ทำไมห้ามนั่งบนงาช้าง? ไขข้อสงสัยบนความเชื่อและเสี่ยง กม.ทารุณกรรมสัตว์

ไขคำตอบทำไมห้ามนั่งบนงาช้าง? บนความเชื่อและความเสี่ยงผิดกฎหมายทารุณกรรมสัตว์ ที่หลายคนอาจยังไม่เคยรู้

ช้างเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก และยังเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองประจำชาติไทย ทุกส่วนในตัวช้างถือว่ามีความสำคัญมาก ไม่ว่าจะเป็น สมองขนาดใหญ่ ที่ฉลาดและมีความจำระยะยาว งวงที่ยาวและมีความคล่องตัวสูง ใช้ดมกลิ่น หายใจ หยิบจับสิ่งของและดูดน้ำ ใบหูขนาดใหญ่ ใช้ระบายความร้อนและสื่อสาร รวมถึงงาของช้างก็ถือว่ามีความสำคัญมากเช่นกัน

รู้จักลักษณะทางกายภาพของงาช้าง

งาช้าง (Ivory) คือ ฟันตัดคู่บน (Incisor) ที่เจริญเติบโตออกมา โดยยื่นพ้นริมฝีปากออกมา ทำจากเนื้อเยื่อเดนติน (Dentin) ห่อหุ้มด้วยเคลือบฟัน มีความแข็งแรง ใช้สำหรับการขุดหาอาหาร ป้องกันตัว และสื่อสาร ส่วนหัวของงาช้างมีลักษณะกลวง แต่จะแข็งขึ้นเรื่อยๆ ไปทางปลาย งาช้างมีเส้นประสาทแคบๆ วิ่งลงมาจากกึ่งกลางไปจนถึงปลาย ซึ่งหมายความว่างาช้างมีความไวต่อความรู้สึก และช้างจะเจ็บปวดอย่างมากหากงาถูกตัดออก เมื่อถูกตัดขาด ปลายประสาทเหล่านั้นจะถูกเปิดออกและอาจติดเชื้อได้ง่ายจนนำไปสู่ความตาย

งาช้างไม่ได้เป็นเพียงอวัยวะ แต่ยังเป็นวัตถุที่มีรหัสทางวัฒนธรรมแฝงอยู่มากมาย เป็นทั้งตัวแทนของชัยชนะ การแผ่ขยายอำนาจ และความน่าเกรงขาม รวมถึงเป็นสัญลักษณ์แห่งความเป็นสิริมงคลและความโชคดี โดยเฉพาะความเชื่อทางศาสนาและพราหมณ์-ฮินดู งาช้างมีความหมายที่เป็นมงคลอย่างยิ่งและเป็นสัญลักษณ์ของสติปัญญา การขจัดอุปสรรคทั้งปวง ความเชื่อว่างาช้างมีคุณวิเศษในตัว สามารถป้องกันสิ่งชั่วร้ายและภยันตรายต่างๆ ให้กับผู้ครอบครอง

นอกจากนี้สีของงาช้างยังสื่อถึงความสะอาด บริสุทธิ์และความสูงส่ง ในอดีตงานศิลปะที่ทำจากงาช้างที่ได้มาอย่างถูกกฎหมาย ถือเป็นงานประณีตศิลป์ชั้นสูง ใช้เป็นสัญลักษณ์แสดงฐานะทางสังคม จึงมักสงวนไว้สำหรับสินค้าฟุ่มเฟือยมากกว่าของใช้จำเป็น

งาช้างสามารถนั่งได้หรือไม่?

การนั่งบนงาช้างที่ยังมีชีวิต ถือเป็นประเด็นที่สำคัญมาก ในมุมมองความเชื่อ งาช้างถือเป็นของสูงและของศักดิ์สิทธิ์ ที่สื่อถึงพลังอำนาจและความเป็นสิริมงคล เป็นมงคลวัตถุที่มักตั้งไว้บนโต๊ะหมู่บูชาหรือแท่นประดับ การนั่งบนงาช้างถือเป็นการกระทำที่ไม่สมควร เข้าข่ายการหลบหลู่สัญลักษณ์ของอำนาจและบารมี ตามคติความเชื่อโบราณว่าผู้ที่ทำเช่นนั้นจะเสื่อมบารมีหรือประสบเคราะห์กรรม

เหตุผลสำคัญว่าทำไมจึง "ห้ามนั่ง" บนงาช้าง ที่ไม่ใช่แค่เรื่องความเชื่อ

นอกจากมุมมองเรื่องความเชื่อและวัฒนธรรมแล้ว ยังมีเหตุผลด้านชีววิทยาและความปลอดภัย ดังนี้

