บ้านทุ่งนางครวญ ต้นแบบอนุรักษ์ดินน้ำ สร้างความยั่งยืนจากต้นน้ำสู่ดิน
"บ้านทุ่งนางครวญ" จ.กาญจนบุรี ต้นแบบการอนุรักษ์ดินและน้ำ สร้างความยั่งยืนจากต้นน้ำสู่ผืนดิน
“ดิน” และ “น้ำ” คือ ทรัพยากรพื้นฐานที่หล่อเลี้ยงการเกษตรและความมั่นคงทางอาหารของประเทศ แต่ในหลายพื้นที่ของประเทศไทย ประสบปัญหาการเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน การชะล้างพังทลายของหน้าดิน และการใช้ประโยชน์ที่ดินที่ไม่เหมาะสม ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของเกษตรกรและความยั่งยืนของภาคการเกษตร
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
นางสาวเกษร จำปา ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 10 เปิดเผยว่า สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 10 เป็นหน่วยงานส่วนกลางที่ปฏิบัติงานในส่วนภูมิภาค มีบทบาทสำคัญในการกำกับ ดูแล และสนับสนุนการดำเนินงานด้านการพัฒนาที่ดินของหน่วยงานในพื้นที่รับผิดชอบ รวมทั้งศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อขับเคลื่อนการบริหารจัดการทรัพยากรดินอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน โดยการดำเนินงานที่มุ่งเน้นทั้งด้านการอนุรักษ์ดินและน้ำ การปรับปรุงคุณภาพดิน การถ่ายทอดเทคโนโลยีสมัยใหม่ และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับเกษตรกรและหมอดินอาสา เพื่อให้สามารถนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม เป้าหมายสำคัญคือการยกระดับคุณภาพทรัพยากรดิน ลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และส่งเสริมการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อการเกษตรที่ยั่งยืน
จากแนวคิดดังกล่าว ได้นำไปสู่การพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ “หมู่บ้านอนุรักษ์ดินและน้ำ” บ้านทุ่งนางครวญ หมู่ที่ 6 ตำบลชะแล อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ประสบปัญหาการชะล้างพังทลายของดิน ดินตื้น ดินเป็นกรด และมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ เนื่องจากสภาพพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ลาดชันและมีการปลูกพืชไร่เป็นหลัก ซึ่งข้อมูลสถานภาพการชะล้างพังทลายของดินในประเทศไทย ปี พ.ศ. 2563 พบว่า บ้านทุ่งนางครวญมีพื้นที่ที่สูญเสียดินมากกว่า 2 ตันต่อไร่ต่อปี ครอบคลุมพื้นที่กว่า 10,233 ไร่ สะท้อนถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการฟื้นฟูและอนุรักษ์ทรัพยากรดินและน้ำอย่างเป็นระบบ
นายธนัชกฤต กลิ่นหวล ผู้อำนวยการสถานีพัฒนาที่ดินกาญจนบุรี กล่าวว่า ในปีงบประมาณ 2568 ได้ดำเนินโครงการบริหารจัดการดินและน้ำในเขตพัฒนาที่ดินลุ่มน้ำ ครอบคลุมพื้นที่ 410 ไร่ ภายในบ้านทุ่งนางครวญ โดยมีการก่อสร้างระบบอนุรักษ์ดินและน้ำอย่างครบวงจร อาทิ คูรับน้ำขอบเขารวมระยะทางกว่า 20,900 เมตร บ่อดักตะกอนดิน 10 แห่ง และฝายชะลอน้ำ 3 แห่ง เพื่อช่วยลดการสูญเสียหน้าดินและชะลอการไหลบ่าของน้ำในฤดูฝน
นอกจากนี้ ยังสนับสนุนการปลูกไม้ยืนต้นโตเร็วมากกว่า 5,000 ต้น การปลูกหญ้าแฝกเพื่อป้องกันการชะล้างพังทลายของดินกว่า 550,000 กล้า พร้อมทั้งติดตั้งระบบกระจายน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่เกษตร รวมถึงส่งเสริมการปลูกปอเทือง การผลิตและใช้ปุ๋ยหมัก และการใช้โดโลไมท์เพื่อปรับปรุงดินกรด ช่วยฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของดินในระยะยาว โดยผลจากการดำเนินงานไม่เพียงช่วยลดปัญหาการเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติ แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดิน จากการปลูกพืชไร่เชิงเดี่ยว เช่น มันสำปะหลังและข้าวโพด ไปสู่การปลูกไม้ยืนต้นและระบบเกษตรผสมผสานที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ช่วยสร้างรายได้ที่มั่นคงและยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรในชุมชน และในอนาคต สถานีพัฒนาที่ดินกาญจนบุรียังคงเดินหน้าขยายผลโครงการไปยังพื้นที่ใกล้เคียงของตำบลชะแล เช่น บ้านชะอี้ บ้านภูเตย บ้านห้วยเสือ เพื่อสร้างเครือข่ายการอนุรักษ์ดินและน้ำให้ครอบคลุมทั้งลุ่มน้ำ และเป็นต้นแบบการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่นได้อย่างเป็นรูปธรรม
บ้านทุ่งนางครวญจึงไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่เกษตรกรรม แต่เป็นห้องเรียนธรรมชาติที่ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการอนุรักษ์ดินและน้ำจากรุ่นสู่รุ่น เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ของชุมชน และเป็นต้นแบบของการพัฒนาที่เกิดจากความร่วมมือของทุกภาคส่วน เพราะการอนุรักษ์ดินและน้ำ ไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นภารกิจร่วมกันของทุกคนในการดูแลทรัพยากรธรรมชาติให้คงอยู่ต่อไป เพื่อให้ “ดินดี น้ำสมบูรณ์” ยังคงเป็นรากฐานสำคัญของการเกษตรไทย ความมั่นคงทางอาหาร และคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนของคนไทยในอนาคต
Advertisement
