อิหร่านพุ่งโจมตีเรือน้ำมัน ตลาดพลังงานตึงเครียดรอบใหม่ ราคาพุ่งอีก

สถานการณ์น้ำมันในตะวันออกกลางตึงเครียดขึ้น หลังจากที่กลุ่มกบฏฮูธีที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่านในเยเมนโจมตีซาอุดีอาระเบีย สร้างความวิตกกังวลต่อซัพพลายเชนโลก ก่อนหน้าที่หลายประเทศกำลังจะเข้าสู่ฤดูหนาวในเร็ว ๆ นี้ 

นอกจากนี้ ทางการอิหร่านยังส่งสัญญาณว่า มีแผนขัดขวางระบบขนส่งน้ำมันทางเรือแบบรับส่งต่อ (Shuttle System) ซึ่งดำเนินการโดยประเทศอาหรับและได้รับความช่วยเหลือจากสหรัฐฯ โดยระบบดังกล่าวช่วยให้ประเทศผู้ส่งออกสามารถขนส่งพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้มากขึ้น ท่ามกลางสงครามระหว่างสหรัฐฯ อิสราเอล และอิหร่าน

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางยุทธศาสตร์สำคัญ ซึ่งก่อนเกิดสงครามมีน้ำมันและก๊าซธรรมชาติราว 1 ใน 5 ของปริมาณทั่วโลกขนส่งผ่านเส้นทางนี้ อย่างไรก็ตาม การเดินเรือในพื้นที่ถูกปิดกั้นเป็นส่วนใหญ่ หลังอิหร่านเปิดฉากโจมตีภายหลังสหรัฐฯ และอิสราเอลเริ่มโจมตีอิหร่านเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์

ขณะที่สหรัฐฯ ยังคงปิดล้อมทางทะเลบริเวณท่าเรือทางตอนใต้ของอิหร่าน และเพิ่มความเข้มงวดในการคว่ำบาตร กรุงเตหะรานประกาศว่าจะใช้ทั้งมาตรการทางทหารและการทูตเพื่อกดดันวอชิงตันให้ยอมรับข้อเรียกร้องของอิหร่านเกี่ยวกับการเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง

ความวิตกกังวลดังกล่าวทำให้ราคาน้ำมันในตลาดโลกปรับตัวเพิ่มขึ้น 2% เมื่อวันจันทร์ที่ 12 ตุลาคมที่ผ่านมาด้วย

ระบบขนส่งน้ำมันแบบรับส่งต่อคืออะไร?

ระบบขนส่งน้ำมันทางเรือแบบรับส่งต่อ (Shuttle System)  เป็นระบบที่ใช้ช่วยให้ประเทศในตะวันออกกลางสามารถส่งออกน้ำมันได้ โดยระบบดังกล่าวจะใช้เรือบรรทุกน้ำมันดิบขนาดใหญ่มาก หรือ VLCC (Very Large Crude Carrier) ทำงานร่วมกับเรือขนาดเล็ก ประสานงานกับกองทัพสหรัฐฯ เพื่อรับน้ำมันดิบจากท่าเรือของประเทศอาหรับ ก่อนใช้เส้นทางเดินเรือทางตอนใต้ใกล้ชายฝั่งโอมานเพื่อออกจากช่องแคบฮอร์มุซ

เรือเหล่านี้มักปิดเครื่องส่งสัญญาณระบุตัวตนและตำแหน่งเรือ หรือทรานสปอนเดอร์ (Transponder) และเดินเรือในเวลากลางคืน เพื่อลดความเสี่ยงที่จะถูกอิหร่านโจมตี

หลังจากถ่ายโอนน้ำมันระหว่างเรือในอ่าวโอมานแล้ว เรือบางส่วนจะเดินทางกลับไปยังท่าเรือเพื่อรับน้ำมันเพิ่มเติม

อย่างไรก็ตาม ในช่วงคืนวันอาทิตย์ต่อเนื่องถึงวันจันทร์ มีเรือหลายลำตกเป็นเป้าหมายการโจมตี รวมถึงเรือบรรทุกน้ำมันขาออก 2 ลำ และเรืออีก 1 ลำที่ทอดสมออยู่ใกล้เมืองโซฮาร์ เมืองท่าของโอมาน ซึ่งมีรายงานว่าเป็นพื้นที่ดำเนินการถ่ายโอนน้ำมันระหว่างเรือ

นอกจากนี้ ยังมีรายงานว่าเรือลำอื่น ๆ ถูกโจมตีด้วยวัตถุระเบิดหรือกระสุนปืนเมื่อสัปดาห์ก่อน สะท้อนว่าการโจมตีได้ขยายวงออกไปนอกช่องแคบฮอร์มุซ และมุ่งเป้าไปยังระบบขนส่งน้ำมันแบบรับส่งต่อโดยตรง

ด้านโมห์เซน เรซาอี เจ้าหน้าที่ระดับสูงด้านความมั่นคงของอิหร่าน กล่าวเมื่อคืนวันอาทิตย์ว่า ระบบขนส่งน้ำมันดังกล่าวได้กลายเป็นเป้าหมายอย่างชัดเจนของอิหร่านแล้ว

เรซาอีอ้างว่า กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) ซึ่งได้รับความช่วยเหลือจากกองทัพสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ใช้เรือขนาดเล็กขนถ่ายน้ำมันไปยังเรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่ พร้อมกล่าวอ้างว่า อิหร่านโจมตีเรือที่เกี่ยวข้องกับระบบดังกล่าวคืนละ 5-6 ลำต่อเนื่องมาหลายสัปดาห์

