ปั้นดิน มัดย้อม ทำลูกประคบ สัมผัสชุมชนแห่งภูมิปัญญามีชีวิตที่ ‘บ่อสวก’​ เมืองน่าน

ไป “น่าน” ไม่มีเบื่อ… หนึ่งในเมืองรองที่ติดอันดับนักท่องเที่ยวสายลุย สายครอบครัว ในรอบปีต้องพากันไปปักหมุดกันสักครั้ง วันนี้ อมรินทร์ทีวี ออนไลน์ จะพาไปเที่ยวเมืองน่านในมุมมองใหม่ ไปสัมผัสชุมชนแห่งภูมิปัญญามีชีวิต “บ่อสวก” เมืองเก่าแห่งชายแดนล้านนาตะวันออก ชมแหล่งผลิตเตาเผาโบราณบ้านจ่ามนัส, ทำลูกประคบสมุนไพร ที่สวนเกษตรอุ้มบุญ สวนเกษตรอินทรีย์ และทำผ้ามัดย้อม ที่กลุ่มผ้าทอไทยลื้อ

เริ่มกันที่ ชมแหล่งผลิตเตาเผาโบราณบ้านจ่ามนัส ติคำ พร้อมเล่าให้ฟังว่า ผมเจอเตาเผาโบราณด้วยตัวเองก่อน เมื่อปี 2520 และได้มีการเริ่มขุดค้นจริงๆ เมื่อปี 2542 เป้าประสงค์ของผมที่ต้องการขุดขึ้นมา เพื่อให้คนเมืองน่านด้วยกันเองมาดู ว่าในอดีต 7 ชั่วคนเขาทำอะไรกันไว้บ้าง ซึ่งตั้งแต่นั้นมา ผมก็ต้องสู้รบกับทางราชการ เนื่องจากความเห็นไม่ตรงกัน

ชมแหล่งผลิตเตาเผาโบราณบ้านจ่ามนัส ติคำ
เตาเผาโบราณบ้านจ่ามนัส ติคำ

“ผมต้องการให้ที่นี่เป็นศูนย์การเรียนรู้ ในขณะที่ทางราชการต้องการให้ที่นี่เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ ถ้าเมื่อไหร่ที่ความเจริญเข้ามามันจะพัง ที่เห็นชัดคือที่ข่วงเมือง วัดวาอาราม มีแต่อิฐ แต่ปูน ไม่สร้างคน ไม่สร้างต้นไม้ มันไม่จีรังยั่งยืน แรกๆ ก็หวือหวาอยากมาเห็นอยากมาดู ถามว่าผมไม่เอาความเจริญหรอ ผมรับนะ แต่ก็ต้องอนุรักษ์ควบคู่กันไปด้วย” จ่ามนัส กล่าว

จ่ามนัส ติคำ
เอกลักษณ์ของเครื่องปั้นดินเผาบ้านบ่อสวก คือ ลายปั้นแปะ
พิพิธภัณฑ์เฮือนบ้านสวกแสนชื่น

จากนั้น “จ่ามนัส” พาเดินชมพิพิธภัณฑ์เฮือนบ้านสวกแสนชื่น สถานที่ที่เก็บรวบรวมข้าวของเครื่องใช้โบราณอันสะท้อนวิถีชีวิตของชาวบ่อสวกในอดีต เปิดรับความรู้ ความเป็นมาของ “เครื่องปั้นดินเผาบ่อสวก” อย่างเต็มอิ่มแล้ว ก็ถึงเวลาที่เราต้อง “ลงมือ” เดินทางต่อไปยังลานวัฒนธรรม กาดมะเก่า ลงมือทำปั้นเครื่องปั้นดินเผาในคอนเซป “ปั้นดินให้เป็นดาว” ด้วยตัวเอง สนนราคาในการปั้น 150 บาท หากชื่นชอบผลงาน แล้วต้องการให้จัดส่ง ก็ชำระค่าส่งเพิ่ม 50 บาท รอชมผลงานในอีก 2 เดือนข้างหน้า

ลงมือปั้นดิน โดยมีคุณแม่ประกบข้างๆ
อยากได้รูปทรงอะไร สร้างสรรค์ได้เลย
ลงสีดิน เพิ่มลวดลายให้กับเครื่องปั้น
เตรียมนำเข้าเตาเผาเครื่องปั้น
ผลงานของใครบ้าง…? อีก 2 เดือนรอรับนะคะ

