มะเร็งจิสต์ คืออะไร พบได้ไม่บ่อย เกิดได้ทุกส่วนของระบบทางเดินอาหาร

ศ.นพ.ชวลิต เลิศบุษยานุกูล แพทย์รังสีรักษาประจำโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ เผยถึง มะเร็งจิสต์ (GIST) ผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว Chawalit Lertbutsayanukul โดยระบุว่า เนื้องอก GIST (อ่านว่า จิสต์) หรือที่เรียกเต็มๆ ว่า Gastrointestinal Stromal Tumor เป็นเนื้องอกชนิดหนึ่งที่อาจจะไม่ค่อยได้ยินบ่อย แต่สำคัญมาก เพราะถ้าเข้าใจและรักษาทันท่วงที โอกาสหายหรือควบคุมโรคได้มีสูงเลยครับ มาดูกันว่าเนื้องอกนี้คืออะไร พบที่ไหน และรักษายังไงบ้าง

GIST คืออะไร?

GIST เป็นเนื้องอกที่เกิดจากเซลล์ในผนังของระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะเซลล์ที่เรียกว่า interstitial cells of Cajal ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมการบีบตัวของลำไส้ เนื้องอกนี้จัดอยู่ในกลุ่มเนื้อเยื่ออ่อน (sarcoma) และมักเกิดจากความผิดปกติของยีน เช่น ยีน KIT หรือ PDGFRA ที่ทำให้เซลล์เจริญเติบโตผิดปกติจนกลายเป็นก้อน

GIST พบได้ไม่บ่อยนัก แต่ก็ไม่ใช่โรคที่หายากมาก โดยมักพบในผู้ใหญ่ช่วงอายุ 50-70 ปี และพบในผู้ชายและผู้หญิงได้ใกล้เคียงกัน ส่วนใหญ่จะเป็นก้อนเดี่ยว แต่บางครั้งอาจลุกลามไปที่อวัยวะอื่นได้ถ้าไม่รักษา

GIST พบที่ไหน?

GIST สามารถเกิดได้ทุกส่วนของระบบทางเดินอาหาร แต่ตำแหน่งที่พบมากที่สุดคือ:

- กระเพาะอาหาร (ประมาณ 60-70% ของผู้ป่วย)

- ลำไส้เล็ก (ประมาณ 20-30%)

- ลำไส้ใหญ่หรือทวารหนัก (พบน้อยกว่า 10%)

- ในบางกรณีที่หายาก อาจพบในหลอดอาหาร กระเพาะปัสสาวะ หรือช่องท้องได้ครับ

อาการที่พบขึ้นอยู่กับขนาดและตำแหน่งของก้อน เช่น ปวดท้อง ท้องอืด เลือดออกในทางเดินอาหาร (ถ่ายดำหรืออาเจียนเป็นเลือด) หรือรู้สึกเหนื่อย อ่อนเพลียจากภาวะโลหิตจาง บางคนอาจไม่มีอาการเลย และเจอก้อนโดยบังเอิญจากการตรวจร่างกายหรือสแกนเพื่อเหตุผลอื่น

GIST รักษาอย่างไร?

การรักษา GIST ขึ้นอยู่กับขนาด ตำแหน่ง ความรุนแรง และการลุกลามของโรค รวมถึงสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วยด้วยครับ วิธีรักษาหลักๆ มีดังนี้:

1. การผ่าตัด

- ถ้าก้อนยังไม่ลุกลาม การผ่าตัดเพื่อนำก้อนออกคือวิธีหลัก โดยแพทย์จะพยายามตัดก้อนออกให้หมดพร้อมกับเนื้อเยื่อรอบๆ ที่ปกติเล็กน้อยเพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีเซลล์หลงเหลือ

- หากก้อนเล็กและอยู่ในตำแหน่งที่ผ่าตัดง่าย โอกาสหายขาดมีสูงมาก

2. ยามุ่งเป้า (Targeted Therapy)

- GIST ตอบสนองดีมากกับยาในกลุ่ม tyrosine kinase inhibitors เช่น Imatinib (ยาที่รู้จักในชื่อ Glivec) ซึ่งออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของยีน KIT หรือ PDGFRA ที่ผิดปกติ

- ยานี้ใช้ในกรณีที่ก้อนลุกลามไปแล้ว หรือในผู้ป่วยที่ผ่าตัดไม่ได้ ช่วยยืดระยะเวลาการควบคุมโรคได้ดีมาก และบางครั้งทำให้ก้อนเล็กลงจนผ่าตัดได้

- หาก Imatinib ไม่ได้ผล อาจใช้ยาอื่น เช่น Sunitinib หรือ Regorafenib ตามดุลยพินิจของแพทย์

3. การติดตามและรักษาเสริม

- หลังการผ่าตัดหรือให้ยา ผู้ป่วยต้องตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอด้วย CT scan หรือ MRI เพื่อดูว่ามะเร็งกลับมาหรือไม่

- ในบางกรณีที่มะเร็งลุกลามไปตับหรือช่องท้อง อาจใช้การรักษาแบบประคับประคอง เช่น การฉายรังสีหรือเคมีบำบัดในบางสถานการณ์ (แต่เคมีบำบัดมักไม่ค่อยได้ผลกับ GIST)

4. การดูแลตัวเอง

- ผู้ป่วยควรดูแลสุขภาพทั่วไป เช่น ทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายเบาๆ และหลีกเลี่ยงความเครียด

- พูดคุยกับแพทย์อย่างใกล้ชิดเพื่อวางแผนการรักษาและจัดการผลข้างเคียงจากยา เช่น อาการคลื่นไส้หรืออ่อนเพลีย

เนื้องอก GIST เป็นเนื้องอกที่พบในระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะกระเพาะอาหารและลำไส้เล็ก การรักษามีทั้งการผ่าตัดและยามุ่งเป้าที่ได้ผลดีมากในปัจจุบัน หากตรวจพบเร็วและรักษาทัน โอกาสหายหรือควบคุมโรคมีสูง สิ่งสำคัญคือถ้ามีอาการผิดปกติ เช่น ปวดท้องเรื้อรังหรือถ่ายดำ ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย