ต้องรู้ก่อนเข้าคูหา เลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. 2569 “อะไรทำได้-ทำไม่ได้”

เลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. 2569 ใครเลือกได้ ใครสมัครได้ และอะไรที่ผู้มีสิทธิเลือกตั้ง “ทำได้-ทำไม่ได้”

เข้าสู่ฤดูกาลสำคัญทางการเมืองอีกครั้ง นั่นคือการ “เลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม.” ที่เป็นการตัดสินอนาคตของเมืองหลวงทั้งเมือง เพราะผู้ว่าฯ กทม. คือผู้บริหารสูงสุดที่ต้องรับผิดชอบชีวิตความเป็นอยู่ของคนกรุงเทพฯ ในแทบทุกมิติ ตั้งแต่ปัญหาน้ำท่วม รถติด ฝุ่น PM2.5 ขยะ ทางเท้า สวนสาธารณะ ไปจนถึงคุณภาพชีวิตของประชาชนใน 50 เขต

ก่อนจะถึงวันหย่อนบัตร เรามีคำตอบสำหรับคำถามสำคัญที่ประชาชนจำนวนไม่น้อยอาจยังไม่รู้ มาดูกันว่าใครมีสิทธิเลือกตั้ง ใครมีสิทธิสมัคร และมีข้อห้ามอะไรบ้างที่ต้องระวัง

กรุงเทพมหานคร เมืองพิเศษที่ไม่เหมือนจังหวัดอื่น

สำหรับกรุงเทพมหานคร ประชาชนเป็นผู้เลือกผู้ว่าฯ โดยตรง ผู้ว่าฯ กทม. จึงถือเป็นผู้บริหารท้องถิ่นที่ได้รับอำนาจจากประชาชนทั้งเมือง

โครงสร้างการบริหารแบ่งออกเป็น 2 ส่วนสำคัญ

• ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ทำหน้าที่ฝ่ายบริหาร
• สภากรุงเทพมหานคร หรือ ส.ก. ทำหน้าที่ฝ่ายนิติบัญญัติและตรวจสอบการทำงานของฝ่ายบริหาร

กรุงเทพมหานครแบ่งการปกครองออกเป็น 50 เขต และมีสมาชิกสภากรุงเทพมหานครจำนวน 50 คน เขตละ 1 คน ขณะที่ผู้ว่าฯ กทม. มีเพียง 1 คนที่ดูแลทั้งเมือง ผู้ว่าฯ กทม. มีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละ 4 ปี และดำรงตำแหน่งติดต่อกันได้ไม่เกิน 2 วาระ

ผู้ว่าฯ กทม. มีอำนาจอะไรบ้าง

หลายคนเข้าใจว่าผู้ว่าฯ กทม. สามารถสั่งการทุกอย่างในเมืองหลวงได้ แต่ในความเป็นจริงอำนาจของผู้ว่าฯ มีทั้งส่วนที่ทำได้และทำไม่ได้

สิ่งที่ผู้ว่าฯ กทม. ทำได้

• บริหารงบประมาณของกรุงเทพมหานคร
• ดูแลถนน ทางเท้า และพื้นที่สาธารณะ
• จัดการระบบระบายน้ำและป้องกันน้ำท่วม
• ดูแลสวนสาธารณะ
• บริหารโรงเรียนสังกัดกรุงเทพมหานคร
• ดูแลศูนย์บริการสาธารณสุขของ กทม.
• จัดการเรื่องขยะและความสะอาดเมือง
• ผลักดันนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิต

สิ่งที่ผู้ว่าฯ กทม. ทำไม่ได้โดยตรง

• สั่งลดราคาน้ำมัน
• สั่งปรับค่าไฟฟ้า
• ควบคุมอัตราดอกเบี้ย
• บริหารกองทัพ
• กำหนดนโยบายเศรษฐกิจประเทศ
• สั่งการกระทรวงต่าง ๆ
• ควบคุมการทำงานของรัฐบาลกลาง

ใครบ้างที่มีสิทธิเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม.

การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ไม่ได้เปิดให้ทุกคนในประเทศไทยลงคะแนนได้ ผู้มีสิทธิเลือกตั้งต้องมีคุณสมบัติสำคัญ ได้แก่

• มีสัญชาติไทย
• หากเป็นผู้แปลงสัญชาติต้องได้รับสัญชาติไทยมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี
• อายุไม่ต่ำกว่า 18 ปีในวันเลือกตั้ง
• มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านในเขตกรุงเทพมหานครติดต่อกันไม่น้อยกว่า 1 ปีนับถึงวันเลือกตั้ง

ใครบ้างที่ไม่มีสิทธิเลือกตั้ง ผู้ว่าฯ กทม.