ชุมชนแห่งภูมิปัญญามีชีวิต ยังไม่หมด ไปต่อกันที่ “กลุ่มผ้าทอไทลื้อ” มีเอกลักษณ์โดดเด่น คือ การทอผ้าที่มีลวดลายอันสวยงาม แฝงด้วยภูมิปัญญา และความเชื่อ ด้วยความรัก และสนใจในการทอผ้าฝ้ายที่ได้รับการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษ เดินชมวิถีชาวบ้าน ดื่มด่ำผ้าทอที่มีลวดลายสวยงามแล้ว ก็ถึงเวลาที่เรา “ลงมือ” สร้างลวดลายด้วยตัวเองบ้าง กับการ “ย้อมผ้าคราม”

อยากได้ลวดลายแบบไหน ก็สร้างสรรค์ได้เลย
มัดด้วยหนังสติ๊กให้แน่น ส่วนที่ถูกมัดจะไม่ถูกย้อม
นำผ้าที่เรามัดเสร็จเรียบร้อย ไปแช่ในสีย้อมคราม
ทิ้งไว้ราว 20 นาที เพื่อให้ผ้าดูดซับสีย้อม
จากนั้นนำผ้าที่มัดย้อมเสร็จแล้ว ขึ้นมาตามอากาศอีกราว 10 นาที
แกะหนังสติ๊กที่มัดไว้ แล้วนำไปล้างน้ำราว 2-3 ครั้ง
ล้างน้ำราว 2-3 ครั้ง
ได้เสื้อ และผ้าย้อมสีครามเป็นที่เรียบร้อยแล้ว

ลงมือปั้นดิน มัดย้อม จนเมื่อยตัวไป ก็ถึงเวลาที่เราต้องคลายเมื่อย ที่สวนเกษตรอุ้มบุญ สวนเกษตรอินทรีย์ ภายในจะมีพืชผักสวนครัว สมุนไพร และผลไม้หลากหลายชนิด เดินชมสวนอิ่มหนำแล้ว ก็ได้เวลา “ลงมือ” อีกแล้ว กับการทดลองทำ “ลูกประคบสมุนไพร” ซึ่งสมุนไพรที่นำมาใช้เป็นส่วนประกอบ ก็มาจากสวนอินทรีย์ของคุณอุ้มบุญทั้งหมด

คุณอุ้ม เจ้าของสวนเกษตรอุ้มบุญ สวนเกษตรอินทรีย์
สมุนไพรอบแห้ง ที่ใช้ในการทำลูกประคบ
ลงมือตักสมุนไพรลงบนผ้า
ให้พูนแต่พอดี

โดยคุณอุ้ม บอกว่า ลูกประคบสมุนไพรอุ้มบุญ จะประกอบด้วย ผิวมะกรูด ไพร ตะไคร้ เตยหอม และหัวยา นำมาผสมแล้วนำไปอบให้แห้ง จากนั้น นำมาประกอบร่างเป็นลูกประคบ สรรพคุณจะช่วยคลายกล้ามเนื้อ ช่วยให้เลือดไหลเวียนดี สามารถใช้ประคบได้ 30 ครั้งต่อการนึ่ง ซึ่งเมื่อใช้ครบ 30 ครั้งแล้ว นำกากสนุมไพรที่อยู่ในลูกประคบมาต้มหม้อนึ่งอบผิวได้อีกด้วย หากใครไม่สะดวกลงมือทำเอง ก็สามารถซื้อได้ในราคา 50 บาท

 

จากนั้นก็เริ่มห่อลูกประคบ
ระหว่างที่ห่อลูกประคบ อีกมือต้องคอยบีบสมุนไพร ไล่อากาศให้แน่น
บีบๆ นวดๆ ให้แน่นๆ
จากนั้น มัดให้แน่นเช่นกัน
แล้วค่อยๆ พันเชือกให้เป็นที่จับ จนเสร็จเรียบร้อย

เที่ยว “น่าน” ครั้งต่อไป อย่าลืมไปสัมผัสชุมชนแห่งภูมิปัญญามีชีวิต “บ่อสวก” เมืองเก่าแห่งชายแดนล้านนาตะวันออก มีกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสมากมาย ลิสต์ “บ่อสวก” ไว้ในแพลนของคุณกันเดี๋ยวนี้เลย.

keyboard_arrow_up