1. ความเจ็บปวดและอันตรายต่อตัวช้าง

งาช้างไม่ใช่กิ่งไม้ที่ไม่มีความรู้สึก แต่เป็นส่วนหนึ่งของร่างกายที่มีระบบประสาทซับซ้อน ภายในโคนงาช้างที่ติดกับกะโหลก จะมีโพรงประสาทขนาดใหญ่ที่มีเส้นเลือดและเส้นประสาทจำนวนมาก การที่มนุษย์ขึ้นไปนั่งจะเกิดแรงกดและแรงบิดมหาศาลที่โคนงา ซึ่งอาจทำให้ช้างเจ็บปวดอย่างรุนแรง หรือเกิดการอักเสบภายในได้ หากแรงกดทำให้เกิดรอยร้าวที่โคนงา อาจนำไปสู่การติดเชื้อในโพรงประสาท ซึ่งเป็นอันตรายถึงชีวิตสำหรับช้าง

2. สวัสดิภาพสัตว์และจริยธรรม

ในยุคปัจจุบัน ทั่วโลกให้ความสำคัญกับสวัสดิภาพสัตว์ (Animal Welfare) ซึ่งครอบคลุมถึง 5 เสรีภาพ (Five Freedoms) ได้แก่

• เสรีภาพจากความหิวและกระหาย การจัดหาอาหารและน้ำที่เพียงพอและเหมาะสม

• เสรีภาพจากความไม่สบายกาย การจัดสภาพแวดล้อมที่สะดวกสบายและเหมาะสม

• เสรีภาพจากความเจ็บปวด บาดเจ็บ และโรค การดูแลสุขภาพและการรักษาเมื่อสัตว์ป่วย

• เสรีภาพในการแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติ การจัดพื้นที่ที่เอื้อให้สัตว์สามารถเคลื่อนไหวและแสดงพฤติกรรมตามธรรมชาติ

• เสรีภาพจากความกลัวและทุกข์ใจ การป้องกันความเครียดและการกระทำที่สร้างความทรมาน

การขึ้นไปนั่งบนงาช้างอาจเข้าข่าย การทารุณกรรมแฝง เพราะการที่จะทำให้ช้างยอมให้คนขึ้นไปนั่งบนงาได้ มักต้องผ่านกระบวนการฝึกที่เข้มงวดหรือการใช้ตะขอสับเพื่อควบคุม ซึ่งเป็นการละเมิดสิทธิสวัสดิภาพสัตว์อย่างรุนแรง

รวมถึงสร้างความไม่สะดวกสบายให้ช้าง การบังคับให้ช้างอยู่นิ่ง ๆ เพื่อให้คนขึ้นไปนั่งบนงาเป็นการทรมานสัตว์ประเภทหนึ่ง เนื่องจากงาช้างไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อรับน้ำหนักในแนวดิ่งจากด้านบน

3. ความเสี่ยงต่อชีวิตของผู้ที่ขึ้นไปนั่ง

ช้างเป็นสัตว์ป่าที่มีสัญชาตญาณระวังภัยสูงมาก หากช้างรู้สึกเจ็บที่โคนงา หรือรำคาญจากน้ำหนักที่กดลงไป ช้างอาจสะบัดหัวอย่างรุนแรงเพียงเสี้ยววินาที แรงเหวี่ยงจากงาช้างสามารถทำให้คนกระเด็นไปไกลหรือถูกงาแทงจนเสียชีวิตได้ทันที

4. เสี่ยงเข้าข่ายทารุณกรรม

ตาม พ.ร.บ. ป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557 การแสดงหรือการกระทำใด ๆ ที่เป็นการใช้สัตว์ในลักษณะที่ผิดธรรมชาติ หรือทำให้สัตว์ได้รับความทุกข์ทรมานทั้งร่างกายและจิตใจ อาจเข้าข่ายมีความผิดตามกฎหมาย และอาจถูกดำเนินคดีได้ทั้งควาญช้างและผู้ที่ร่วมกระทำ

การขึ้นไปนั่งบนงาช้างที่ยังมีชีวิต ไม่ใช่แค่เรื่องของความไม่เป็นมงคลตามความเชื่อโบราณ แต่คือการทารุณสัตว์และการเสี่ยงที่ไม่คุ้มค่า หากต้องการชื่นชมช้างหรือถ่ายรูปกับช้าง ควรทำในระยะห่างที่ปลอดภัยและเคารพในธรรมชาติของเขา สิ่งสำคัญคือต้องอยู่ในการดูแลของควาญหรือเจ้าหน้าที่ จึงจะปลอดภัยทั้งต่อตัวคนและสัตว์