เขากล่าวว่า “พวกคุณกำลังลักลอบขนส่งน้ำมัน แต่ช่องแคบนี้อยู่ภายใต้การควบคุมของอิหร่าน และเราเป็นผู้บริหารจัดการมัน”

คำกล่าวดังกล่าวดูเหมือนเป็นการเยาะเย้ยโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ซึ่งก่อนหน้านี้กล่าวถึงความสำเร็จในการส่งออกพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซ โดยปริมาณการส่งออกในช่วงหลายสัปดาห์ที่ผ่านมาเพิ่มขึ้นจนบางช่วงกลับไปอยู่ในระดับใกล้เคียงกับก่อนเกิดสงคราม

ผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อต้นทุนการขนส่งพลังงานทั่วโลก

ระบบขนส่งน้ำมันแบบรับส่งต่อช่วยให้บริษัทน้ำมันแห่งชาติของประเทศอาหรับสามารถส่งออกน้ำมันผ่านเส้นทางตอนใต้ใกล้โอมาน เพื่อหลีกเลี่ยงข้อจำกัดในช่องแคบฮอร์มุซได้

มิเชล วีเซอ บ็อกมันน์ นักวิเคราะห์ข่าวกรองทางทะเลอาวุโสจาก Windward ซึ่งตั้งอยู่ในกรุงลอนดอน กล่าวว่า ระบบดังกล่าวมีประสิทธิภาพสูงในการช่วยให้การขนส่งน้ำมันดำเนินต่อไปได้

เธอกล่าวกับ Al Jazeera ว่า ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วยการเดินเรือ ซึ่งเป็นกรอบกฎหมายรองรับการขนส่งสินค้าทางทะเลทั่วโลกปีละ 11,000 ล้านตัน เรือมีสิ่งที่เรียกว่า “สิทธิในการผ่านทางผ่าน” (Right of Transit Passage)

เธออธิบายว่า โอมานอนุญาตให้เรือเดินทางผ่านตามกฎหมายระหว่างประเทศ โดยมีความช่วยเหลือจากกองทัพสหรัฐฯ

อิหร่านระบุว่า การเดินเรือจะยังคงถูกขัดขวางตราบใดที่สหรัฐฯ ยังใช้มาตรการปิดล้อมทางทะเลเพื่อบีบคั้นอิหร่าน พร้อมเพิ่มความพยายามขัดขวางการส่งออกน้ำมันของประเทศอาหรับ

ข้อมูลจาก Windward ระบุว่า จนถึงขณะนี้มีเรืออย่างน้อย 15 ลำที่คาดว่าตกเป็นเป้าหมายการโจมตีในเดือนตุลาคม

บ็อกมันน์กล่าวว่า ยิ่งเส้นทางขนส่งดังกล่าวมีประสิทธิภาพในการลำเลียงน้ำมันและก๊าซมากเท่าใด อิหร่านก็ยิ่งสูญเสียอำนาจต่อรองเหนือช่องแคบฮอร์มุซมากขึ้นเท่านั้น และนั่นเป็นเหตุผลที่พบการโจมตีเรือซึ่งใช้เส้นทางตอนใต้เพิ่มขึ้น

ข้อมูลของ Windward แสดงให้เห็นว่า ในช่วงสัปดาห์สุดท้ายของเดือนกันยายน มีเรือเดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซเฉลี่ยวันละ 31 ลำ ลดลงอย่างมากจากวันละ 138 ลำก่อนเกิดสงคราม

ในบรรดาเรือ 45 ลำที่อิหร่านโจมตีในไตรมาส 3 ของปี 2026 พบว่า 87% เป็นเรือบรรทุกน้ำมัน

ขณะที่ประมาณ 47% เป็นเรือในกองเรือขนส่งของบริษัทพลังงานแห่งชาติจากประเทศอาหรับในอ่าวเปอร์เซีย และการโจมตี 93% เกิดขึ้นภายในช่องแคบฮอร์มุซ โดยเป้าหมายส่วนใหญ่เป็นเรือที่เดินทางผ่านเส้นทางตอนใต้พร้อมปิดทรานสปอนเดอร์ การโจมตีเหล่านี้ส่งผลให้ต้นทุนการขนส่งทางเรือเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล

ข้อมูลจาก Windward ระบุว่า ก่อนเกิดสงคราม ค่าขนส่งคิดเป็นเพียง 1-3% ของต้นทุนราคาน้ำมันดิบจากอ่าวเปอร์เซีย แต่ปัจจุบันเพิ่มขึ้นเป็น 25-30% ของต้นทุนทั้งหมด

บริษัทน้ำมันแห่งชาติหลายแห่งจึงต้องเสนอขายน้ำมันในราคาส่วนลดสูงสุดถึง 35 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล เมื่อเทียบกับราคาขายอย่างเป็นทางการ

สาเหตุสำคัญของต้นทุนที่พุ่งสูงขึ้น คือการขาดแคลนเรือบรรทุกน้ำมันที่ยินดีเสี่ยงเดินทางผ่านเส้นทางอันตราย โดยปัจจุบันมีเรือ VLCC ราว 15-20% ติดอยู่ในระบบโลจิสติกส์ที่ไม่มีประสิทธิภาพ ซึ่งต้องอาศัยการรับส่งน้ำมันระหว่างเรือหลายเที่ยว ประกอบกับการโจมตีที่ทวีความรุนแรงขึ้น และความเสี่ยงที่เรือจะถูกโจมตีขณะจอดรับน้ำมันหรือทอดสมออยู่ตามท่าเรือ

บ็อกมันน์กล่าวทิ้งท้ายว่า สถานการณ์นี้กำลังสร้างผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อเรือขนส่งทุกประเภท ทั้งในด้านค่าระวางเรือและมูลค่าสินค้าทั่วโลก