ่อย ๆ ปิดปากและจมูกเวลาไอหรือจาม และสวมหน้ากากเมื่อต้องดูแลผู้ป่วยหรืออยู่ในสถานที่แออัด

นอกจากนี้ ควรดูแลสุขภาพให้แข็งแรง งดสูบบุหรี่ หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และมลพิษทางการหายใจอื่นๆ รับประทานอาหารให้ครบถ้วน พักผ่อนให้เพียงพอ ดูแลโรคประจำตัวให้เหมาะสม และจัดสภาพแวดล้อมภายในบ้านให้มีอากาศถ่ายเท

สำหรับผู้ที่มีปัญหาการกลืนหรือสำลักบ่อย ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เกี่ยวกับวิธีรับประทานอาหารและการดูแลที่เหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงจากการสำลักลงปอด

✅วัคซีนเป็นอีกหนึ่งทางเลือกในการลดความเสี่ยง

การรับวัคซีนที่เหมาะสมเป็นอีกแนวทางหนึ่งในการป้องกันโรคติดเชื้อที่อาจนำไปสู่ปอดอักเสบ โดยวัคซีนสำคัญที่ควรพิจารณา ได้แก่

• วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ควรรับทุกปีตามคำแนะนำ โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง

• วัคซีนโควิด-19 รับตามคำแนะนำในปัจจุบัน โดยเฉพาะผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยรุนแรง

• วัคซีนนิวโมคอคคัส พิจารณาในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือภูมิคุ้มกันต่ำ

• วัคซีน RSV ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์ตามข้อบ่งใช้

• วัคซีนพื้นฐานในเด็ก ควรได้รับครบตามวัย เช่น วัคซีนฮิบ ไอกรน และหัด

ทั้งนี้ วัคซีนแต่ละชนิดช่วยป้องกันเชื้อแตกต่างกัน และไม่สามารถป้องกันปอดอักเสบได้ทุกสาเหตุ จึงควรปรึกษาสถานพยาบาลเพื่อวางแผนการรับวัคซีนให้เหมาะสมกับอายุ สุขภาพ และประวัติการได้รับวัคซีนของแต่ละคน

ปอดอักเสบเป็นภาวะที่ไม่ควรรอให้มีอาการรุนแรงแล้วจึงไปพบแพทย์ การสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย โดยเฉพาะอาการหายใจผิดปกติ เหนื่อยง่าย ซึมลง หรือสับสน จะช่วยให้เข้าถึงการตรวจรักษาได้เร็วขึ้น สำหรับเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว ควรใส่ใจเป็นพิเศษ เพราะบางครั้งอาการเริ่มต้นอาจไม่ชัดเจนอย่างที่คิด

ขอบคุณข้อมูลจาก :ผศ.พญ.ณัฐชนก นิยติวัฒน์ชาญชัย อาจารย์หน่วยวิชาโรคระบบการหายใจ เวชบำบัดวิกฤตและภูมิแพ้ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มช.