หากไทยเป็น ‘ประเทศโลกที่สาม’ แล้วประเทศโลกที่ 1 กับ 2 หน้าตาเป็นอย่างไร?

เป็นอีกหนึ่งคำคุ้นหู ที่แม้แต่นักพูดเดี่ยวไมโครโฟนยังเคยตั้งคำถามเหมือนกันว่า หากไทยเป็นประเทศโลกที่สาม แล้วชาติที่เป็นประเทศหนึ่งกับสองเขาหน้าตาเป็นอย่างไรล่ะ จะได้หาทางไปให้ถึงประเทศกลุ่มนั้นบ้าง?

ก่อนอื่นคงต้องมาทำความเข้าใจกันสักนิดว่า คำว่าประเทศโลกที่ 1 2 และ 3 ที่เราได้ยินกันมานั้น ความจริงแล้วไม่ได้เกี่ยวข้องกับการจัดอันดับแข่งขันกัน หรือเป็นตัววัดประสิทธิภาพต่างๆ ของประเทศนั้นซะทีเดียว แต่มันคือการแบ่งประเทศต่างๆ ตามลักษณะเศรษฐกิจ สังคม และแนวคิดทางการเมือง ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงยุคสงครามเย็น ที่มีการต่อสู้กันระหว่าง 2 กลุ่มประเทศ ที่มีแนวคิดและอุดมการณ์ต่างกันอย่างสุดขั้ว นั่นคือ ฝ่ายสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักรและกลุ่มพันธมิตร ที่ปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตย กับอีกฝ่ายหนึ่งคือ กลุ่มสหภาพโซเวียต ที่ปกครองด้วยระบอบคอมมิวนิสต์

น้ำเงิน – ประเทศโลกที่หนึ่ง / แดง – ประเทศโลกที่สอง / เขียว – ประเทศโลกที่สาม

ดังนั้นหากว่า กลุ่มประเทศโลกที่ 1 ในความหมายนี้ก็คือ ประเทศเหล่านี้มักจะปกครองโดยระบอบประชาธิปไตย และมีระบบเศรษฐกิจทุนนิยม ซึ่งโดยมากมักถูกมองว่าเป็นประเทศที่พัฒนาแล้ว

ส่วน ประเทศโลกที่ 2 คือกลุ่มประเทศที่ปกครองภายใต้ระบอบคอมมิวนิสต์ ซึ่งส่วนใหญ่มีแนวคิดและอุดมการณ์ทางการเมืองที่อยู่ตรงข้ามกับประเทศโลกที่หนึ่งอย่างสิ้นเชิง โดยภายในประเทศกลุ่มนี้ก็มีทั้งประเทศที่พัฒนาแล้ว และบางส่วนที่จัดอยู่ในประเทศกำลังพัฒนา

รู้จักประเทศโลกที่ 1 กับ 2 ไปแล้ว งั้นเรามาทำความรู้จักกับ ประเทศโลกที่ 3 ที่แม้ชื่อจะฟังดูไม่เท่ แต่กลุ่มประเทศนี้ความจริงแล้วคือกลุ่มที่ ‘ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด’ โดยถือนโยบายทางการเมืองในเวทีระดับโลกแบบ ‘เป็นกลาง’ และไม่ออกตัวไม่เข้าข้างประเทศโลกที่ 1 หรือ 2 แบบชัดเจน (ถ้าวัดกันตามกฎเกณฑ์นี้ ไทยก็อาจจะนับว่าเป็นประเทศโลกที่ 1 ก็ได้เพราะในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ไทยก็อยู่ข้างเดียวกับสหรัฐฯ)

อย่างไรก็ตาม ณ ตอนนี้กลุ่มประเทศโลกที่ 2 นั้นได้หมดไปจากโลก หลังการล่มสลายของระบอบคอมมิวนิสต์ รวมทั้งคำว่าประเทศโลกที่ 1 2 และ 3 ก็กลายเป็นคำที่ ‘ล้าสมัย’ ที่ไม่ถูกนำมาใช้อย่างเป็นทางการแล้ว (แม้จะยังมีประชาชนในบางประเทศนำคำนี้มาใช้โดยหวังผลอะไรบางอย่างก็ตาม) และหันมาใช้คำว่า ‘ประเทศพัฒนาแล้ว’ กับ ‘ประเทศกำลังพัฒนา’ แทน

มาถึงตรงนี้หลายคนก็คงจะเกิดความสงสัยอีก ว่า ‘ประเทศพัฒนาแล้ว’ กับ ‘ประเทศกำลังพัฒนา’ นั้นต่างกันอย่างไร แล้วใช้อะไรเป็นตัวชี้วัดความหมายดังกล่าว

หากให้สรุปแบบสั้นๆ ประเทศพัฒนาแล้ว นั้นหมายถึงประเทศที่มีการพัฒนาในระดับที่สูงเมื่อวัดตามมาตรฐานบางประการ ซึ่งโดยทั่วไปมักใช้การชี้วัดทางเศรษฐกิจเป็นหลัก เช่นการใช้รายได้ต่อหัว และผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ แต่ในระยะหลังได้มีการใช้ดัชนีการพัฒนามนุษย์ (Human Development Index) ซึ่งเป็นการรวมเอามาตรวัดทางเศรษฐกิจรวมกับมาตรวัดอื่น ๆ เช่นดัชนีอายุขัย และการศึกษา มาใช้เป็นเกณฑ์ในการวัดผลด้วย

ส่วน ประเทศกำลังพัฒนา นั้นเป็นคำที่ใช้เรียกประเทศที่มีมาตรฐานการดำรงชีวิตปานกลางไปจนถึงต่ำ โดยมากมักมีพื้นฐานอุตสาหกรรมที่ยังไม่พัฒนา และมีดัชนีการพัฒนามนุษย์อยู่ในระดับปานกลางจนถึงต่ำ แต่ขณะเดียวกันก็พบว่ามีบางประเทศในกลุ่มนี้มีค่าเฉลี่ยของมาตรฐานการดำรงชีวิตอยู่ในระดับสูงเช่นกัน และมีสภาพเศรษฐกิจที่จัดอยู่ในระดับก้าวหน้ามากกว่าประเทศที่กำลังพัฒนาอื่นๆ แต่ก็ยังขนาดคุณสมบัติบางประการที่จะถูกจัดเข้าเป็นกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว จึงได้มีการถูกจัดให้อยู่กลุ่มนี้ โดยใช้คำว่า ประเทศอุตสาหกรรมใหม่ แทน

แล้วคุณล่ะ…คิดว่าประเทศไทยอยู่ในประเทศกลุ่มไหน?

keyboard_arrow_up