พวงหรีดล้มนโยบาย? เจาะวัฒนธรรมการเมืองไทยผ่านเลนส์ความรู้สึก-การพึ่งพา
ทำไมน้ำใจในงานศพ ถึงมีค่ามากกว่านโยบายในสภา? เจาะลึกวัฒนธรรมการเมืองไทยผ่านเลนส์ "ความรู้สึกและการพึ่งพา" ที่เกิดขึ้นจริงในสังคมไทย
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
ในระบอบประชาธิปไตยสากล หน้าที่หลักของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือ สส. คือการเข้าสภาไปถกเถียงเรื่องข้อกฎหมายและตรวจสอบงบประมาณ แต่ในความจริงของการเมืองไทย ผลการเลือกตั้งหลายครั้งพิสูจน์ให้เห็นว่า พวงหรีด มีน้ำหนักมากกว่า ร่างพระราชบัญญัติ โดยเฉพาะในต่างจังหวัดและเขตชุมชน ยังคงให้ราคากับ สส. สายกิจกรรมสังคมมากกว่าสายวิชาการ
เหตุผลเบื้องหลังค่านิยมเหล่านี้ ส่วนหนึ่งมาจากระบบอุปถัมภ์ที่หยั่งรากลึก สังคมไทยเปลี่ยนผ่านจากระบบอุปถัมภ์โบราณมาสู่ประชาธิปไตย แต่โครงสร้างความสัมพันธ์แบบ ผู้อุปถัมภ์ กับ ผู้พึ่งพา ยังไม่หายไป ชาวบ้านในต่างจังหวัดหรือพื้นที่ห่างไกลมักรู้สึกว่ากฎหมายเป็นเรื่องไกลตัวและเข้าถึงยาก แต่สำหรับ คน เป็นสิ่งที่เข้าถึงง่ายกว่า
การที่ สส. ไปปรากฏตัวในงานศพ ไม่ใช่แค่การไปแสดงความเสียใจกับญาติผู้สูญเสีย แต่เป็นการประกาศว่า ผมอยู่ตรงนี้เมื่อชาวบ้านเดือดร้อน ซึ่งสร้างความมั่นใจให้กับชาวบ้านว่าหากมีปัญหาเรื่องปากท้องหรืออำนาจรัฐไม่เป็นธรรม พวกเขาจะมีที่พึ่งที่จับต้องได้
ไม่เพียงเท่านั้น วัฒนธรรมไทยยังให้คุณค่ากับเรื่อง กาลเทศะ และ ความเห็นอกเห็นใจอย่างสูง งานแต่งคือวันแห่งความสุข งานศพคือวันแห่งความทุกข์ที่สุดของครอบครัว การปรากฏตัวของ สส. ภายในงาน จึงเท่ากับการให้เกียรติ ชาวบ้านจะรู้สึกว่าเจ้าภาพมีหน้ามีตา และที่สำคัญคือรู้สึกว่าเขาเห็นหัวเรา
จริงอยู่ที่กฎหมายอาจช่วยให้ชีวิตดีขึ้นในระยะยาว แต่การที่ สส. มาตบไหล่ให้กำลังใจในวันที่เราสูญเสียคนในครอบครัว มันคือการสร้างพันธะทางใจที่มั่นคงกว่านโยบายที่จับต้องไม่ได้ในทันที นั่นจึงเป็นเหตุผลที่อาจจะกล่าวได้ว่า สำหรับคนไทย...น้ำใจคือทุนทางสังคมที่สำคัญที่สุด การไปงานแต่งงานหรืองานศพคือการให้เกียรติเจ้าภาพ ซึ่งในทางจิตวิทยามันมีค่ามากกว่าการประกาศว่า ผมพึ่งโหวตผ่านกฎหมายภาษี ที่ชาวบ้านอาจไม่รู้สึกถึงผลกระทบโดยตรง เพราะนโยบายหรือกฎหมายหลายฉบับต้องใช้เวลา 4-5 ปีกว่าจะเห็นผล บางครั้งส่งผลในระดับภาพรวมที่ชาวบ้านรู้สึกไม่ถึง และบางครั้งผลประโยชน์ก็กระจายไปไม่ถึงมือชาวบ้านโดยตรง
ไม่เพียงเท่านั้น พวงหรีดที่มีชื่อ สส. ตั้งเด่นอยู่ในงานตลอด คือการทำแบรนด์อิ้งที่ทรงพลังที่สุด ตอกย้ำทุกวันว่า สส. คนนี้ยังอยู่ในพื้นที่ ในขณะที่การอภิปรายในสภาฯ ชาวบ้านน้อยคนนักจะเปิดทีวีดูจนจบ ซึ่งในสังคมไทยยังคงมีเรื่องแบบนี้เกิดขึ้นจริงๆ
ยังรวมถึง ซองงานแต่ง เงินช่วยงานศพ หรือน้ำดื่มที่ส่งไปสนับสนุนงาน คือสวัสดิการที่ชาวบ้านได้รับโดยตรงและทันที สิ่งนี้สร้างความรู้สึก เป็นหนี้บุญคุณ ซึ่งเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญการตัดสินใจเข้าคูหา ค่านิยมนี้สะท้อนว่าคนไทยยังให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์เชิงบุคคลมากกว่าหน้าที่เชิงสถาบัน
ฉะนั้นเมื่อผลการเลือกตั้งออกมา แล้วปรากฎว่า สส. ที่ไปช่วยงานศพหรืองานสำคัญใดๆ ในชุมชน มักไม่พลาดที่จะเป็นผู้ชนะในการเลือกตั้งประจำท้องถิ่นนั้นๆ ซึ่ง สส. งานศพไม่ได้ชนะเพราะชาวบ้านไม่ฉลาด แต่ชนะเพราะสามารถเติมเต็มในสิ่งที่รัฐไทยให้ประชาชนไม่ได้ นั่นคือ "ความอบอุ่นใจและการพึ่งพาได้ในยามวิกฤต"
แม้งานศพ-งานแต่ง จะเป็นค่านิยมหลักของการเมืองไทยมานาน แต่ในอีกมุมหนึ่งของสังคมไทยก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าเราเริ่มเห็นปรากฏการณ์ที่ชาวบ้านจำนวนไม่น้อยเลือก สส. ที่ไม่ต้องโชว์ตัวในงานสังคม แต่ยังได้รับความเชื่อมั่นอย่างท่วมท้น ปรากฏการณ์นี้สะท้อนถึงการยกระดับจากการเมืองแบบความผูกพันส่วนตัว ไปสู่การเมืองเชิงประสิทธิภาพ ที่ไม่ได้ต้องการคนใจดี แต่ต้องการคนเก่งที่มีความรู้ความสามารถไปบริหารประเทศ และชาวบ้านกลุ่มนี้ไม่ได้รัก สส. น้อยลง แต่เขารักตัวเองและอนาคตของครอบครัวมากขึ้น
เขาจึงเลือกคนที่ทำงานเก่ง แม้จะไม่ได้มาเห็นหน้าในงานศพก็ตาม
Advertisement