กฎหมายกำหนดลักษณะต้องห้ามบางประการที่ทำให้ไม่สามารถใช้สิทธิเลือกตั้งได้ ได้แก่

• ภิกษุ สามเณร หรือนักบวช
• บุคคลที่ถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง
• ผู้ต้องขังตามหมายศาล
• บุคคลวิกลจริตหรือจิตฟั่นเฟือนไม่สมประกอบ

แม้จะมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านกรุงเทพมหานคร แต่หากมีลักษณะต้องห้ามดังกล่าว ก็ไม่สามารถใช้สิทธิลงคะแนนได้

อยากเป็นผู้ว่าฯ กทม. ต้องมีคุณสมบัติอะไร

• มีสัญชาติไทยโดยการเกิด
• อายุไม่ต่ำกว่า 35 ปี
• มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านกรุงเทพมหานครไม่น้อยกว่า 1 ปี
• สำเร็จการศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า

นอกจากนี้ยังต้องยื่นเอกสารจำนวนมาก ทั้งสำเนาบัตรประชาชน สำเนาทะเบียนบ้าน ใบรับรองแพทย์ หลักฐานการศึกษา และหลักฐานการเสียภาษีย้อนหลัง รวมถึงต้องชำระค่าธรรมเนียมสมัครจำนวน 50,000 บาท

ลักษณะต้องห้ามของผู้สมัคร

• ติดยาเสพติด
• เป็นบุคคลล้มละลาย
• ถือหุ้นหรือเป็นเจ้าของกิจการสื่อมวลชน
• เคยทุจริตเลือกตั้ง
• เคยถูกจำคุกในคดีสำคัญ
• เคยถูกไล่ออกจากราชการเพราะทุจริต
• อยู่ระหว่างถูกเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง
• เป็น ส.ส. ส.ว. หรือดำรงตำแหน่งทางการเมืองบางประเภท

วันเลือกตั้งต้องเตรียมอะไร

ผู้มีสิทธิเลือกตั้งควรตรวจสอบรายชื่อก่อนวันเลือกตั้งล่วงหน้า

หลักฐานที่ใช้แสดงตนมีหลายประเภท เช่น

• บัตรประชาชน
• ใบขับขี่
• หนังสือเดินทาง
• บัตรข้าราชการ

รวมถึงเอกสารดิจิทัลผ่านแอปพลิเคชัน

• ThaID
• DLT QR Licence
• บัตรคนพิการดิจิทัล

เมื่อถึงหน่วยเลือกตั้ง ผู้มีสิทธิจะได้รับบัตร 2 ใบ

ใบแรก เลือกผู้ว่าฯ กทม.

ใบที่สอง เลือกสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร หรือ ส.ก.

จากนั้นทำเครื่องหมายกากบาท (X) ลงในช่องผู้สมัครที่ต้องการ แล้วหย่อนบัตรด้วยตนเอง

 

ถ้าไม่ไปเลือกตั้งจะเกิดอะไรขึ้น

หลายคนอาจคิดว่าการไม่ไปเลือกตั้งไม่มีผลอะไร แต่ในความเป็นจริง หากไม่ไปใช้สิทธิและไม่แจ้งเหตุอันสมควร จะถูกจำกัดสิทธิกิจกรรมทางการเมืองเป็นเวลา 2 ปี ได้แก่

• สมัครรับเลือกตั้ง
• สมัครเป็นกำนันหรือผู้ใหญ่บ้าน
• เข้าชื่อถอดถอนผู้บริหารท้องถิ่น
• ดำรงตำแหน่งทางการเมืองท้องถิ่น

สิ่งต้องห้ามในวันเลือกตั้ง ผู้ว่าฯ กทม.

• ซื้อสิทธิขายเสียง
• รับเงินเพื่อแลกกับการลงคะแนน
• ถ่ายรูปบัตรเลือกตั้งในคูหา
• นำบัตรเลือกตั้งออกจากหน่วยเลือกตั้ง
• เล่นการพนันเกี่ยวกับผลเลือกตั้ง
• หาเสียงหลังเวลา 18.00 น. ของวันก่อนเลือกตั้ง
• จำหน่ายหรือจัดเลี้ยงสุราในช่วงเวลาห้ามขาย

การเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. ไม่ได้เป็นเพียงการเลือกบุคคลเพียง 1 คน แต่คือการเลือกทิศทางในอีก 4 ปีข้างหน้า ก็ต้องมาติดตามกันต่อไปว่า อนาคตเมืองหลวงของประเทศจะมีหน้าตาเป็นอย่างไร